همشهری آنلاین:روایت مستند مرتضی پایه شناس نسبت به دو فیلم داستانی بسیار جذاب تر، غنی تر و همراه با اطلاعات مهم تاریخی است.
۱) چرا باید «آبراه کوچکی در میان هور» را ببینیم؟
این مستند درباره یک گروه شناسایی است که در ایام جنگ، پنهان و مخفی بوده‌اند. اساس کار پایه شناس در این مستند بر استفاده از آرشیو و تصاویر واقعی استوار شده. او با صبوری از میان ساعت‌ها تصویر، ۶۰ دقیقه را انتخاب و روایت کرده است. فیلم درباره مردانی است که اگرچه تا پایان فیلم گمنام باقی می‌مانند، اما به عنوان «قهرمان» صاحب هویت می شوند. در این روزها، آنچه مستند پایه شناس بدون تاکید و شعار می‌گوید می‌تواند اثر بخش و راهگشا باشد. ایثار، بخش مهمی از روحیه رزمندگان در جنگ بوده، اما «آبراه کوچکی...» تنها تماشاگرش را دعوت به ایثار و شهادت نمی‌کند، حتی روی مشکلات شخصیت‌ها مکث نمی‌کند تا تماشاگر را احساساتی کند، همان طور که یکی از شخصیت‌ها می‌گوید فیلم به منطق اشاره دارد، و تنها بر احساس استوار نیست. فیلم به تماشاگرش راهکار ارائه می‌دهد و معتقد است با الگویی که پیشتر تجربه شده، می‌توان از دل بحران امروز گذشت. «آبراه کوچکی...» یک فیلم ملی است، اثری درباره ایران، همه سلیقه‌ها و جوان‌هایی که ایران را حفظ کردند. بدون آنکه هیچ اشاره شعاری یا ایدئولوژیکی درباره شخصیت‌ها و حتی علی هاشمی در آن باشد.
۲) چرا «آبراه کوچکی در میان هور» دوست داشتنی است؟
شخصیت‌های فیلم، دوست داشتنی و گرم هستند. اگر چه تماشاگر تا انتها نمی‌تواند آنها را به نام بخواند، اما در سفری تاریخی به دهه ۶۰ می‌رود و جوان هایی سرزنده و شاد را می بیند که قهرمانانه، حرفه ای دشوار را انتخاب کرده اند. اولین عامل جذب تماشاگر برای فیلم شخصیت ها هستند، ادای دین انتهای فیلم به آنها و ثبت نامشان در تیتراژ پایانی بسیار درست است. «آبراه...» یک مستند مصاحبه محور صرف نیست، فیلمساز تماشاگرش را دعوت به صبر و تحمل می کند و این با درونمایه آنچه شخصیت ها تجربه می کنند، یکی است. شناسایی در جنگ، جز با صبوری و تحمل ملال ناشی از شرایط ممکن نیست. تماشاگر برای دیدن «آبراه...» باید حساس و صبور باشد. صداها را بشنود، به جزئیات توجه کند و حتی صداهای ریز و پچ پچ ها را بشنود، این یعنی فرم و محتوا در «آبراه ...» در یک مسیر حرکت می‌کنند.
۳) چرا «آبراه کوچکی در میان هور» فیلم مهمی است؟
نه فقط برای باز کردن بعضی گره ها درباره شهید علی هاشمی و قرارگاه نصرت. نه برای توجه به عناصر مهم فرایند شناسایی و نه حتی برای ثبت چهره‌های جوانی که برخی از دست رفته اند، بی‌آنکه قدر ببینند، «آبراه کوچکی در میان هور» امروز ایران را نشانمان می‌دهد و از تماشاگرش می‌خواهد برای حل بحران گام بردارد، پایه شناس، وارد بازی های فرمی نمی شود، سعی می کند دیده نشود و بیشتر از هر چیز شخصیت ها و رخدادهای مرتبط با آنها دیده شوند. تدوین و صداگذاری خوب فیلم، تصویربرداری درست «آبراه...» همان چیزی است که از یک مستند آرشیوی انتظار داریم، مستندی که نمی خواهد تماشاگرش را مرعوب کند، دروغ نمی گوید، سند نمی سازد و بیشتر دعوت به تدبر و تفکر می‌کند. «آبراه کوچکی» تندیس طلایی جایزه شهید آوینی نوزدهمین جشنواره «سینماحقیقت» را دریافت کرده، توجه داوران این بخش به این جایزه، نشان می‌دهد که با وجود رقیبان قدر و جدی در این بخش، پیام «آبراه کوچکی در میان هور» درک و دیده شده است.
«آبراه کوچکی در میان هور» به کارگردانی مرتضی پایه شناس و تهیه کنندگی یاسر فریادرس تولید شده است.