شبکههای اجتماعی، پیامرسانها و حتی برخی وبسایتهای ظاهراً خبری، بستری فراهم کردهاند که در آن دروغ میتواند سریعتر از حقیقت منتشر شود. تشخیص خبر جعلی دیگر یک مهارت جانبی نیست؛ یک سواد حیاتی است.
به گزارش همشهری آنلاین، یکی از نخستین نشانههای خبر جعلی، ابهام یا بیاعتباری منبع است. بسیاری از خبرهای دروغین:
- منبع مشخصی ندارند
- به «یک منبع آگاه»، «گزارشهای غیررسمی» یا «شنیدهها» استناد میکنند
- از وبسایتهایی با نامهای شبیه رسانههای معتبر منتشر میشوند
- نام رسانه، سابقه آن، تحریریه و نویسنده را بررسی کنید. رسانهای که مسئولیتپذیر است، هویت خود را پنهان نمیکند.
خبر حرفهای، حتی درباره موضوعات حساس، تلاش میکند آرام، دقیق و متوازن باشد. اگر خبر بیشتر شبیه بیانیه عصبی یا پیام تلگرامی بود تا گزارش خبری، مشکوک شوید. خبر جعلی معمولا با احساسات شما بازی میکند:
- تیترهای شوکهکننده یا ترسناک
- استفاده افراطی از کلمات احساسی (فاجعه، خیانت، رسوایی، نابودی کامل)
- لحن خشمآلود یا تحریککننده
بسیاری از خبرهای جعلی، در واقع خبرهای قدیمی هستند که دوباره منتشر شدهاند. همیشه تاریخ انتشار را چک کنید و ببینید آیا با شرایط فعلی همخوانی دارد یا خیر.
- عکس یا ویدئویی مربوط به سالها قبل
- خبری که از زمینه اصلی خود جدا شده
- بازنشر یک حادثه قدیمی با عنوان «امروز»
خبر واقعی، بهویژه اگر مهم باشد، معمولا فقط در یک جا منتشر نمیشود. به یاد داشته باشید، - یک منبع، هیچ منبعی نیست. احتمال جعلی بودن در این موارد بالاست:
- فقط در یک کانال تلگرامی یا یک صفحه اینستاگرام دیده میشود
- توسط رسانههای معتبر دیگر تأیید نشده است
خبر جعلی معمولا بیهدف منتشر نمیشود. اگر خبر دقیقا در راستای تحریک سیاسی، مالی یا ایدئولوژیک خاصی است، باید با احتیاط بیشتری به آن نگاه کرد. پرسش کلیدی این است:
- این خبر چه کسی را میترساند؟
- چه کسی را عصبانی میکند؟
- چه کسی از باور کردن آن نفع میبرد؟
خبر جعلی از عجله شما تغذیه میکند. پیامهایی با مضمون زیر، معمولا برای خاموش کردن تفکر انتقادی طراحی شدهاند. بنابراین مکث کنید. چند دقیقه تاخیر، بهای ناچیزی برای جلوگیری از انتشار دروغ است.
- فوری منتشر کنید
- قبل از حذف شدن بفرست
- همه باید بدانند
