همشهریآنلاین - پروانه بندپی: بسیاری از ما داروها را در کشوهای کابینت آشپزخانه، داخل داشبورد ماشین، روی میز پذیرایی نزدیک پنجره رها میکنیم و همانها را مصرف هم میکنیم. غافل از این که همین مکانهای به ظاهر بیخطر میتوانند در عرض چند روز، داروی سالم را به مادهای بیاثر یا حتی خطرناک تبدیل کنند. نگهداری اصولی و درست داروها در برابر عوامل محیطی، بخشی جداییناپذیر از فرآیند درمان است که نادیده گرفتن آن، سلامت را به خطر میاندازد و میتواند هزینه درمان را بالا ببرد.
اگر شرایط نگهداری رعایت نشود
نگهداری غیراصولی داروها به خصوص قرصها و کپسولها معضلی است که از سادهترین تا جدیترین بیماریها را تحت تاثیر قرار میدهد. کارشناسان تاکید میکنند که تاریخ انقضای درجشده بر روی داروها تنها در صورتی معتبر است که شرایط نگهداری آنها کاملا رعایت شده باشد.
دکتر محمدرضا صفایی کوچکسرایی، دکترای حرفهای داروسازی در گفتوگو با همشهریآنلاین هشدار میدهد: «عوامل محیطی مانند نور، رطوبت و دما میتوانند پایداری داروها را تحت تأثیر و سرعت تخریب دارو را افزایش دهند. ممکن است دارویی دو سال تاریخ انقضا داشته باشد، اما اگر در شرایط نامناسب دما، رطوبت و نور نگهداری شود، در عرض مدت کوتاهی - حتی یک هفته یا چند روز - ساختار و اثر دارو تخریب شود.»
این توضیح نشان میدهد که آنچه ما به چشم یک قرص سالم میبینیم، ممکن است از درون کاملاً تغییر یافته باشد. دکتر صفایی با اشاره به یک نشانه ظاهری میافزاید: «قرصی که پوشش آلومینیومی آن کنار رفته و حالت چرب پیدا کرده، بهتر است زودتر مصرف شود یا در صورتی که مدت زمان نگهداری در این شرایط مشخص نیست، دور انداخته شود. این موضوع به دلیل آلودگیهای محیطی و تأثیر شرایط رطوبتی و دمایی مطرح است. به عنوان داروساز توصیه نمیکنیم دارویی که از بستهبندی خود خارج شده، مصرف شود.»
مراقب داروهای یخچالی باشید
بخش دیگری از داروها آنهایی هستند که معمولاً روی بستهبندیشان تاکید میشود نیازمند نگهداری در یخچال هستند. این داروها اغلب حساسیت بالایی دارند. دکتر صفایی هشدار میدهد: «بعضی داروها نیازمند نگهداری یخچالی هستند و قرار دادن آنها خارج از یخچال ممکن است ظرف چند روز باعث تخریب و از بین رفتن اثر آنها شود و حتی برای سلامت بیمار مضر باشد.»
او تاکید میکند: «داروهای یخچالی باید در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد و داروهای غیر یخچالی ترجیحاً در دمای کمتر از ۳۰ درجه سانتیگراد، در کشو یا کابینت و دور از تابش مستقیم نور نگهداری شوند. تابش نور، رطوبت و دمای بالا میتواند اثر دارو را کاهش دهد و در داروهای حساس خطرات جدی برای بیمار ایجاد کند.»
بدترین جا برای نگهداری دارو
یکی از رایجترین و خطرناکترین مکانها برای نگهداری دارو، داخل خودرو (داخل یا روی داشبورد، روی صندلی، پشت صندلیها) است. دکتر صفایی در این باره میگوید: «خیلیها دارو را مدت زیادی در ماشین و زیر نور خورشید نگهداری میکنند؛ جایی که دمای ماشین ممکن است بالای ۳۰ درجه سانتیگراد هم باشد. این شرایط میتواند دارو را به سرعت تخریب کرده و مصرف آن را نه تنها بیاثر بلکه خطرناک کند. از طرف دیگر، کاهش اثر دارو در بیماریهای حساس مانند بیماریهای قلبی و عروقی، بیماریهای اعصاب و روان و دیابت میتواند خطرات زیادی برای بیمار ایجاد کند.»
تبعات نگهداری نادرست دارو
صفایی درباره تبعات نگهداری نادرست دارو توضیح میدهد: «اگر شرایط نگهداری دارو رعایت نشود، دارو ممکن است دچار تغییرات شیمیایی و فیزیکی شود؛ یعنی ترکیبات فعال آن تجزیه میشود و دارو اثر درمانی خود را از دست میدهد یا حتی محصولاتی تولید میکند که برای بدن مضر است. مثلا مصرف قرصی که براثر نگهداری نادرست سفت شده یا پوشش آن نرم و چرب شده یا تغییر رنگ و بو داده، میتواند باعث درمان ناقص بیماری، افزایش شدت علائم، مقاومت میکروبی در داروهای ضدعفونیکننده و آنتیبیوتیکها و در موارد شدید باعث مسمومیت یا آسیب به کبد، کلیه و دستگاه گوارش شود. بنابراین رعایت دمای مناسب، دوری از رطوبت و نور مستقیم و نگهداری در بستهبندی اصلی، نه تنها اثر دارو را تضمین میکند، بلکه سلامت بیمار را هم حفظ میکند.»
این پزشک داروساز درباره داروهای یخچالی هم میگوید: «داروهای یخچالی اگر بیرون از یخچال نگهداری شوند، سریع اثرشان را از دست میدهند و مصرفشان میتواند باعث درمان ناقص، عفونت یا مشکلات جدی مثل اختلال در قند خون و حتی مسمومیت شود.»
