به گزارش همشهری آنلاین، سینا ویسی زاده، پژوهشگر مسائل آمریکا: کییف این روزها یک نگاه به میامی دارد، نگاهی به برلین و گوشهچشمی هم به مسکو؛ شاید بتواند از قماری که در میانه آن گرفتار شده، با کمترین هزینه ممکن بیرون بیاید. دونالد ترامپ از آغاز دور دوم ریاستجمهوری خود و حتی پیش از آن در جریان رقابتهای انتخاباتی، همواره بر پایان دادن به جنگ اوکراین تأکید داشت. او در دوران تبلیغات انتخاباتی وعده داده بود که این جنگ را ظرف ۲۴ ساعت پایان خواهد داد. با این حال، در شرایطی که ترامپ این روزها سالگرد پیروزی خود را جشن میگیرد، خبری از تحقق آن وعده بزرگ نیست. خود او بعدها اعلام کرد که مناقشه اوکراین و روسیه بسیار پیچیدهتر از آن است که در چنین بازه زمانی کوتاهی حلوفصل شود و وعده پایان ۲۴ ساعته جنگ بیش از آنکه یک برنامه عملی باشد، جنبه تبلیغاتی داشته است.
با وجود این، حدود ۱۰ ماه زمان لازم بود تا دولت ترامپ نخستین پیشنهاد رسمی خود برای صلح را ارائه کند. این طرح پس از رفتوآمدهای مکرر استیو ویتکاف به ریاض و مسکو و در نهایت دیدار مهم او با ولادیمیر پوتین در آلاسکا شکل گرفت.
در ۱۹ دسامبر، رسانههای بزرگ آمریکایی از تدوین یک طرح جامع صلح توسط کاخ سفید خبر دادند. این طرح شامل ۲۸ بند بود. در نگاه نخست و با توجه به سابقه ایالات متحده، ممکن بود این طرح به نفع اوکراین ارزیابی شود، اما بررسی دقیقتر جزئیات آن نشان داد که بسیاری از مفاد طرح به شکلی قابل توجه با خواستههای روسیه همراستاست؛ تا جایی که برخی ناظران این پرسش را مطرح کردند که آیا این طرح واقعاً محصول کاخ سفید است یا بازتابی از مطالبات کرملین.
برخی از مهمترین مفاد این طرح شامل پایان جنگ و تثبیت خطوط کنونی نبرد در برخی مناطق، به رسمیت شناختن کنترل روسیه بر مناطقی مانند کریمه، دونتسک و لوهانسک، محدودسازی توان نظامی اوکراین از جمله تعیین سقف نیروهای مسلح، تعهد اوکراین به عدم پیوستن به ناتو و ممنوعیت استقرار نیروهای ناتو در خاک این کشور و همچنین بازسازی اوکراین با استفاده از داراییهای منجمدشده روسیه بود.
انتشار این طرح با واکنش منفی مقامات اوکراینی روبهرو شد. کییف این ۲۸ بند را به ۲۰ بند کاهش داد و برخی از مفاد آن را تغییر داد. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در ۲۴ دسامبر نسخهای بهروزشده و بحثبرانگیز از این طرح را منتشر کرد.
زلنسکی اعلام کرد که اوکراین آماده است نیروهای خود را از بخشهایی از شرق دونتسک که تحت کنترل کییف است عقب بکشد و این مناطق را به منطقهای غیرنظامیشده تبدیل کند، به شرط آنکه روسیه نیز بهطور متقابل از بخشهایی معادل در دونتسک عقبنشینی کند. این پیشنهاد را میتوان نزدیکترین گام زلنسکی به حل یکی از پیچیدهترین اختلافات سرزمینی دانست؛ اختلافی که بارها مذاکرات صلح را با بنبست مواجه کرده است.
این پیشنهاد بخشی از طرح صلح ۲۰ مادهای بازنگریشدهای است که در هفتههای اخیر با مشارکت اوکراین و ایالات متحده تدوین شده و شامل ترتیبات سرزمینی، تضمینهای امنیتی برای جلوگیری از تجاوزات آینده روسیه و برنامههای بازسازی پس از جنگ میشود. زلنسکی این طرح را در کییف به خبرنگاران ارائه داد و آن را بهترین تلاش اوکراین برای پایان جنگ توصیف کرد. این طرح از سوی آمریکا به روسیه ارائه شده و کییف انتظار دارد مسکو پاسخ خود را ظرف مدت کوتاهی اعلام کند.
در خصوص نیروگاه هستهای زاپوریژیا که تحت اشغال روسیه قرار دارد، اوکراین پیشنهاد مدیریت مشترک این نیروگاه با ایالات متحده و تقسیم منافع آن را مطرح کرده است. زلنسکی با خوشبینی محتاطانه اعلام کرد که مسکو نمیتواند این پیشنهاد را بهطور علنی رد کند، چرا که چنین اقدامی ممکن است خشم دونالد ترامپ را برانگیزد و به تسلیح گستردهتر اوکراین و اعمال تحریمهای شدیدتر علیه روسیه منجر شود. او تأکید کرد که طرفین به نهایی شدن اسناد نزدیک شدهاند.
در نسخه اوکراینی طرح صلح، موضوعاتی همچون مهار بحران نیروگاه زاپوریژیا و تضمین امنیت هستهای، تأمین امنیت غذایی از طریق توقف حملات به بنادر و مسیرهای صادراتی، امنیت انرژی از راه بازسازی زیرساختها، آزادی زندانیان و بازگرداندن قربانیان جنگ، بازگشت کامل حاکمیت و تمامیت ارضی اوکراین مطابق منشور سازمان ملل و ایجاد تضمینهای امنیتی بینالمللی همچنان محور اصلی مذاکرات است.
اما پرسش مهم این است که مردم اوکراین چه نگاهی به این طرحها دارند؟
پاسخ این پرسش را میتوان در نظرسنجی اخیر مؤسسه بینالمللی جامعهشناسی کییف یافت. این مؤسسه در دسامبر ۲۰۲۵ دیدگاه شهروندان اوکراین درباره مذاکرات صلح، امتیازات سرزمینی و پایان جنگ را بررسی کرده است.
بر اساس نتایج این نظرسنجی، حدود ۵۵ درصد از شهروندان اوکراینی نسبت به مذاکرات تحت رهبری آمریکا ابراز نگرانی کردهاند و معتقدند این مذاکرات ممکن است به تحمیل شرایط نامناسب بر اوکراین منجر شود. در مقابل، حدود ۶۵ درصد از پاسخدهندگان اعلام کردهاند که از زلنسکی در روند مذاکرات حمایت میکنند. نزدیک به ۶۰ درصد نیز بر این باورند که اوکراین باید تا بازپسگیری کامل تمامی سرزمینهای اشغالی، حتی به بهای طولانیتر شدن جنگ، به مقاومت ادامه دهد. همچنین بیش از ۷۰ درصد پاسخدهندگان مخالف هرگونه واگذاری رسمی سرزمین به روسیه هستند و تنها حدود ۲۰ درصد با امتیازات سرزمینی تحت شرایط خاص موافقت دارند.
شاید مهمترین نتیجه این نظرسنجی، بیاعتمادی گسترده مردم اوکراین به ایالات متحده باشد؛ بیاعتمادیای که از آغاز دور دوم ریاستجمهوری ترامپ تشدید شده است. برای درک علت این نگاه، کافی است به سیاستهای واشنگتن در این دوره توجه شود.
توقف موقت ارسال سلاحهای آمریکایی به اوکراین در ماههای مارس و ژوئیه ۲۰۲۵، به باور منتقدان، روسیه را به تشدید حملات ترغیب کرد. این موضوع باعث شد توان پدافند هوایی اوکراین تحت فشار شدید قرار گیرد و حملات به اطراف کییف به رویدادی تقریباً روزمره تبدیل شود.
بر اساس گزارش بیبیسی، علیرغم وعدههای ترامپ برای برقراری صلح سریع، حملات هوایی روسیه به اوکراین از زمان بازگشت او به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵ بیش از دو برابر شده است. در فاصله ۲۰ ژانویه تا ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۵، روسیه بیش از ۲۷ هزار پهپاد و موشک به سمت اوکراین شلیک کرده است؛ رقمی که در مقایسه با شش ماه پایانی دولت جو بایدن افزایش چشمگیری را نشان میدهد.
ترامپ جنگ اوکراین را میراث بایدن میداند و از هر راهحلی، حتی با امتیازات بزرگ از سوی اوکراین، برای پایان آن حمایت میکند؛ با این حال کارشناسان هشدار میدهند که چنین سیاست «صلح به هر قیمت» ممکن است بازدارندگی کافی نداشته باشد و توافق احتمالی شکننده باشد.
آینده اوکراین تحت تأثیر سه عامل کلیدی خواهد بود: ادامه جنگ و تحولات میدانی، روند مذاکرات صلح و حمایت یا فشارهای بینالمللی. در کوتاهمدت، احتمال دارد تنشها در شرق کشور ادامه یابد و فشارهای نظامی روسیه و محدودیتهای خارجی، اوکراین را به حفظ مواضع و مقاومت طولانیتر وادارد. در میانمدت، موفقیت یا شکست طرحهای صلح، بهویژه مذاکرات زلنسکی با حمایت آمریکا، تعیینکننده وضعیت سرزمینی و امنیتی کشور خواهد بود. در بلندمدت، ثبات پایدار تنها زمانی ممکن است که توافقها نه صرفاً مبتنی بر مصالحه سرزمینی، بلکه با تضمینهای امنیتی واقعی، بازسازی اقتصادی و حمایت بینالمللی شکل بگیرند. در غیر این صورت، هرگونه صلح شتابزده یا تحمیلی میتواند شکننده باشد و تهدیدهای آینده را تداوم دهد.
