در دل دشتهای قطبآباد استان فارس و در بخش کردیان جهرم، سازههای عجیبی وجود دارد؛ سازههایی از سنگ و ساروج که محلیها به آن «کروم» میگویند. کرومها در گذشته آب چشمه بوغن را از دل کوه و زمین ناهموار به سمت باغها و زمینهای کشاورزی هدایت میکردند.
به گزارش همشهری آنلاین، سازندگان کرومها با استفاده از ساختار نر و ماده، جهت و فشار آب را تنظیم میکردند تا آب به آرامی و بدون فرسایش حرکت کند. گفته میشود این سازهها در دورتن صفویان ساخته و در دهه ۴۰ و ۵۰ مرمت شدهاند. کارشناسان میگویند ثبت و معرفی این سازهها میتواند گامی برای توسعه گردشگری این خطه باشد.
معاون گردشگری استانداری فارس در این باره می گوید: «در این منطقه یکسری شترگلو (لولهای به شکل S یا U ) وجود دارد که نمونه های آن علاوه بر قطب آباد در لارستان هم وجود دارد. وقتی مسیر کانال های زیرزمینی آب طولانی می شود، یکسری چاه هایی در مسیر آب تعریف می شود.» مهدی پارسایی ادامه می دهد: «وظیفه این چاه ها کنترل شدت جریان آب است. این سازه ها قابلیت ثبت ملی را دارند.»
همچنین مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس با بیان اینکه قطبآباد علاوه بر کرومها دیدنیهای دیگری هم دارد، به همشهری میگوید: «در قطبآباد شهرستان جهرم ۴ اثر ارزشمند وجود دارد که همگی به ثبت آثار ملی رسیده است؛ چهارطاقی، سد بند و بست، کاروانسرای قطب آباد و آسیاب قطب آباد.»
چهارطاقی علویه بنایی با قدمت تاریخی از دوره ساسانیان است. بهزاد مریدی عنوان می کند: «از آنجایی که چهارطاقی وضعیت آشفته ای دارد، ما مرمت آن را در ردیف بودجه قرار دادیم. سد بند و بست جزو سدهای کهن و قدیمی ایران محسوب می شود که در زمان هخامنشیان بنا شده است. البته سد بند و بست متاسفانه در سالیان گذشته جاده ای از روی آن عبور کرده و قرار بود مرمت شود که هنوز این اتفاق نیفتاده است. ما در حال پیگیری این موضوع هستیم.»
کاروانسرای قطب آباد از بناهای تاریخی به جای مانده از دوره صفویه است و نزدیک به ۴۰۰ سال از عمر آن می گذرد. او تاکید می کند: «کاروانسرای قطب آباد را بخش خصوصی تحویل گرفته و اقامتگاه بوم گردی طراح و اجرا کرده است. یک آب انبار هم در کنار این کاروانسرا قرار گرفته و جزو نخستین آب انبارهای ابتدایی است که در مناطق گرمسیری جنوب بنا شده است.»
آسیاب قطبآباد یکی از آسیابهای تاریخی متعلق به دوره قاجاریه است. سنگ های این آسیاب به وسیله آب چشمه قدیمی «بخون» که از روستای علویه جهرم سرچشمه می گیرد، به حرکت درمی آمده است.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس درباره کارکردهای این بناها در جذب گردشگر می گوید: «قطب آباد در موقعیت جغرافیایی مناسبی قرار گرفته است و به نوعی در مسیر مسافران و گردشگران قرار دارد. برای همین، گردشگران بسیاری در قطب آباد توقف می کنند و همانطور که گفتم با امکانات اقامتگاه بوم گردی فضای مناسبی برای مسافران و گردشگران ایجاد شده است.»
بخش کردیان با وسعتی بالغ بر هزار و ۲۰۰ کیلومتر مربع شامل دو دهستان قطب آباد و علویه (بابا عرب) است.
