اعتراضات مردم به افزایش شدید قیمت ارز و سکه شدت پیدا کرده است؛ اعتراضاتی که دولت چهاردهم آن را به رسمیت شناخت و مسعود پزشکیان در اقدامی بی سابقه به وزیر کشور دستور داد تا به مذاکره با نمایندگان معترضان بپردازد. رئیس جمهوری در توئیتی نوشت: «معیشت مردم، دغدغه هر روز من است. اقدامات اساسی برای اصلاح نظام پولی و بانکی و حفظ قدرت خرید مردم در دستور کار داریم. به وزیر کشور مأموریت دادم از مسیر گفتوگو با نمایندگان معترضان، مطالبات برحق آنها را بشنود تا دولت با تمام توان برای رفع مشکلات و پاسخگویی مسئولانه عمل کند.»
به گزارش تابناک به نقل از خبرآنلاین؛ در این میان، برخی از چهره های سیاسی اعتراضات اخیر را با اعتراضات دی ماه سال ۹۶ مقایسه کرده و آن را به نوعی سازماندهی شده قلمداد می کنند. مانند حمیدرضا جلایی پور، فعال سیاسی اصلاح طلب، در گفت و گویی با خبرگزاری خبرآنلاین به آن اشاره و تاکید کرد که؛ « اعتراض دی ٩۶ و دی ١۴٠۴ در دو موضوع شبیه هم بودند.»
این در حالی است که علی جنتی، وزیر ارشاد دولت یازدهم، در گفت و گویی با خبرگزاری خبرآنلاین، این تحلیل را رد میکند و می گوید: « شرایط فعلی با حوادث سال ۹۶ متفاوت است. در آن زمان مشخص بود چه کسانی آغاز کننده بودند و چه کسانی از داخل شروع کردند و موضوع از کنترل آنان خارج شد و به اعتراضات سراسری انجامید. مسئله امروز معیشت و نارضایتیهای اقتصادی است که بسیاری از مردم روزانه با آن برخورد دارند.»
وی درباره اعتراضات اخیر بیان میکند: «بخشی از نارضایتیها هم نارضایتیهای اجتماعی است. دولت آقای پزشکیان با شعار رفع فیلترینگ بر سر کار آمده و هنوز بعد از دوسال نتوانسته است، یک کار بسیار ساده رفع فیلتر را انجام بدهد. ممانعت دولت از اجرای قانون عفاف و حجاب قابل تقدیر است ولی هنوز هم گروهی هستند که با سر و صدا دولت را تحت فشار قرار میدهند. »
در ادامه مشروح گفتوگوی علی جنتی، وزیر ارشاد دولت یازدهم را میخوانید؛
* آقای جنتی! ارزیابی شما از اتفاقات اخیر و اعتراضات مردم چیست؟ به نظر شما وظیفه حاکمیت و دولت نسبت به اعتراضات مردم چیست و چگونه باید مطالبات مردم را اجرایی کند؟
ریشه های حوادث اخیر روشن است. در طول دو دهه گذشته کشور با تحریمهای ظالمانهای مواجه بوده و وضعیت اقتصادی کشور بهتدریج به سمت بحران رفته است. اکنون در شرایطی هستیم که در فروش نفت، بهخصوص پس از روی کار آمدن ترامپ در دوره دوم، بهشدت دچار تنگنا شدهایم. مشتریان نفت محدود شدهاند و به دلیل عدم ارتباط با سیستم بانکی جهانی، نمیتوانیم پول آن را نیز به راحتی دریافت کنیم.
بخشی از آن را باید از کشورهای دریافت کننده نفت به صورت کالا تأمین کنیم و بخش دیگر آن از طریق صرافیها، تراستیها و شرکتهای پوششی دریافت میشود. در واقع هم نفت را ارزان میفروشیم و هم تا زمانی که پول نفت دریافت شود چند دست میچرخد و هر کدام بابت کارشان مبالغی را برداشت میکنند. لذا درآمد نفتی کشور به شدت کاهش یافته است. بخش عمدهای از مشکلات ناشی از تحریم، عدم فروش نفت و طبیعتا نداشتن منابع ارزی است و محدودیت های ارزی موجب کاهش سایر درآمدها از جمله درآمدهای مالیاتی شده است؛ چون وقتی کالا کمتر وارد کشور شود و نرخ ارز هم بالا برود کسبوکارها دچار مشکل میشوند و مالیات و عوارض گمرکی نیز کاهش مییابد.
از سوی دیگر هزینهها بهطور مرتب در حال افزایش است؛ سالانه حداقل ۲۰ درصد حقوق کارکنان دولت، بازنشستگان و مستمریبگیران افزایش مییابد و هزینههای جاری کشور، دستگاههای اجرایی و هزینه طرحهای عمرانی هم وجود دارد. اکنون هزاران پروژه نیمهتمام در کشور وجود دارد که از سوی دولت با اولویت اجرا میشود. بنابراین، هزینهها هم نسبت به درآمدها به شدت افزایش پیدا کرده است. در نتیجه این شرایط دولت به استقراض از بانک مرکزی روی آورده است؛ یعنی پول بدون پشتوانه چاپ میکند و به بازار میآید و ارزش پول ملی به طور مرتب پایین میآید. در نتیجه قیمت همهکالاها بالا میرود و قدرت خرید مردم کاهش مییابد و برای خرید کالا باید بیشتر هزینه کنند.
اعتراضات برخی از بازاریان عموماً به حق است
بدیهی است تورم بیشترین فشار را براقشار آسیبپذیر وارد کرده است. متأسفانه در حال حاضر حتی قشر متوسط هم سفرههایش کوچکتر شده و بهتدریج به زیر خط فقر میرود. فشارهای اقتصادی و معیشتی باعث شده است عدهای به عنوان اعتراض به خیابانها بیایند. از طرف دیگر، صاحبان کسب وکار تکلیف خودشان را نمیدانند که کالای خود را به چه قیمتی بفروشند، چون اگر روز بعد بخواهند همان کالا را تهیه کنند، باید به دلیل افزایش قیمت ارز، با قیمت بالاتری خریداری کنند و کسب وکارها به دلیل کاهش قدرت خرید مردم دچار کسادی شدهاند.
اعتراضات برخی از بازاریان عموماً به حق است. جمعی از آنان به صورت مسالمتآمیز به خیابان آمدهاند و اعتراض دارند. از طرف دیگر عوامل خارجی هم دست به کار شدهاند؛ عناصری که در خارج از کشور به دنبال فرصتی بودند که از آب گل آلود ماهی بگیرند و به اعتراضات دامن بزنند. شبکههای تلویزیونی خارجی مثل اینترنشنال و بیبیسی و برخی از شبکههای اجتماعی که در دسترس همه هست، تلاش میکنند به این اعتراضات دامن بزنند. در مواردی کلیپهایی که از اعتراضات در شبکههای اجتماعی منتشر شده، که کاملا ساختگی بوده و با دستکاری منتشر شده است. مثلا تظاهراتی بوده که مردم به طرفداری از نظام به خیابان آمدهاند، با صداگذاری و تغییر محتوا، آن را طوری نشان دادهاند که گویا علیه نظام شعارهای ساختار شکن میدهند. لذا مردم باید مراقب باشند و فریب افرادی را که تلاش میکنند اعتراضات را به سمت دیگری هدایت کنند نخورند؛ افراد فریب خوردهای هستند که از خارج از کشور پول میگیرند تا به ناآرامیها دامن بزنند.
بخشی از نارضایتیها هم نارضایتیهای اجتماعی است
از سوی دیگر، دولت باید با تدبیر مشکلات را حل کند؛ دولت هم از نظر ارزی دچار مشکل است و نمیتواند ارز به بازار تزریق کند و نرخ ارز را کاهش دهد و هم از نظر ریالی با مشکل مواجه است. بحث یکسانسازی حقوق بازنشستگان با شاغلان بیش از دو سال است که تصویب شده و دولت نتوانسته است آن را اجرا کند، چون منابع کافی در اختیار ندارد. به هر حال، باید برای تامین رضایت نسبی جامعه اقدامات حداقلی صورت گیرد. بخشی از نارضایتیها هم نارضایتیهای اجتماعی است. دولت آقای پزشکیان با شعار رفع فیلترینگ بر سر کار آمده و هنوز بعد از دوسال نتوانسته است، یک کار بسیار ساده رفع فیلتر را انجام بدهد. ممانعت دولت از اجرای قانون عفاف و حجاب قابل تقدیر است ولی هنوز هم گروهی هستند که با سر و صدا دولت را تحت فشار قرار میدهند.
مبارزه با فساد باید بهطور جدی دنبال شود. بخشی از نارضایتی مردم به این دلیل است که در دستگاههای مختلف، از شهرداریها گرفته تا سایر دستگاههای اجرایی، فساد نهادینه شده است. مردم روزانه با آنها سر و کار دارند و بسیاری از کارهای آنان بدون رشوه انجام نمیشود. و همین امر نارضایتی گستردهای ایجاد کرده است. به نظر من، گرچه برای انجام اصلاحات خیلی دیر شده ولی هنوز هم فرصتهایی برای مبارزه با فساد باقی است. مردم میپرسند فردی مثل بابک زنجانی که محکوم به اعدام شده بود، چگونه آزاد شد؟ تکلیف دست اندرکاران ۸/۲ میلیارد دلار اختلاس در قضیه چای دبش که دستگیر شدند، چه شد؟ دو نفر از وزیران که در این پرونده محکوم به زندان شدند، اکنون کجا هستند؟ اینها مسائلی است که برای مردم سوال ایجاد کرده و اگر دولت و نظام با شفافیت با آنها برخورد کنند، میتواند تا حدی از نارضایتیها بکاهد. البته دولت در حوادث اخیر با مردم برخورد مناسبی داشته و اعتقاد دارد که با مردم باید گفتوگو و صحبت کند و نیروهای امنیتی با معترضان با نرمش برخورد کرده اند و دولت حق اعتراض مسالمتآمیز مردم را به رسمیت شناخت.
مردم ناراضی چارهای نداشتند که به خیابان آمدند
* با توجه به اینکه کشور در شرایط ویژهای قرار دارد و زمزمههایی درباره شروع جنگ هم شنیده میشود، وظیفه مردم نسبت به حاکمیت چیست؟
مردم ناراضی چارهای نداشتند که به خیابان آمدند، بخش عمدهای از آنان به اصطلاح کارد به استخوانشان رسیده است و انتظار دارند نظام به مطالبات آنان رسیدگی کند.
شرایط فعلی با حوادث سال ۹۶ متفاوت است
* تحلیلهایی وجود دارد که اعتراضات اخیر را با اعتراضات دیماه ۹۶ مقایسه میکنند و آن را سازماندهیشده برای تخریب دولت میدانند. تحلیل شما چیست؟
من چنین تحلیلی ندارم. شرایط فعلی با حوادث سال ۹۶ متفاوت است. در آن زمان مشخص بود چه کسانی آغاز کننده بودند و چه کسانی از داخل شروع کردند و موضوع از کنترل آنان خارج شد و به اعتراضات سراسری انجامید. مسئله امروز معیشت و نارضایتیهای اقتصادی است که بسیاری از مردم روزانه با آن برخورد دارند.
* پیشبینی شما چیست؟ دولت واکنشی نسبتاً مثبت و بیسابقه نشان داده و با نمایندگان معترضان صحبت کرده است. آیا این میتواند به معنی تغییر رویکرد باشد؟
البته این رویکرد در نحوه برخورد با مردم بسیار مثبت است ولی باید اقداماتی که به آن اشاره شد انجام شود، در غیر اینصورت ممکن است اعتراضات گسترش پیدا کرده و به دیگر شهرهای کشور سرایت کند.
