به گزارش خبرنگار مهر، نشست سوم بررسی «الگوی سوم زن» از سلسله نشستهای هفته زن مجاهد مسلمان امروز با ارائه حجتالاسلام مهدی سنجرانی برگزار شد.
حجتالاسلام مهدی سنجرانی، پژوهشگر حوزه زن و خانواده، در نشستی تخصصی با محور «الگوی سوم زن مجاهد مسلمان» به تبیین جایگاه زن در منظومه فکری انقلاب اسلامی پرداخت.
وی گفت: زن مجاهد مسلمان مفهومی نظری است و نه صرفاً قامت، سبک زندگی یا نسخه هنجاری اجتماعی. این مفهوم، بازتعریفی از هویت زن است که میان دو الگوی شرقی و غربی قرار میگیرد.
سنجرانی افزود: با وجود خوانشهای متکثر از الگوی سوم زن، این مفهوم گاهی در فضای گفتمانی انقلاب اسلامی مغفول مانده است و بازخوانی آن بر اساس منابع معرفتی قرآن، سیره اهل بیت و نظریات تئوریسینهای انقلاب، به ویژه رهبری، امری ضروری است.
وی توضیح داد که محورهای بحث او شامل ماهیت و کارکرد الگوی سوم زن، منابع و روش فهم این الگو و شاخصها و تمایز آن با الگوهای رقیب است و افزود: هدف از این سه محور ایجاد شفافیت مفهومی و وضوح بیشتر برای مخاطبان و علاقهمندان است.
سنجرانی با اشاره به تاریخچه مسئله زن در جهان اسلام گفت: در غرب مسئله زن بهصورت جدی مطرح شد، اما در جهان اسلام تا ورود آموزههای مدرنیته و فمینیسم، زن به عنوان مسئله اجتماعی مورد بحث جدی قرار نگرفته بود.
وی افزود: با ورود آموزههای غربی، سه رویکرد در جهان اسلام شکل گرفت: گروهی تمام آموزههای غربی را پذیرفتند، گروهی سنتی و متدین با آن مقابله کردند و گروه سوم، مواجهه فعال داشتند و تلاش کردند راهکار اسلامی ارائه کنند.
سنجرانی ادامه داد: تبیین عقلانی حقوق و جایگاه زن در اسلام، تلاش شاگردان علامه طباطبایی و شهید مطهری بود، به گونهای که حتی برای غیرمسلمانان قابل فهم باشد.
وی به چالشهای زن مدرن نیز اشاره کرد و گفت: زن امروز با تحصیلات عالی، مهارت حرفهای و حضور اجتماعی فعال، دیگر نقش سنتی گذشته را ندارد و الگوی سوم زن باید پاسخگوی این تحولات باشد.
سنجرانی در بخش دیگری از سخنان خود تصریح کرد: با توجه به پیچیدگیهای اجتماعی و تغییر نقشها، بازخوانی الگوی سوم زن و ارائه شاخصهای روشن، ضرورتی است که نمیتوان از آن غفلت کرد. تبیین عقلانی حقوق زن، از جمله حقوق اجتماعی، خانوادگی و عفاف، باید به گونهای باشد که برای تمام مخاطبان، چه متدین و چه غیرمتدین، قابل درک باشد.
الگوی سوم زن پاسخگوی چالشهای زن مدرن در جامعه اسلامی است
حجتالاسلام مهدی سنجرانی، در ادامه گفت: زن مجاهد مسلمان، مفهومی نظری است و نه صرفاً قامت، سبک زندگی یا نسخه هنجاری اجتماعی. این مفهوم، بازتعریفی از هویت زن است که میان دو الگوی شرقی و غربی قرار میگیرد.
وی افزود: با وجود خوانشهای متکثر از الگوی سوم زن، این مفهوم گاهی در فضای گفتمانی انقلاب اسلامی مغفول مانده است و بازخوانی آن بر اساس منابع معرفتی قرآن، سیره اهل بیت و نظریات تئوریسینهای انقلاب، به ویژه رهبری، امری ضروری است.
سنجرانی با اشاره به چالشهای زنان مدرن گفت: برای یک زن ورزشکار حرفهای که میخواهد در تیم ملی فعالیت کند، مسائل خانوادگی، تمکین به شوهر و محدودیتهای سفر به چالش فقهی تبدیل میشود. حتی موضوع عفاف و حجاب نیز در مواجهه با شرایط امروز، با محدودیتهای سنتی متعارف متفاوت است.
وی افزود: در فضای اهل سنت، مواجهه با زنان دانشآموخته بسیار پیچیده است؛ به عنوان مثال، یک خانم حنفی نمیتواند بدون همراهی مرد در جلسات عمومی حضور پیدا کند، و این باعث تغییر برنامههای آموزشی و پژوهشی میشود.
وی ادامه داد: در جهان اسلام، با ورود آموزههای مدرنیته و فمینیسم، سه رویکرد شکل گرفت: گروهی تمام آموزههای غربی را پذیرفتند، گروهی سنتی و متدین با آن مقابله کردند و گروه سوم، مواجهه فعال داشتند و تلاش کردند راهکار اسلامی ارائه کنند.
سنجرانی افزود: شاگردان علامه طباطبایی و سید جمالالدین اسدآبادی تلاش کردند بر اساس عقلانیت، احکام شریعت در مورد زن را تبیین کنند، اما ابزارهای سنتی اجتهاد محدودیتهایی ایجاد کرده است.
وی تاکید کرد: جهان مدرن، ویژگیهای خاصی برای زن ایجاد کرده است؛ زن امروز با تحصیلات عالی، حضور حرفهای و فعالیت اجتماعی، دیگر شبیه زن سنتی نیست. در این فضا، اجتهاد فقها باید تغییر کند و به موضوعشناسی زن مدرن و مختصات زندگی اجتماعی او توجه داشته باشد.
سنجرانی افزود: فقهای معاصر که با مسائل اجتماعی و سیاسی درگیر هستند، از جمله در پژوهشکدهها و اندیشکدهها، درک بهتری از چالشهای مدرن زن دارند و سعی میکنند آموزههای فقهی را با مسائل حقوقی، اجتماعی و روانشناختی روز تطبیق دهند.
وی گفت: برای مثال، مسئله خیانت یا حقوق اجتماعی زنان مانند حق ورزش حرفهای و آموزش عالی، به گونهای مطرح میشود که فقه سنتی به تنهایی قادر به پاسخگویی نیست و باید تراکم دادهها و شواهد اجتماعی را در اجتهاد لحاظ کرد.
وی افزود: در الگوی سوم زن، زن یک شخصیت چندساحتی دارد: ساحت فردی، ساحت خانوادگی و ساحت اجتماعی. زن مدرن در این سه ساحت فعال است و نمیتوان با نگاه سنتی صرف، محدودیتهای گذشته را به او تحمیل کرد.
سنجرانی گفت: در طراحی الگوی سوم زن، اخلاق باید محور قرار گیرد و فقه چارچوب و شالوده را فراهم میکند. این الگو، سنتی را نفی میکند که زن باید صرفاً در خانه بماند و از فعالیت اجتماعی منع شود، و از طرف دیگر، آموزههای غربی را نیز بدون نقد و بومیسازی نمیپذیرد.
وی تاکید کرد: اجتهاد امروز باید با روشهای هرمنوتیک و توجه به تاریخیت آیات و روایات، مسائل مدرن را تحلیل کند. نگاه مقام معظم رهبری به مسائل زنان و خانواده، نمونهای از فقه اجتماعی و مدرن است که میتواند راهنمای طراحی الگوی سوم زن باشد.
سنجرانی در پایان افزود: زن مدرن امروز، با ویژگیهای عقلانی، اجتماعی و احساسی خود، نیازمند الگویی است که هویت او را در خانواده، اجتماع و فردیت تبیین کند. این همان کاری است که الگوی سوم زن در پی انجام آن است.
