همشهری آنلاین - یکتا فراهانی: سال ۲۰۲۵ برای زیستشناسان و دیرینهشناسان سالی استثنایی بوده است؛ سالی که در آن، گونههای جدیدی نه در آزمایشگاه، بلکه در دل تاریخ زمین شناسایی شدند.
کشف یکگونه جدید همیشه هیجانانگیز است، اما بعضی کشفیات فراتر از افزودن نامی تازه به فهرست حیات زمیناند. یکی از این کشفیات، شناسایی گونهای منقرضشده از «گاوهای دریایی» است که ۲۱ میلیون سال پیش در آبهای خلیجفارس زندگی میکرده و اکنون دانشمندان معتقدند نقشی کلیدی در سلامت اکوسیستمهای دریایی و حتی تنظیم اقلیم زمین داشته است. این فسیل نهتنها گذشته را روشن میکند، بلکه میتواند الهامبخش راهکارهای طبیعی برای مقابله با بحران اقلیمی امروز باشد.
سفر به گذشته؛ گاو دریایی باستانی خلیج فارس
فسیلهای کشفشده در منطقه «المشحبیه» قطر، متعلق بهگونهای جدید از گاوهای دریایی با نام Salwasiren qatarensis است؛ پستانداری دریایی که حدود ۲۱ میلیون سال پیش در آبهای کمعمق خلیجفارس میزیسته است. پژوهشگران اکنون این منطقه را غنیترین ذخیره فسیلی گاوهای دریایی در جهان میدانند.
مهندسان خاموش اکوسیستمهای دریایی
این گاو دریایی منقرضشده، مشابه ماناتیها و دوگونگهای امروزی، از علفهای دریایی تغذیه میکرد. اما نقش آن تنها خوردن گیاهان نبود. دانشمندان ازاینگونه بهعنوان یک «مهندس اکوسیستم» یاد میکنند؛ موجودی که با رفتارهای طبیعی خود، ساختار و سلامت محیط اطرافش را شکل میدهد.
بیشتر بخوانید:
چگونه یک حیوان، اقلیم را تحتتأثیر قرار میدهد؟
این پستانداران با پوزههای گوشتی خود کف دریا را جستوجو میکردند، گیاهان را میکشیدند و با دندانهای نیشمانندشان ریشهها را قطع میکردند. این فرایند باعث آزادشدن مواد مغذی مدفونشده در بستر دریا میشد؛ موادی که سپس در اختیار دیگر موجودات دریایی قرار میگرفت. علاوه بر این، فضولات این حیوانات نیز به غنیتر شدن محیط کمک میکرد و تنوع زیستی را افزایش میداد.
علفهای دریایی؛ قهرمانان پنهان ذخیره کربن
به گفته «نیکلاس پاینسون»، سرپرست بخش پستانداران دریایی فسیلی در موزه ملی تاریخ طبیعی اسمیتسونیان، علفهای دریایی یکی از مؤثرترین مخازن طبیعی ذخیره کربن در جهان هستند. حمایت از این گیاهان، به معنای کمک به کاهش دیاکسیدکربن جو و مقابله با تغییرات اقلیمی است. او تأکید میکند گاوهای دریایی، با حفظ سلامت این زیستبومها، طی میلیونها سال به طور غیرمستقیم به تنظیم اقلیم زمین کمک کردهاند.
میراثی فراتر از مرزها
چمنزارهای دریایی خلیج سالوا تنها متعلق به یک کشور نیستند. این زیستبوم ارزشمند سواحل قطر، عربستان سعودی و بحرین را دربر میگیرد و دانشمندان در تلاش هستند تا آن را در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت کنند؛ اقدامی که میتواند حفاظت از این منطقه را تقویت کند.
