خبرگزاری مهر، گروه استان ها: با تداوم اجرای طرح پنجساله توسعه دامداریهای پیشرو در روستای کارسالار زیراب، رویکردی مبتنی بر تغذیه علمی، اصلاح مدیریت گله و توسعه علوفههای بومی در شهرستان سوادکوه دنبال میشود؛ برنامهای که میتواند ضمن کاهش هزینه تولید، سهم مازندران در تولید گوشت قرمز کشور را تقویت کند.
استان مازندران به عنوان یکی از قطبهای کشاورزی و دامپروری کشور، سالانه حدود ۶۰۰ هزار تن شیر خام و بیش از ۶۰ هزار تن گوشت قرمز تولید میکند. این حجم تولید، در کنار اشتغال مستقیم بیش از ۱۰۰ هزار نفر در زنجیره دامپروری، نشاندهنده نقش راهبردی این بخش در اقتصاد روستایی و امنیت غذایی کشور است.
با این حال، دامداری در بسیاری از مناطق استان همچنان با چالشهایی نظیر وابستگی به نهادههای وارداتی، نوسانات قیمتی، کمبود سرمایه در گردش، بهرهوری پایین در واحدهای سنتی و ضعف در زنجیره ارزش مواجه است. افزایش هزینه خوراک دام که سهم عمدهای از بهای تمامشده تولید را تشکیل میدهد، فشار مضاعفی بر دامداران وارد کرده و ضرورت اصلاح الگوی تولید را بیش از گذشته آشکار ساخته است.
در چنین شرایطی، اجرای طرح پنجساله توسعه دامداریهای پیشرو با هدف افزایش بهرهوری، اصلاح ساختار مدیریتی واحدها و تقویت دام مولد در دستور کار قرار گرفته است. روستای کارسالار زیراب از توابع شهرستان سوادکوه به دلیل ظرفیت مناسب در پرورش دام سبک و سنگین، به عنوان یکی از نقاط هدف فاز نخست این طرح انتخاب شده است.
دغدغههای تولیدکنندگان
بازدید میدانی از واحدهای دامداری کارسالار نشان میدهد که مهمترین نگرانی دامداران، هزینه بالای نهادههای دامی و بیثباتی بازار است.یکی از دامداران منطقه میگوید: بیش از نیمی از هزینه تولید مربوط به خوراک دام است و هر افزایش قیمتی مستقیماً حاشیه سود را کاهش میدهد. اگر تولید علوفه در داخل منطقه تقویت شود، وابستگی ما کمتر و برنامهریزی اقتصادی دقیقتر خواهد شد.
علی محمدی در گفت وگو با خبرنگار مهر که در سالهای اخیر اقدام به بهسازی جایگاه دام و استفاده از مشاوره تخصصی کرده، عنوان میکند: پس از اجرای جیرهنویسی علمی و استفاده از سیلو ذرت، ضریب تبدیل خوراک بهتر شده و افزایش وزن دام در مدت زمان کوتاهتری اتفاق میافتد.
وی افزود:این تغییرات نشان میدهد که فاصله میان دامداری سنتی و نیمهصنعتی تا چه اندازه در بهرهوری مؤثر است.
برخی دامداران نیز به مشکل دسترسی به تسهیلات بانکی اشاره دارند و معتقدند بدون حمایت اعتباری پایدار، امکان نوسازی تجهیزات و توسعه ظرفیت تولید محدود خواهد بود.
نگاه کارشناسی؛ تغذیه علمی و مدیریت گله
یکی از کارشناسان امور دامی در مازندران در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به ابعاد فنی طرح اظهار میکند: تمرکز اصلی برنامه بر اصلاح نظام تغذیه و مدیریت گله است. جیرهنویسی علمی بر اساس وزن، سن، دوره آبستنی یا پرواربندی تنظیم میشود و این اقدام میتواند ضمن کاهش مصرف بیرویه خوراک، بازدهی تولید گوشت را افزایش دهد.
اکبر قدسی ادامه میدهد: استفاده از سیلو ذرت و توسعه کشت علوفههای بومی در اراضی مستعد منطقه، راهکاری عملی برای کاهش وابستگی به نهادههای وارداتی است. در کنار آن، اصلاح جایگاه دام، تهویه مناسب، رعایت اصول بهداشتی و واکسیناسیون منظم از دیگر محورهای طرح به شمار میرود.
این کارشناس تأکید میکند: تجربه نشان داده هر جا آموزش مستمر و نظارت تخصصی برقرار بوده، میزان تلفات دام کاهش یافته و شاخصهای تولید بهبود پیدا کرده است. بنابراین استمرار ارتباط میان دامداران و کارشناسان، شرط موفقیت طرح خواهد بود.
سیاستگذاری و اهداف کلان طرح
عباسعلی پورمند، سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی سوادکوه، با تشریح اهداف این برنامه میگوید: طرح پنجساله توسعه دامداریهای پیشرو با هدف شبکهسازی دامداران، افزایش جمعیت دام مولد و ارتقای تولید گوشت قرمز طراحی شده است و اجرای آن بر اساس برنامه زمانبندی مشخص و شاخصهای ارزیابی دقیق انجام میشود.
وی در گفت وگو با خبرنگار مهر افزود: انتخاب کارسالار زیراب به دلیل ظرفیت بالای دام سبک و سنگین در این منطقه بوده و تلاش داریم از دامداران پیشرو به عنوان الگو برای سایر روستاها استفاده کنیم. الگوسازی عملی میتواند انگیزه مشارکت را افزایش دهد و روند گذار از روشهای سنتی به نیمهصنعتی را تسریع کند.
پورمند با اشاره به اهمیت اقتصاد مقیاس تصریح میکند: یکی از اهداف میانمدت، تجمیع ظرفیتهای خرد و حرکت به سمت مدیریت یکپارچهتر است تا هزینه تولید کاهش یافته و قدرت چانهزنی دامداران در بازار افزایش یابد.
چالشهای ساختاری و راهکارها
بررسی وضعیت دامداری در سوادکوه نشان میدهد که علاوه بر مسئله نهاده، ضعف در زنجیره ارزش نیز از چالشهای اساسی است. فروش دام زنده بدون برنامه بازاریابی منسجم، نوسان قیمت را تشدید میکند و درآمد دامدار را تحت تأثیر قرار میدهد.
کارشناسان پیشنهاد میکنند توسعه تعاونیهای تخصصی، ایجاد قراردادهای فروش منظم و تقویت صنایع تبدیلی در سطح شهرستان میتواند ثبات بیشتری در بازار ایجاد کند. همچنین دسترسی به بیمه کارآمد برای جبران خسارات احتمالی، یکی دیگر از پیشنیازهای پایداری تولید است.
سوادکوه؛ ظرفیتهای طبیعی و انسانی
سوادکوه به دلیل برخورداری از مراتع مناسب، آبوهوای معتدل و پیشینه تاریخی در پرورش دام، از مناطق مستعد دامداری در مازندران به شمار میرود. ترکیب دام سبک در نواحی کوهستانی و دام سنگین در بخشهای جلگهای، تنوع تولید را در این شهرستان افزایش داده است.
در صورت اجرای کامل برنامه پنجساله، انتظار میرود شاخصهایی مانند ضریب تبدیل خوراک، میانگین وزن لاشه، کاهش تلفات و افزایش دام مولد بهبود یابد؛ شاخصهایی که در نهایت سهم شهرستان در تولید گوشت قرمز استان را تقویت خواهد کرد.
تداوم اجرای طرح پنجساله توسعه دامداریهای پیشرو در کارسالار زیراب را میتوان تلاشی هدفمند برای عبور از دامداری سنتی و حرکت به سوی الگوی دانشبنیان و بهرهور دانست. موفقیت این برنامه در گرو سه عامل اساسی است: آموزش مستمر و نظارت تخصصی، حمایت اعتباری و تأمین نهاده، و تقویت زنجیره بازار.
در شرایطی که امنیت غذایی به یکی از اولویتهای راهبردی کشور تبدیل شده، تقویت دامداریهای محلی با تکیه بر دانش فنی، ظرفیتهای بومی و مشارکت فعال تولیدکنندگان، میتواند نقش مهمی در پایداری تولید، افزایش درآمد روستاییان و تثبیت جایگاه استان مازندران در عرصه تولیدات دامی ایفا کند.
