به گزارش ایرنا، گرما که بالا میرود، نخستین چیزی که در خانهها جابهجا میشود فقط هوا نیست؛ بودجه خانواده هم جابهجا میشود. از اواخر بهار تا میانه تابستان، بازار وسایل سرمایشی دوباره جان میگیرد؛ اما امسال برای خیلیها «خرید» جای خودش را به حسابوکتاب، مقایسه، تردید و تعمیر داده است.
خانوادههایی که تا همین یکیدو سال پیش با یک کولر آبی یا یک پنکه کارشان راه میافتاد، حالا با قیمتهایی روبهرو هستند که هر بار نگاهکردن به آنها شبیه یک تصمیم اقتصادی جدی است.
در این میان، ۲ مسیر پیش پای مردم است، یا خرید وسیله جدید (از پنکه تا کولرهای پیشرفتهتر) یا زنده نگه داشتن دستگاه قدیمی با سرویس و تعمیر، هر۲ مسیر هم گرانتر از قبل تمام میشود.
در بازار امروز، پنکه هنوز ارزانترین ابزار خنککردن است و برای خانههایی که نمیتوانند زیر بار هزینه کولر بروند، اولین گزینه محسوب میشود. اما همین گزینه ساده هم دیگر «کمهزینه» به معنای گذشته نیست و بسیاری از مدلها، مخصوصاً برندهای شناختهشده و پنکههای ایستاده با امکانات بیشتر، از حالت خرید فوری خارج شدهاند و به «بررسی و پرسوجو» رسیدهاند.
کمی بالاتر از پنکه، کولرهای آبی قرار دارند؛ وسیلهای که هنوز در بسیاری از شهرها، بهخصوص مناطق گرم و خشک، ستون اصلی سرمایش خانگی است. قیمتهای بازار نشان میدهد کولر آبی هم امسال در محدودهای حرکت میکند که برای برخی خانوادهها سنگین است، برای نمونه، کولر آبی ۵۵۰۰ در بازار از حدود ۱۶ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان به بالا دیده شده است.
در مدلهای بزرگتر، مثلاً کولر آبی ۷۵۰۰ اختلاف قیمت چشمگیر است: در یک فروشگاه بزرگ اینترنتی حدود ۳۱ میلیون تومان قیمت خورده، اما در پلتفرمهای مقایسه قیمت، نمونههایی از حدود ۱۸.۵ میلیون تومان به بالا هم دیده میشود.
این فاصله قیمتی یک پیام روشن دارد بازار وسایل سرمایشی فقط گران نشده؛ ناهمگون و نوسانی هم شده است.
یک خانواده ممکن است با چند ساعت جستوجو، به عددهایی برسد که دهها درصد با هم فاصله دارند؛ اختلافی که هم به برند و موتور و کیفیت برمیگردد و هم به فروشنده، موجودی، خدمات نصب و حتی زمان خرید آن بستگی دارد.
در سمت گران بازار، کولرهای گازی اسپلیت قرار دارند؛ مخصوصاً ظرفیتهای بالاتر که برای واحدهای بزرگتر یا مناطق گرمتر استفاده میشوند. برای نمونه، قیمت یک اسپلیت ۲۴ هزار چینی در بازار حدود ۷۴ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان دیده شده است؛ عددی که برای بسیاری از خانوارها به معنای عبور از یک «خرید معمولی» و ورود به «تصمیم بزرگ مالی» است.
تجربه یک خریدار
آقای رجبی، مردی حدود چهلوچند ساله که بهتازگی برای خرید کولر جدید برای خانهاش به بازار مراجعه کرده، با اشاره به جهش قیمت نسل جدید کولرهای آبی میگوید: کولرهای کممصرف مثل سلولزی و پلیمری که میگویند نسل جدید کولرهای آبی است، نسبت به قبل بعضاً تا سه برابر گرانتر شده. الان برای خرید آن باید حداقل ۷۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان هزینه کنیم؛ تازه بسته به ظرفیت، مدل و نوع کولر ممکن است بیشتر هم شود.
او فقط به قیمت خرید اشاره نمیکند و ادامه میدهد: مساله این است که هزینهها به خرید ختم نمیشود خدمات پس از فروش و سرویس این کولرها بعد از چند سال خیلی گران درمیآید. مثلاً همین پوشالها یا متعلقات مصرفی کولر، الان بعضی جاها ۱۰ تا ۱۲ میلیون تومان قیمت خورده؛ در حالی که در کولرهای قدیمی، این چیزها خیلی ارزانتر بود و آدم راحتتر از پسش برمیآمد.
این شهروند کرمانی یک نکته دیگر را هم درباره وضعیت موجودی بازار مطرح میکند و میگوید: جالب اینجاست که خیلی از کولرهایی که الان در بازار است، ساخت مدتها قبل بوده؛ یعنی قبل از این بحثهای ارز و جنگ و این چیزها تولید شدهاند، اما کارخانهها دارند همان را با قیمت خیلی گزاف پخش میکنند. بهانهشان هم این است که “اگر بخوایم جایگزین کنیم، مواد اولیه را باید گران بخریم”، ولی برای مصرفکننده تفاوتی نمیکند؛ خروجیاش فقط گرانی بیشتر است.
آقای رجبی در ادامه به کولرهای گازی هم اشاره میکند و میگوید: کولرهای گازی که دیگر جای خودش را دارد؛ قیمتها آنقدر بالا رفته که بعضی مدلها برای یک خرید معمولی نیست، باید چیزی حدود ۱۵۰ میلیون تومان پول بدهیم، تازه مصرف برق هم بالاست و هزینه استفادهاش هم کم نیست.
وی ادامه داد: در نهایت ما مجبور شدیم کولر آبی ۶ هزاری را به قیمت ۲۷ میلیون تومان بخریم درحالی که همین کولر سال پیش نصف این میزان قیمت داشت.
امسال به خرید فکر نمیکنیم؛ فقط میخواهیم همین یکی کار کند
کنار ویترین یکی از فروشگاهها، مردی حدودا ۵۰ ساله دستش را روی کاتالوگ کولرها میکشد و میگوید: سال گذشته هم قیمتها بالا بود، ولی امسال واقعاً حس میکنی هر چیزی چند پله دورتر شده است. آخرش رسیدیم به این نتیجه که فعلاً پنکه بهتر از هیچ است. کولر آبی هم اگر بخواهی مدل خوب بخری، باید خیلی از خرجهای دیگر بزنیم.
چند قدم آنطرفتر، فروشندهای که مشتریها دورش حلقه زدهاند، مدام یک جمله را تکرار میکند: «مدلها با هم فرق دارند.» و واقعاً هم همین است. از نوع موتور و بدنه گرفته تا ظرفیت و کیفیت پمپ و پوشال و حتی خدمات پس از فروش، همه چیز روی قیمت اثر میگذارد. اما مساله اینجاست که مردم در نهایت با یک معیار ساده تصمیم میگیرند: توان خرید...
تعمیرات؛ داستانی که از «سرویس ساده» شروع میشود
وقتی خرید سخت میشود، طبیعی است که بازار تعمیرات شلوغتر شود. اما اینجا هم خبر خوب کم است، در کولر آبی، سرویسهای رایج مثل تعویض پوشال، شستوشو، روغنکاری موتور، بررسی پمپ و تسمه معمولاً با یک بازدید شروع میشود و بعد قیمت اعلام میشود.
در کولر گازی هم خدمات پرتکرار شامل شارژ گاز، شستوشوی مدار، رفع نشتی، تعمیر برد و مشکلات فن و سنسورها است و هزینهها میتواند از یک سرویس ساده تا یک تعمیر جدی بالا برود.
همین «شناور بودن قیمت» یک عامل فشار روانی برای خانوادههاست. چون بسیاری نمیدانند سرویس امسال دقیقاً چقدر تمام میشود و با چه عددی باید کنار بیایند.
صدای بازار از زبان مردم؛ گرما هست، اما پول نه به همان اندازه
مردی حدود ۴۷ ساله که برای تعمیر کولر گازیاش آمده، میگوید: قبلاً سرویس سالانه را انجام میدادیم و خیالمان راحت بود. امسال تعمیرکار گفت اگر فلان قطعه هم مشکل داشته باشد، هزینه چند برابر میشود. تازه میگوید قطعهها یا کمیاباند یا قیمتشان لحظهای بالا و پایین میشود. آدم میماند؛ اگر تعمیر نکنیم، تابستان جهنم میشود، اگر تعمیر کنیم، باید از چیز دیگری بزنیم.
کنار تعمیرگاه، مردی مسنتر، حدود ۶۲ ساله، با دستهایی که از گرما خیس عرق است، میگوید: خرید دیگر برای ما نیست. این روزها آدم به جای تعویض، باید نگهداری بلد باشد؛ چون هر چیزی را نمیشود راحت جایگزین کرد.
افزایش هزینهها نسبت به قبل؛ رشد آرام، اما پیوسته
بازار وسایل سرمایشی در یک مسیر «آرام اما پیوسته» گرانتر شده است. برآوردهای بازار نشان میدهد قیمتها نسبت به سال گذشته افزایش داشته و در برخی گروهها این افزایش حدود پنج تا ۱۵ درصد هم عنوان میشود؛ البته در بعضی مدلها و بعضی بازههای زمانی، رشد میتواند بیشتر حس شود، چون بازار به موجودی و نرخ ارز و قیمت قطعات حساس است.
اما بخش مهمتر ماجرا این است که حتی اگر خانوادهای تصمیم بگیرد «نخرد»، باز هم هزینه دارد: سرویس و تعمیر و تعویض قطعات. یعنی فشار اقتصادی از یک سمت وارد نمیشود؛ هم در خرید و هم در نگهداری، سهم بیشتری از درآمد خانوار مصرف میشود.
اختلاف قیمتها چرا اینقدر زیاد است؟
نگاهی به چند نمونه ساده نشان میدهد اختلاف قیمت یک مدل یا یک ظرفیت میتواند زیاد باشد؛ مثل کولر آبی ۷۵۰۰ که در یکجا حدود ۳۱ میلیون تومان و در جای دیگر در بازه پایینتر دیده میشود. چند عامل در این اختلاف نقش دارد، برند و کیفیت ساخت (موتور، پمپ، بدنه، راندمان)، خدمات نصب و گارانتی، هزینه حمل و ارسال (بهخصوص در شهرهای گرمسیر و دورتر)، موجودی بازار و زمان خرید (اوج گرما معمولاً قیمت را بالا میکشد) و البته تفاوت فروشندهها و حاشیه سود هم مهم است.
رئیس اتحادیه صنف لوازم خانگی، صوتی و تصویری کرمان چه میگوید؟
غلامرضا اشرفی، رئیس اتحادیه صنف لوازم خانگی، صوتی و تصویری کرمان در گفتوگو با ما با اشاره به وضعیت بازار لوازم سرمایشی در آغاز فصل گرما گفت: در حوزه لوازم خانگی بهویژه وسایل سرمایشی، قیمتها نسبت به سال گذشته افزایش داشته، اما ریشه این افزایشها در سطح بازار و فروشگاهها نیست.
وی تأکید کرد: افزایش قیمتها بیشتر به بالا رفتن هزینه مواد اولیه و مجموعه گرانیهایی برمیگردد که از مرکز و مسیرهای تأمین و تولید اعمال میشود. در این میان، کاسبان و مغازهداران هیچ نقش مستقیمی در گرانی ندارند؛ آنها مجبورند کالا را با همان قیمتهایی که به دستشان میرسد عرضه کنند.
نحوه قیمتگذاری در بازار
رئیس اتحادیه صنف لوازم خانگی، صوتی و تصویری کرمان بیان کرد: در حال حاضر قیمتگذاری رسمی و مصوب وجود دارد و فروشندگان هم طبق همان قیمتها کالا را عرضه میکنند. واقعیت این است که هیچ کس جرات گرانفروشی ندارد؛ قیمتها در سامانهها ثبت میشود و فروش طبق همان لیستهای اعلامی انجام میگیرد.
وی افزود: اتحادیه روی رعایت قیمتهای اعلامشده نظارت دارد و تلاش میشود قیمتها در چارچوب همان نرخهای مصوب عرضه شود.
اشرفی تاکید کرد: ما تنها صنفی هستیم که اگر امروز فروش انجام ندهیم چکهای کاسبهای ما برگشت میخورد، جنس اینقدر گران و چک زیاد است که فروشنده ناچار هست که جنس را به قیمتی که خریده بفروشد تا بتواند چکهایش را پاس کند.
چشمانداز
رئیس اتحادیه صنف لوازم خانگی، صوتی و تصویری کرمان در پایان و در پاسخ به پرسش ما درباره چشمانداز بازار در ماههای آینده نیز با اشاره به احتمال تداوم روند افزایشی گفت: ماههای آینده افزایش قیمتی در وسایل سرمایشی نداریم و هر چه باید گران میشد، شده است.
این گزارش یک واقعیت روشن را نشان میدهد: در تابستان امسال، «گرما» فقط دمای هوا را بالا نبرده، بلکه هزینه خنکماندن را هم برای خانوارها سنگینتر کرده است.
بازار وسایل سرمایشی از یکسو با افزایش قیمت و از سوی دیگر با اختلافهای قیمتی و نوسان در عرضه روبهروست؛ وضعیتی که باعث شده بسیاری از خانوادهها خرید را عقب بیندازند و به تعمیر و نگهداری دستگاههای قدیمی پناه ببرند.
اما فشار اقتصادی فقط با نخریدن تمام نمیشود؛ حتی اگر خانوادهای تصمیم بگیرد کولر نو نخرد، باز هم باید برای سرویس، قطعه و دستمزد هزینه کند؛ یعنی «هزینه تابستان» از مسیر خرید یا تعمیر، در هر حال به بودجه خانه تحمیل میشود. در چنین شرایطی، مردم بیشتر از هر چیز دنبال یک انتخاب کمریسکاند؛ وسیلهای که با حداقل هزینه کار کند و وسط گرما از کار نیفتد.
از طرف دیگر، همانطور که رئیس اتحادیه لوازم خانگی کرمان میگوید، فروشندگان محلی عملاً تعیینکننده قیمت نیستند و طبق لیستهای رسمی و قیمتهای مشخص از مسیر تولید و توزیع کالا عمل کنند؛ بنابراین اگر قرار است فشار از روی مردم برداشته شود، راه آن به ثبات در زنجیره تولید و تأمین، شفافیت قیمتها و کنترل هزینه قطعات و خدمات برمیگردد.
با این حال، اگر پیشبینی اتحادیه درست باشد و در ماههای آینده افزایش قیمت تازهای در حوزه وسایل سرمایشی رخ ندهد، بازار دستکم از شوکهای جدید دور میماند؛ اما مساله اصلی همچنان پابرجاست؛ برای بسیاری از خانوارها، خنکماندن دیگر یک خرید فصلی ساده نیست، یک تصمیم اقتصادی است که هر سال سختتر میشود.
