به گزارش ایرنا، ادارهکل هواشناسی سیستان و بلوچستان به تازگی گزارش جامع آماری و تحلیلی خود از وضعیت باد و طوفان در سال ۱۴۰۴ را منتشر کرده است. این گزارش که خروجی پایش دقیق ایستگاههای سینوپتیک در سراسر پهنه این منطقه بوده، نشاندهنده فراز و فرودهای اقلیمی در منطقهای است که باد، یکی از اصلیترین بازیگران زیستبوم و اقتصاد آن محسوب میشود.
بررسی این دادهها نشان میدهد پدیده باد در سیستان و بلوچستان از یک رخداد فصلی به یک وضعیت مستمر و تاثیرگذار بر سلامت و زیرساختها تبدیل شده، اعداد ثبت شده در این گزارش، از تندبادهای لحظهای با قدرت تخریب بالا تا وزشهای مداومی که فرسایش خاک را در پی دارند، همگی گویای ضرورت نگاهی تازه به مدیریت بحران در این خطه است.
در همین رابطه، خبرنگار ایرنا در گفتوگویی تفصیلی با محسن حیدری، مدیرکل هواشناسی سیستان و بلوچستان، ابعاد مختلف این گزارش جدید را به بحث گذاشته است تا جزئیات این کارنامه سالانه برای افکار عمومی و مدیران اجرایی تبیین شود.
ایرنا: ادارهکل هواشناسی به تازگی گزارش تحلیلی سال ۱۴۰۴ را منتشر کرده است. در ابتدای این گزارش بر اهمیت پایش مستمر باد تأکید شده؛ چرا خروجی این آمارهای سالانه برای سیستان و بلوچستان تا این حد حیاتی است؟
حیدری: نقطه تمرکز ما در این گزارش، تغییر نگاه از یک "پدیده جوی ساده" به یک "عامل اثرگذار بر زیست" است. در سیستان و بلوچستان، باد وقتی با خشکی زمین و کانونهای گردوخاک گره میخورد، مستقیم بر ایمنی تردد، سلامت مردم و هزینههای خدمات شهری اثر میگذارد.
هدف ما از انتشار این گزارش سالانه، تنها ارائه عدد و رقم نیست، بلکه میخواهیم نشان دهیم در کدام نقاط سیستان و بلوچستان، ریسکِ ناشی از باد تکرار بیشتری داشته است. وقتی آمارها نشاندهنده تداوم وضعیت بحرانی در نیمی از روزهای سال هستند، یعنی دستگاههای اجرایی باید برنامهریزیهای خود را از حالت واکنش مقطعی به پیشگیری مستمر تغییر دهند تا هزینههای اجتماعی و اقتصادی این پدیده کاهش یابد.
ایرنا: یکی از اعداد کلیدی که در گزارش شما برجسته شده، ثبت سرعت ۳۷ متر بر ثانیه در زابل است. این عدد برای مردم عادی کمی نامفهوم است؛ لطفاً توضیح دهید این تندباد چه شدتی دارد؟
حیدری: در ادبیات هواشناسی ما از متر بر ثانیه استفاده میکنیم، اما برای درک بهتر مخاطبان باید بگویم که ۳۷ متر بر ثانیه یعنی تندبادی با سرعت حدود ۱۳۳ کیلومتر بر ساعت در زابل ثبت شده است. البته این عدد، سرعت میانگینِ روزانه نیست، بلکه پیک یا همان بیشینه سرعت لحظهای بوده که در شدیدترین لحظات طوفان به ثبت رسیده است.
وقتی سرعت باد به ۱۳۳ کیلومتر بر ساعت میرسد، قدرت تخریبی آن به شدت بالا میرود و میتواند به سازههای موقت، دکلها و مبلمان شهری آسیب بزند. ثبت این عدد در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که پتانسیل وقوع تندبادهای بسیار خطرناک در منطقه همچنان بالاست و باید در طراحیهای مهندسی و مدیریت شهری لحاظ شود.
ایرنا: در بخش دیگری از این گزارش تحلیلی، به موضوع "تداوم باد" اشاره شده و آمده که زابل ۲۲۸ روز باد شدید داشته است. این حجم از تداوم چه تأثیری بر کیفیت زندگی منطقه دارد؟
حیدری: این عدد، یعنی ۲۲۸ روز با سرعت ۱۵ متر بر ثانیه و بیشتر، در واقع نگرانکنندهترین بخش گزارش ماست. این یعنی در بیش از ۶۰ درصد روزهای سال، مردم شمال سیستان و بلوچستان با وزش باد شدید دست و پنجه نرم کردهاند.
وقتی باد در آستانه ۱۵ متر بر ثانیه و بالاتر تداوم مییابد، فرسایش خاک به یک فرآیند همیشگی تبدیل شده و غلظت گردوخاک در هوا به طور مستمر بالا میماند. مقایسه این آمار با شهری مثل چابهار که تنها چهار روز چنین وضعیتی داشته، نشاندهنده تفاوت فاحش اقلیمی در شمال و جنوب استان است. این تداوم بالا باعث میشود که حتی در روزهای غیرطوفانی هم اثرات مخرب باد بر سلامت ریوی مردم و فرسایش اراضی کشاورزی باقی بماند.
ایرنا: گزارش شما آستانه ۲۱ متر بر ثانیه را هم به عنوان یک مرز بحرانی معرفی کرده که زابل ۱۵۳ روز آن را تجربه کرده، اهمیت این شاخص خاص در چیست؟
حیدری: آستانه ۲۱ متر بر ثانیه (حدود ۷۵ کیلومتر بر ساعت) مرزی است که در آن خطر فیزیکی به شدت افزایش مییابد. در سال ۱۴۰۴، زابل ۱۵۳ روز در این وضعیت بوده این جهش آماری نشاندهنده تغییر رفتار الگوهای جوی و سختتر شدن شرایط اقلیمی است.
در چنین سرعتهایی، ایمنیِ کار در ارتفاع، تردد خودروهای سنگین و پایداری سازههای سبک شهری به خطر میافتد. این آمار پیامی روشن برای متولیان ایمنی و مدیریت بحران دارد که باید استانداردهای حفاظتی در منطقه سیستان را متناسب با این ۱۵۳ روزِ پرخطر بازنگری کنند.
ایرنا: طبق دادههای این گزارش، وضعیت سایر شهرهای سیستان و بلوچستان چگونه است؟ آیا تندبادها فقط به شمال استان محدود بودهاند؟
حیدری: خیر، اگرچه زابل در صدر است، اما آمارهای ما نشان میدهد که تندبادها در سراسر سیستان و بلوچستان پراکنده بودهاند.
در سال ۱۴۰۴، بیشینه سرعت باد در مهرستان ۳۲، ایرانشهر ۲۹ و زاهدان ۲۸ متر بر ثانیه ثبت شده، حتی در شهرهایی مثل نیکشهر و میرجاوه هم به ترتیب سرعتهای ۲۶ و ۲۴ متر بر ثانیه را داشتهایم.
کمترین میزان تندباد در این گزارش متعلق به راسک و سراوان با ۲۰ متر بر ثانیه بوده است.
این توزیع مکانی به ما میگوید که هیچ نقطهای از سیستان و بلوچستان از وزش بادهای شدید مصون نیست و هر شهر متناسب با موقعیت جغرافیایی خود، الگوهای متفاوتی از تندباد را تجربه کرده که نیازمند تحلیلهای محلی جداگانه است.
ایرنا: در گزارش سالانه هواشناسی، به افت دید افقی هم به عنوان یک پیامد مستقیم اشاره شده، وضعیت دید در شهرهای اصلی این استان در سال ۱۴۰۴ چگونه بوده است؟
حیدری: افت دید افقی، شاخصی است که اختلال در زندگی روزمره را به خوبی نشان میدهد. طبق این گزارش در سال گذشته زابل ۲۲ روز و زاهدان ۱۴ روز با افت دیدِ بحرانی (کمتر از ۱۰۰۰ متر) مواجه بودهاند. همچنین اگر معیار را دیدِ کمتر از پنج کیلومتر قرار دهیم، این عدد برای زابل به ۱۱۹ روز میرسد. این یعنی در بسیاری از روزهای سال، ایمنی پروازها و ترددهای جادهای تحت تأثیر گردوخاک بوده است.
بر اساس این آمار معتقدیم که توسعه زیرساختهای پایش دید افقی در جادهها، یکی از اولویتهای حیاتی برای کاهش سوانح رانندگی در روزهای طوفانی سیستان و بلوچستان است.
ایرنا: نکته عجیبی در گزارش وجود دارد؛ ثبت ۳۵۳ روز باد با سرعت هفت متر بر ثانیه در مهرستان. چرا این سرعتِ کم در گزارش سالانه شما اهمیت پیدا کرده است؟
حیدری: این یک نکته فنی بسیار مهم است. سرعت هفت متر بر ثانیه آستانه شروع خیزش ذرات خاک از روی زمینهای خشک و سست است. ثبت ۳۵۳ روز در مهرستان یعنی در تقریبا تمام روزهای سال، بادِ این منطقه توانایی جابهجایی خاک و ایجاد غبار محلی را داشته است.
این موضوع برای مدیریت منابع طبیعی و جهاد کشاورزی اهمیت حیاتی دارد، چون نشان میدهد حتی بدون وقوع طوفانهای بزرگ، فرسایش خاک به صورت مخفی و مستمر در حال نابودی اراضی است. این شاخص به ما یادآوری میکند که برای مقابله با گردوخاک، نباید فقط به روزهای طوفانی فکر کنیم، بلکه باید برای مهار خیزش خاک در تمام روزهای سال برنامه داشته باشیم.
ایرنا: به عنوان جمعبندی این گزارش، توصیه نهایی شما به مردم و مدیران سیستان و بلوچستان برای سالهای پیش رو چیست؟
حیدری: جمعبندی ما از آمارهای سال ۱۴۰۴ این است که پدیده باد در سیستان و بلوچستان از حالت "اتفاقی" به حالت "تکرارشونده و مزمن" تغییر یافته است.
توصیه میشود که مردم هشدارها را جدی بگیرند و در روزهای افت دید، از سفرهای غیرضروری پرهیز کنند. به مدیران اجرایی هم پیشنهاد میکنم که آمارهای این گزارش را مبنای "مدیریت ریسک" قرار دهند؛ یعنی به جای بودجههای اضطراری برای روزهای طوفان، روی پروژههای پایدارِ پیشگیرانه و مقاومسازی زیرساختها در برابر این حجم از تکرار باد سرمایهگذاری کنند تا تابآوری سیستان و بلوچستان در برابر اقلیم سخت منطقه افزایش یابد.
به گزارش ایرنا، سیستان و بلوچستان با بیشاز سه میلیون و ۳۳۷ هزار نفر جمعیت، جوانترین استان کشور محسوب می شود؛ حدود ۷۰ درصد جمعیت این خطه را جوانان کمتر از ۳۰ سال تشکیل میدهند.
