به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، در حالی که آمارهای رسمی از بهبود نسبی وضعیت بارشها و افزایش ذخایر سدهای کشور در سال آبی جاری حکایت دارد، بررسی وضعیت استان تهران نشان میدهد پایتخت همچنان یکی از کانونهای اصلی خشکسالی کشور به شمار میرود و بخش عمده سدهای تأمینکننده آب آن با کاهش قابل توجه ذخایر نسبت به میانگین بلندمدت مواجه هستند.
بر اساس دادههای سازمان هواشناسی، از ابتدای سال آبی جاری تا هشتم خردادماه ۱۴۰۵، متوسط بارش کشور به ۲۲۵.۲ میلیمتر رسیده که در مقایسه با میانگین بلندمدت ۲۱۸.۶ میلیمتری، رشد ۳ درصدی را نشان میدهد. با این حال، توزیع بارشها در کشور یکنواخت نبوده و ۱۷ استان با کاهش بارندگی نسبت به دوره بلندمدت روبهرو شدهاند.
در این میان، استان تهران با ثبت تنها ۱۵۵.۱ میلیمتر بارش، کاهش ۳۸.۹ درصدی معادل ۹۸.۷ میلیمتر نسبت به میانگین بلندمدت را تجربه کرده و در میان استانهای دارای کمبارشی، یکی از شدیدترین افتها را به ثبت رسانده است. پس از تهران، استانهای قم، سمنان و قزوین نیز به ترتیب با کاهش ۳۳.۳، ۳۳.۲ و ۲۳.۸ درصدی بارش مواجه بودهاند.
وضعیت متفاوت سدهای کشور و تهران
همزمان با تداوم خشکسالی در برخی مناطق، آمارهای وزارت نیرو نشان میدهد ورودی آب به سدهای کشور از ابتدای سال آبی جاری تاکنون به ۳۸.۷ میلیارد مترمکعب رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۷۲ درصد و نسبت به میانگین ۱۰ ساله حدود ۱۰ درصد افزایش یافته است.
حجم آب موجود در مخازن سدهای کشور نیز به ۳۷.۷ میلیارد مترمکعب رسیده که نسبت به سال گذشته ۲۹ درصد و نسبت به متوسط دهساله ۱۰ درصد رشد نشان میدهد. در حال حاضر به طور میانگین ۶۷ درصد ظرفیت مخازن سدهای کشور پر است.
با وجود این شرایط مطلوب در سطح ملی، وضعیت سدهای تأمینکننده آب تهران تصویر متفاوتی را نشان میدهد. کارشناسان معتقدند مقایسه ذخایر فعلی با سال گذشته که یکی از خشکترین سالهای اخیر بوده، نمیتواند معیار دقیقی برای ارزیابی وضعیت منابع آبی پایتخت باشد و باید شاخص میانگین بلندمدت مورد توجه قرار گیرد.
لتیان؛ تنها سد تهران با عملکرد مثبت
بررسی ذخایر پنج سد اصلی تأمینکننده آب تهران در مقایسه با میانگین ۱۰ ساله نشان میدهد تنها سد لتیان توانسته عملکردی بهتر از میانگین بلندمدت ثبت کند.
سد لتیان با ۶۷ میلیون مترمکعب ذخیره آب، ۸۹ درصد پرشدگی مخزن را تجربه کرده و ذخایر آن نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۶ درصد افزایش یافته است. این سد همچنین نسبت به سال گذشته ۳۲ درصد رشد ذخیره آبی دارد.
در مقابل، چهار سد دیگر تهران همچنان با کسری قابل توجه مواجه هستند:
سد ماملو با ۳۹ میلیون مترمکعب ذخیره آب و تنها ۱۶ درصد پرشدگی مخزن، نسبت به میانگین ۱۰ ساله با افت ۷۲ تا ۷۶ درصدی مواجه است.
سد طالقان با ۲۰۰ میلیون مترمکعب ذخیره و ۴۸ درصد پرشدگی، ۳۹ درصد کمتر از میانگین بلندمدت آب دارد.
سد لار با ۷۳ میلیون مترمکعب ذخیره، تنها ۸ درصد ظرفیت خود را پر کرده و نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۴۴ درصد کاهش ذخیره را ثبت کرده است.
سد امیرکبیر نیز با وجود ۶۶ درصد پرشدگی مخزن و رشد نسبت به سال گذشته، همچنان ۲۱ درصد پایینتر از متوسط بلندمدت قرار دارد.
هشدار برای تابستان پیشرو
در شرایطی که برخی سدهای کشور از جمله زایندهرود، استقلال هرمزگان، زیردان سیستان و بلوچستان و مجموعه سدهای گلستان وضعیت مطلوبی را تجربه میکنند، کارشناسان حوزه آب معتقدند تهران همچنان در وضعیت شکننده قرار دارد.
کاهش نزدیک به ۴۰ درصدی بارشها در پایتخت و پایین بودن ذخایر چهار سد اصلی نسبت به میانگین بلندمدت نشان میدهد تأمین پایدار آب در ماههای گرم سال همچنان نیازمند مدیریت مصرف و همکاری شهروندان است.
اگرچه بارشهای مناسب ماههای اخیر تا حدودی از شدت بحران کاسته، اما آمارها نشان میدهد منابع آبی تهران هنوز فاصله قابل توجهی با شرایط نرمال دارند و عبور موفق از تابستان ۱۴۰۵ بدون صرفهجویی و مدیریت مصرف آب امکانپذیر نخواهد بود.
کارشناسان معتقدند عبور از تابستان پیشرو تنها با اتکا به بارشهای مقطعی امکانپذیر نیست و مدیریت همزمان عرضه و تقاضای آب باید در اولویت قرار گیرد. در این شرایط، دولت باید با تسریع در اصلاح شبکههای فرسوده توزیع آب، کاهش هدررفت، توسعه بازچرخانی پساب، کنترل برداشتهای غیرمجاز و اجرای برنامههای مدیریت مصرف، فشار بر منابع آبی را کاهش دهد.
از سوی دیگر، شهروندان نیز با پرهیز از مصارف غیرضروری، مدیریت مصرف آب در منازل، کاهش آبیاری غیراصولی فضای سبز و استفاده بهینه از منابع موجود میتوانند نقش مؤثری در عبور از تنش آبی ایفا کنند. کارشناسان هشدار میدهند که تداوم روند فعلی کاهش بارشها و افت ذخایر برخی سدهای تهران، ضرورت همکاری دولت و مردم برای حفظ امنیت آبی پایتخت را بیش از هر زمان دیگری آشکار کرده است.
«به نظر میرسد در شرایط کنونی، مدیریت مصرف آب دیگر یک توصیه صرف نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای حفظ پایداری منابع آبی و جلوگیری از تشدید تنش آبی در تهران و سایر مناطق کمبارش کشور است.»
