به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، امیر دودابی نژاد، معاون برنامه ریزی و نوآوری ساتبا در یادداشتی که برای خبرگزاری تسنیم ارسال کرده به موضوع "گذار انرژی؛ فرصتی برای بهبود محیطزیست، امنیت انرژی و کیفیت زندگی در ایران" پرداخته است. مشروح این یادداشت در ادامه آمده است.
جهان امروز در میانه یکی از مهمترین تحولات تاریخ معاصر قرار دارد؛ تحولی که از آن با عنوان «گذار انرژی» یاد میشود. این مفهوم به معنای حرکت تدریجی از نظام انرژی مبتنی بر سوختهای فسیلی به سوی نظامی است که در آن انرژیهای تجدیدپذیر، بهرهوری انرژی، برقیسازی بخشهای مختلف اقتصاد و فناوریهای کمکربن نقش محوری ایفا میکنند.
اگرچه نگرانی درباره تغییرات اقلیمی و گرمایش جهانی محرک اولیه این تحول بوده است، اما امروزه روشن شده که گذار انرژی تنها یک ضرورت زیستمحیطی نیست، بلکه راهکاری برای ارتقای امنیت انرژی، کاهش مصرف آب، بهبود کیفیت هوا، افزایش بهرهوری اقتصادی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان نیز به شمار میرود.اهمیت این تحول را میتوان در سناریوی «خالص انتشار صفر تا سال 2050» یا NZE که توسط آژانس بینالمللی انرژی تدوین شده است، مشاهده کرد.
این سناریو یکی از معتبرترین نقشهراههای جهانی برای محدود کردن افزایش دمای زمین به حدود 1.5 درجه سانتیگراد محسوب میشود. بر اساس این چشمانداز، جهان باید تا میانه قرن حاضر به نقطهای برسد که میزان گازهای گلخانهای منتشرشده با میزان جذب یا حذف آنها از جو برابر شود.در سناریوی NZE، بخش برق محور اصلی کربنزدایی اقتصاد جهانی است.
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی میکند که تا سال 2050 حدود 90 درصد برق جهان از منابع کمانتشار تأمین شود و انرژیهای خورشیدی و بادی به تنهایی نزدیک به 70 درصد تولید برق جهانی را در اختیار داشته باشند. در این چارچوب، برق پاک به ستون فقرات اقتصاد آینده تبدیل خواهد شد و خودروهای برقی، صنایع برقی، پمپهای حرارتی و هیدروژن سبز به تدریج جایگزین مصرف مستقیم سوختهای فسیلی خواهند شد.
برای دستیابی به این هدف، آژانس بینالمللی انرژی بر سه برابر شدن ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر جهان تا سال 2030 نسبت به سال 2022 تأکید میکند. این بدان معناست که ظرفیت نصبشده تجدیدپذیرها باید از حدود 3.4 تراوات در سال 2022 به حدود 11 تراوات در پایان دهه جاری برسد. بر اساس ارزیابیهای این نهاد، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر مهمترین عامل کاهش انتشار گازهای گلخانهای در دهه پیش رو خواهد بود و سهمی تعیینکننده در تحقق اهداف اقلیمی جهان خواهد داشت. با این حال، اهمیت گذار انرژی صرفاً به کاهش انتشار کربن محدود نمیشود. یکی از مهمترین مزایای توسعه تجدیدپذیرها، کاهش فشار بر منابع آب است.
بخش انرژی از بزرگترین مصرفکنندگان آب در جهان محسوب میشود. نیروگاههای حرارتی برای تولید بخار و خنکسازی به حجم قابل توجهی آب نیاز دارند و در مناطق خشک میتوانند فشار مضاعفی بر منابع آبی وارد کنند. این موضوع برای ایران اهمیت ویژهای دارد. کشور ما طی دهههای گذشته با کاهش بارندگی، افت سطح آبهای زیرزمینی، خشک شدن تالابها و افزایش تنش آبی مواجه بوده است.
در چنین شرایطی، توسعه نیروگاههای خورشیدی و بادی میتواند علاوه بر تولید برق، به حفاظت از منابع آب نیز کمک کند. برخلاف نیروگاههای حرارتی، سامانههای خورشیدی فتوولتائیک و توربینهای بادی در زمان بهرهبرداری تقریباً به آب نیاز ندارند. به همین دلیل، جایگزینی بخشی از ظرفیت نیروگاههای فسیلی با منابع تجدیدپذیر میتواند مصرف آب در بخش انرژی را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.ایران از این منظر دارای مزیتهای کمنظیری است.
بخش وسیعی از کشور بیش از 300 روز آفتابی در سال دارد و شدت تابش خورشید در بسیاری از مناطق مرکزی و جنوبی کشور در سطحی قرار دارد که امکان تولید اقتصادی برق خورشیدی را فراهم میکند. استانهای کرمان، یزد، فارس از جمله مناطق مستعد توسعه نیروگاههای خورشیدی هستند. همچنین ظرفیتهای باد در مناطقی مانند تونلهای باد خراسان و سیستان و بلوچستان فرصت مناسبی برای توسعه انرژی بادی فراهم کرده است.
مزیت مهم دیگر تجدیدپذیرها، کاهش آلودگی هواست. آلودگی هوا سالهاست به یکی از جدیترین چالشهای زیستمحیطی ایران تبدیل شده است. در بسیاری از روزهای سال، کلانشهرهایی مانند تهران، اصفهان، مشهد، تبریز و اهواز با غلظت بالای آلایندهها مواجه هستند. این آلایندهها سالانه هزینههای اقتصادی و اجتماعی سنگینی بر کشور تحمیل میکنند و سلامت میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار میدهند.بخش مهمی از این آلودگی از نیروگاهها، صنایع و سامانههای گرمایشی مبتنی بر سوختهای فسیلی ناشی میشود. احتراق گاز، گازوئیل و بهویژه مازوت موجب انتشار اکسیدهای نیتروژن، دیاکسید گوگرد، ذرات معلق و سایر آلایندههای مضر میشود. انرژیهای خورشیدی و بادی در زمان تولید برق هیچگونه انتشار مستقیم آلاینده ندارند و به همین دلیل میتوانند نقش مهمی در بهبود کیفیت هوا ایفا کنند.در کنار منابع ثابت، منابع متحرک نیز سهم بزرگی در آلودگی هوا دارند. خودروها، موتورسیکلتها، اتوبوسها و کامیونها از مهمترین منابع انتشار اکسیدهای نیتروژن، مونوکسیدکربن و ذرات معلق در شهرهای بزرگ هستند.
در بسیاری از کلانشهرهای ایران، سهم بخش حملونقل در انتشار آلایندههای محلی بسیار چشمگیر است و نقش مهمی در شکلگیری مهدود و آلودگی هوای شهری دارد.در این میان، خودروهای برقی یکی از مهمترین ابزارهای گذار انرژی در بخش حملونقل محسوب میشوند. این خودروها در زمان استفاده هیچگونه آلاینده اگزوزی تولید نمیکنند و میتوانند به کاهش قابل توجه آلودگی هوای شهری کمک کنند.
علاوه بر این، موتورهای برقی راندمان بسیار بالاتری نسبت به موتورهای احتراق داخلی دارند و انرژی را با کارایی بیشتری به حرکت تبدیل میکنند.البته توسعه خودروهای برقی زمانی بیشترین اثر زیستمحیطی را خواهد داشت که برق مورد نیاز آنها از منابع پاک تأمین شود. در واقع، انرژیهای تجدیدپذیر و خودروهای برقی دو جزء مکمل یک راهبرد واحد هستند. برق خورشیدی و بادی میتواند انرژی مورد نیاز ناوگان حملونقل برقی را تأمین کند و به این ترتیب هم انتشار گازهای گلخانهای و هم آلودگی هوای شهری را کاهش دهد.علاوه بر مزایای زیستمحیطی، توسعه تجدیدپذیرها از منظر اقتصادی نیز اهمیت دارد.
افزایش ظرفیت نیروگاههای خورشیدی و بادی میتواند به ایجاد فرصتهای شغلی جدید، توسعه صنایع داخلی، جذب سرمایهگذاری و افزایش امنیت انرژی کمک کند. همچنین کاهش مصرف گاز طبیعی در نیروگاهها امکان استفاده از این منبع ارزشمند در صنایع با ارزش افزوده بالاتر یا صادرات را فراهم میکند.
البته تحقق گذار انرژی مستلزم برنامهریزی دقیق و سرمایهگذاری گسترده است. توسعه شبکههای انتقال برق، گسترش سامانههای ذخیرهسازی انرژی، اصلاح ساختار بازار برق، ارتقای بهرهوری انرژی و حمایت از فناوریهای نوین از جمله اقداماتی هستند که باید همزمان با توسعه تجدیدپذیرها دنبال شوند. همچنین لازم است ملاحظات زیستمحیطی و حفاظت از تنوع زیستی در طراحی و اجرای پروژههای انرژی مورد توجه قرار گیرد..واقعیت آن است که جهان به سرعت در حال حرکت به سوی نظام انرژی کمکربن است.
کشورهایی که زودتر خود را با این روند هماهنگ کنند، از مزایای اقتصادی، فناورانه و زیستمحیطی بیشتری برخوردار خواهند شد. برای ایران نیز گذار انرژی صرفاً یک پاسخ به دغدغههای اقلیمی جهانی نیست؛ بلکه راهکاری عملی برای مقابله با سه چالش اساسی کشور یعنی آلودگی هوا، کمبود آب و رشد فزاینده مصرف انرژی است.
از این رو، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و برقیسازی تدریجی حملونقل را باید سرمایهگذاری برای آینده کشور دانست؛ آیندهای که در آن برق پاک، هوای سالمتر، مصرف آب کمتر و اقتصادی پایدارتر در کنار یکدیگر قرار میگیرند. گذار انرژی نه تنها ابزاری برای کاهش انتشار کربن، بلکه فرصتی برای ارتقای رفاه عمومی، حفاظت از محیطزیست و تضمین توسعه پایدار برای نسلهای آینده ایران است.
انتهای پیام/
