حاج ماشاءالله عابدی، از پیشکسوتان عرصه ذاکری و مناجاتخوانی، در گفتوگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، ضمن مرور خاطرات خود از محضر رهبر شهید انقلاب، به بررسی تحولات مداحی پس از انقلاب، نقش اجتماعی و فرهنگی هیئتها و مناجاتخوانی پرداخت. او با تأکید بر رشد کمی و کیفی ذاکران اهل بیت(ع)، حفظ اصالت مجالس دعا، پیوند مداحی با مسائل روز جامعه و ضرورت خودسازی برای مناجاتخوانان را از مهمترین نیازهای امروز این عرصه دانست.
شما بهعنوان یکی از پیشکسوتانی که هم خفقان دوران طاغوت و هم شکوفایی دوران انقلاب را در عرصه ذاکری از نزدیک لمس کردهاید، سیر تحول و رشد مداحی را از آن سالها تا امروز چگونه ارزیابی میکنید؟ بهویژه در تجمعات شبانه اخیر که مردم برای دفاع از ایران اسلامی به میدان آمدند، مداحان و ذاکران حسینی را در گرمی میدانها چقدر مؤثر میدانید؟
مداحان و ذاکران اهل بیت علیهمالسلام در طول تاریخ نقش بسیار ارزندهای دارند. من معتقدم مداحی و ذاکری در دوران امروز نسبت به دوران طاغوت -که من هر دو دوره را درک کردهام، بهمراتب رشد بهتری داشته است. در این تجمعات شبانه که مردم برای ایران اسلامی به میدان میآیند، هم یک عامل مهم در گرمی و شور آن، مداحان هستند.
بیش از صد شب است که دوستان ما در مداحی و ذاکری پای کار ایستادهاند و حنجرهشان مریض و مبتلا شده است. این کار یک فیض است از جانب امام حسین (ع)؛ مداحان طلبکار امام حسین (ع) نیستند، همیشه بدهکار آن حضرت هستند. این انتخاب امام حسین (ع) است که یکی را انتخاب میکند، علم را دست او میدهد و عدهای را هم دنبال او میفرستد و این فیض و فوزی است که از جانب امام حسین (ع) میبرد و دست مردم را در دست امام حسین میگذارد.
این سعادتی برای مداحان است که امروز این کار را به احسن وجه انجام میدهند. درواقع یک عامل مهم در گرمی میدانها مداحان و ذاکران اهل بیت علیهمالسلام هستند.
در مقایسه این دوران با زمان رژیم طاغوت، ذاکری و مداحی اهل بیت علیهم السلام چه تغییری داشته است؟
بنده شخصاً هر دو برهه تاریخی را لمس کردهام و با اطمینان عرض میکنم که ذاکری در عصر حاضر از لحاظ کمی و کیفی، جهشی چشمگیر نسبت به دوران طاغوت داشته است. آن زمان که رژیم شاهنشاهی بر کشور ما سلطه داشت، تعداد ذاکران محدود بود. البته هیئتها بسیار قوی بودند و گاهی به طور مخفیانه هم تشکیل میشدند چون مردم ایران همیشه علاقه و ارادت بسیاری نسبت به امام حسین (ع) داشتند. بعدها همین روحیه و شور حسینی بود که منجر به پیروزی انقلاب اسلامی شد.
در هیئتها اغلب شرکتکنندگان برای شنیدن سخنرانی میآمدند و مداح نقش حاشیهای داشت. اما در مراسم چارپایهخوانی مداح نقش محوری داشت و نمونه مشهور آن در بازار تهران تشکیل میشد. اما امروز شاهد تعداد زیاد جوانانی هستیم که مشتاقانه در جلسات شرکت میکنند و این تحول، مدیون تلاشهای خالصانه ذاکران است.
حتی در شبهایی که مردم برای دفاع از ارزشهای اسلام و ایران به خیابانها میآیند، این نوای مداحان است که به جمعیت روح و انرژی میبخشد. بیش از صد شب متوالی، دوستان ذاکر ما با حنجرههای آسیبدیده اما با دلی سرشار از عشق، پای کار ایستادهاند و این چیزی جز عنایت خاص اهل بیت نیست.
تعداد مداحان امروز نسبت به گذشته، بسیار بیشتر شده و سطح علمیشان هم ارتقا یافته. آیا میتوانید این تحول را با مثالهای عینی تشریح کنید؟
بله، تفاوتها بسیار آشکار است. در گذشته وقتی هیئتی میخواست در خیابان حرکت کند، یک مداح تمام دسته را همراهی میکرد و بعد به سراغ دسته بعدی میرفت، چون تعداد ذاکران خیلی کم بود. اما امروز به لطف خدا کمبودی نداریم و ذاکران توانمند و خوشصدا فراوانند.
از لحاظ تحصیلات هم تحول خوبی رخ داده. آن زمان بسیاری حتی سواد خواندن و نوشتن نداشتند. امروز اما ذاکرانی داریم که مدارج عالی دانشگاهی را طی کردهاند و هر کدام برای مداحی و ذاکری مدتها مطالعه میکنند تا مطالبی را بگویند که مستند و در شأن امام حسین (ع) باشد. اینها نکات بسیار مهمی است که باید به آن توجه کنیم.
البته نباید فراموش کرد که سطح سواد عمومی جامعه هم در آن دوران پایینتر بود. اما نکته مهم این است که امروز ذاکران ما علاوه بر صدای خوش، از دانش و بینش لازم هم برخوردارند و با مطالعه خوبی که دارند میتوانند با آگاهی کامل، پیام اهل بیت را منتقل کنند.
برخی معتقدند هیئتها و مداحان باید صرفاً بر عزاداری تمرکز کنند و از ورود به مسائل سیاسی پرهیز نمایند. نظر شما درباره این رویکرد چیست؟
این تفکر که ذاکر باید فقط از امام حسین (ع) بخواند و کاری به مسائل روز جامعه و سیاست نداشته باشد، با ماهیت اصیل اسلام در تضاد است. بله، چنین افرادی وجود دارند و تعدادشان کم است، اما این روش مورد تأیید دین ما نیست.
اگر به قرآن کریم و روایات اهل بیت مراجعه کنیم، میبینیم که سرشار از مضامین و درسهای سیاسی و اجتماعی است. حتی در دعاها بسیار تأکید شده که اهل بیت علیهم السلام و از جمله امام حسین (ع) به مسائل روز و گرفتاریهای مردم دقت زیادی داشتند و در این مورد تبیین و ارشاد میکردند. دلیل دشمنی حکومتهای غاصب با امامان ما سر همین مسئله بود.
پس هیئتها و مداحان نمیتوانند خود را از جامعه جدا کنند و فقط مداحی کنند و بروند. این رویکرد سکولاریسم است که رهبر شهید انقلاب هم صریحاً با آن مخالفت میکردند. ایشان تأکید داشتند که نباید فکرمان را به موضوع خاصی محدود کنیم و سیاست را از زندگی مردم تفکیک کنیم. دین اسلام دینی جامع است و نمیتوان آن را تکهتکه کرد، بخشی از زندگی اهل بیت علیهم السلام را برای مردم عنوان کرد و بخشهایی را حذف کرد اتفاقاً همین حضور مداحان و ذاکران در اجتماعات شبانه که از زمان شهادت امام خامنه ای (رع) دایر شده، نشاندهنده توجه مداحان به مسائل روز است که در خط و سیره اهل بیت تعریف می شود.
شما افتخار حضور در محضر رهبر شهید انقلاب، شهید امام خامنه ای (ره)، را داشتهاید. لطفاً از خاطرات آن دیدارها بگویید و اینکه چه نکاتی از ایشان آموختید؟
خاطرات شیرینی از آن دیدارها در ذهن دارم. اولین بار در دوران ریاستجمهوری ایشان، روز تاسوعا خدمتشان رسیدم و روضهخوانی کردم. بعدها که به مقام رهبری نائل شدند، در اولین سال برپایی مجلس روضهشان دعوت شدم و نوحه خواندم.
در ماه رمضان و دهه عاشورا هم چند باری نوحهخوانی کردم. هر بار لطف و عنایت خاصی از رهبر شهیدمان دیدم. یک بار شعری از صائب خواندم که آقا بعد از مجلس مطالب تخصصی را درباره اشعار صائب فرمودند و این برایم بسیار جالب بود، چون علمای دینی معمولاً در وادی شعر و شاعری تخصص ندارند، اما حضرت آقا واقعاً در این حوزه وارد بودند. درباره شاعران دیگر هم همین طور بود و من معمولاً از هر شاعری مدحی خواندم، متوجه شدم که رهبر شهیدمان نسبت به او شناخت بالایی دارند.
البته ایشان درباره نوع مداحی و ذکرها و مناجاتخوانی هم همین اندازه اطلاعات سطح بالا داشتند و نکاتی را در مداحی میفرمودند که واقعاً مورد نیاز جامعه مداحی و هیئتها بود.
یک نکته بسیار مهم که از ایشان آموختم این بود که میفرمودند «در مداحی شور هم باید پیام داشته باشد». هر کلام و هر شعری باید حامل پیامی باشد. این نکته بسیار مهمی است که همه ذاکران و مناجاتخوانان باید در نظر داشته باشند. هر مطلبی که حاوی پیام باشد باید در مجلس امام حسین (ع) مطرح شود و از مطالب بیمایه باید به شدت پرهیز شود.
درباره تفاوت مناجاتخوانی و مداحی، برخی معتقدند مجالس دعا به سمت نوحهخوانی متمایل شدهاند. نظر شما چیست؟
مناجاتخوانی و مداحی دو مقوله کاملاً مجزا هستند و نباید با هم خلط شوند. متن دعا، کلام معصومین علیهمالسلام است که ما آن را نقل میکنیم، در حالی که نوحه و مداحی، شعر و ادبیات انسانی است. حتی بلندترین قصیدهها هم با کلام معصوم قابل مقایسه نیست. بنابراین محتوا و ماهیت این دو کاملاً متفاوت است و تا به حال هم مجالس دعا، اصالت خود را حفظ کردهاند.
در مجالس مهم، معمولاً اصل بر دعاخوانی است و در پایان، نوحه خوانده میشود. اما اگر مجلسی تحت عنوان دعا برگزار شود و سپس به نوحهخوانی طولانی بپردازد، از اصالت خود خارج میشود.البته روضه و گریز و نوحه، نمک مجلس است و باید باشد، اما به شرطی که از حد متعارف خارج نشود. من خودم گاهی در بعضی دعاها به سمت روضه امام حسین (ع) رفتهام، اما این باید به اندازه و با رعایت اقتضائات زمان و مکان باشد. مثلاً در ماه محرم میتوان بهتر و بیشتر از روش بهره برد.
درباره تکرار عبارات در دعاها و زیارتنامهها، برخی معتقدند باید دقیقاً همان تعدادی را گفت که معصومین فرمودهاند، اما در بعضی مجالش و یا در مساجد میبینیم که بعضی ذکرها مانند «یا اباعبدالله» یا «یا الله» را بیشتر از تعداد نقل شده در دعا میخوانند. نظر شما چیست؟
این مسئله هم ظرافت خاصی دارد. در زیارت عاشورا، امام باقر (ع) عبارت «یا اباعبدالله» را یک بار فرمودهاند، اما برخی ذاکران آن را مکرر تکرار میکنند. اگر این تکرار به این امید باشد که ثواب بیشتری ببریم، اشکالی ندارد. اما اگر تکرار به این نیت باشد که بگوییم معصومین هم همین کار را میکردند، صحیح نیست.
دقت کنید بعضی از علمای دینی میفرمودند که تعداد ذکرهایی که ائمه تعیین کردهاند، مانند رمز گنج است. اگر گفته شده 30 قدم بروید تا به گنج برسید، نمیتوانید 29 یا 31 قدم بردارید. در مورد اذکار باید به تعدادی که معصومین فرمودهاند، پایبند باشیم. میگوییم به قصد رجا اشکالی ندارد، اما باید بدانیم که معصومین روی حساب و کتاب این تعداد ذکرها را تعیین کردهاند، ما هم باید از آنها اطاعت کنیم.
انتهای پیام/
