تلسکوپ فضایی پیشرفته اقلیدس (Euclid) متعلق به آژانس فضایی اروپا (ESA)، بزرگترین و دقیقترین عکس تاریخ از مرکز کهکشان راه شیری را به ثبت رسانده است.
تصویر خارقالعاده از کهکشان راه شیری که بیش از ۶۰ میلیون ستاره را در خود جای داده است، مرکز شلوغ آن را به شکلی بیسابقه نمایش میدهد و تقریباً هیچ فضای خالی در آن دیده نمیشود. رزولوشن نهایی این تصویر ۱۸,۰۰۰ در ۱۸,۰۰۰ پیکسل است که آن را به یک عکس خیرهکننده ۳۲۴ مگاپیکسلی تبدیل میکند.
هرچند اقلیدس برای عکاسی از اجرام بسیار دوردست طراحی شده است و نه کهکشان خانگی ما، اما دوربین نور مرئی آن رزولوشن بسیار بالا و حساسیت فوقالعادهای دارد که آن را برای هرگونه مأموریت کاوش کیهانی مناسب میکند. ویژگی بسیار مهم سیستم تصویربرداری تلسکوپ این است که میتواند مستقیماً به ستارهها (حتی ستارههای نزدیک) نگاه کند بدون اینکه دچار کورشدگی نوری شود. این قابلیت به دانشمندان اجازه میدهد تا از تکنیکهایی مانند «ریزهمگرایی گرانشی» برای پیداکردن سیارات فراخورشیدی استفاده کنند.
آژانس فضایی اروپا اعلام کرده است که اقلیدس این عکس غولآسای جدید را طی یک رصد ۲۶ ساعته در ۲۳ مارس ۲۰۲۶ ثبت کرده است. این تصویر ترکیبی از ۹ تصویر مجزا است و هر عکس بخشی از آسمان را پوشش داده که بزرگتر از ماه کامل است. از نظر وضوح و حساسیت خالص، دوربین نور مرئی اقلیدس شبیه به دوربین میدان باز تلسکوپ فضایی هابل عمل میکند، اما چیزی که اقلیدس را متمایز میکند، وسعت منطقه تحت پوشش آن است؛ هر تصویر اقلیدس که در چند ساعت ثبت میشود، منطقهای ۲۷۰ برابر بزرگتر از میدان دید هابل را پوشش میدهد.
تصویر جدید به دانشمندان اجازه میدهد تا ریزهمگرایی گرانشی را در مقیاس بسیار کوچکتری مطالعه کنند، جایی که این شکل خاص از همگرایی گرانشی توسط تکستارهها و سیارات فراخورشیدی در کهکشان خودمان ایجاد میشود.
اقلیدس در طول این مأموریت ۲۶ ساعته، تمام ستارههایی را که در رویدادهای آینده ریزهمگرایی گرانشی تلسکوپ رومن قرار خواهند گرفت، ثبت کرده است و دادههای آن در این مأموریت و تمام مأموریتهای آینده سیارات فراخورشیدی در این منطقه حیاتی خواهد بود.
آژانس فضایی اروپا توضیح میدهد که چیزهای جذاب زیادی در این تصویر خارقالعاده برای دیدن وجود دارد؛ ازجمله ابرهای متراکم و فریبنده از گردوغبار و گاز، سحابیهای نوزاد و یک خوشه عظیم از خورشیدها. «ناتالیا رکتسینی» از مؤسسه اخترفیزیک پاریس که رهبری انتشار دادههای این پروژه را برای جامعه علمی برعهده داشته، میگوید:
«هر کسی از این پس بخواهد یک رویداد ریزهمگرایی گرانشی را در همین منطقه رصد کند (مثلاً با تلسکوپ رومن)، میتواند از دادههای اقلیدس بهعنوان یک مرجع زمانی در گذشته استفاده کند و ببیند که ستارهها قبل از همپوشانی چه شکلی بودهاند.»
او در پایان توضیح داده:
«از آنجایی که اقلیدس میتواند ستارههای مجزا را بهوضوح تفکیک کند، میتوان محاسبه کرد که آنها با چه سرعتی در طول زمان حرکت میکنند و از آن اطلاعات برای تأیید وجود یک سیاره و تعیین جرم آن استفاده کرد؛ کاری که با دادههای حاصل از یک مقطع زمانی واحد امکانپذیر نبود.»
«ژان-فیلیپ بولو» از مؤسسه اخترفیزیک پاریس در فرانسه و دانشگاه تاسمانی در استرالیا، توضیح میدهد:
«برای شکار ریزهمگرایی گرانشی، باید بخشهایی از آسمان را رصد کنید که مملو از ستاره هستند، مانند مناطق نزدیک به مرکز کهکشان ما. در طول ۲۰ سال گذشته، نزدیک به ۳۰۰ سیاره فراخورشیدی با استفاده از این تکنیک کشف شدهاند که همگی با تلسکوپهای زمینی و در راستای مرکز کهکشان بودهاند. این تصویر اقلیدس شامل ۵۱ سامانه سیارهای شناختهشده است و به مطالعه بسیاری دیگر که در آینده یافت خواهند شد، کمک خواهد کرد.»
