فرارو- در شرایطی که پس از حملات متقابل ایران و آمریکا، آتشبس شکننده همچنان با اتهامهای دو طرف درباره نقض تعهدات و تنشهای پراکنده در منطقه روبهرو است، نگاهها بیش از هر زمان دیگری به سرنوشت مذاکرات دوخته شده است. این پرسش اکنون در مرکز توجه قرار دارد که آیا تفاهم موقت میتواند به توافقی پایدار تبدیل شود.
به گزارش فرارو، اختلاف بر سر نحوه مدیریت تنگه هرمز و بیاعتمادی ریشهدار میان تهران و واشنگتن، آینده گفتوگوها را در هالهای از ابهام قرار داده است.
محسن پاکآیین، سفیر پیشین ایران در آذربایجان و تحلیلگر ارشد سیاست خارجی، در گفتگو با فرارو عنوان کرد که این بنبست تنها با پایبندی واقعی آمریکا به تعهداتش و در عین حال حفظ هوشیاری کامل ایران نسبت به رفتار واشنگتن میتواند گشوده شود.
پاکآیین با اشاره به وضعیت اجرای تفاهم و تحولات روزهای اخیر به فرارو گفت: «ما از همان ابتدا اعلام کردیم که تعهد را در برابر تعهد انجام میدهیم. از روز اول گفتهایم که اگر طرف مقابل به تعهداتش عمل نکند، ما نیز هیچ الزامی برای پایبندی به تعهدات خود نداریم.»
وی ادامه داد: «در تفاهمنامه بهصراحت و بر اساس اصول دیپلماسی، بر پایبندی به آتشبس و لزوم عدم نقض آن تأکید شده است. همچنین حق ایران و عمان در مدیریت تنگه هرمز بهروشنی به رسمیت شناخته شده است. این موضع خدشهناپذیر است؛ چراکه بخش عمده تنگه هرمز در چارچوب تمامیت ارضی و آبهای سرزمینی ایران قرار دارد. بخش کوچکی نیز در حاکمیت عمان است و بنابراین هیچ کشور دیگری چنین حقی ندارد.»
پاکآیین با انتقاد از رفتار واشنگتن در تنگه هرمز افزود: «متأسفانه بهطور مستمر شاهد تخلفاتی هستیم که با هدایت و دخالت آمریکاییها صورت میگیرد. مسیرهایی که طرف ایرانی برای عبور از تنگه تعیین میکند، با راهنمایی آمریکاییها تغییر میکند و برخی کشتیها از مناطق خطرناک عبور میکنند. در این شرایط، چارهای جز جلوگیری از عبور این کشتیها وجود ندارد. با این حال، ایران هیچ اقدامی را در تنگه هرمز بدون ارسال هشدار قبلی انجام نداده است.»
سفیر پیشین ایران در آذربایجان درباره تنشهای اخیر تأکید کرد: «آمریکاییها همواره در جستجوی بهانهای برای نقض آتشبس هستند، در حالی که مدیریت هوشمندانه ایران در تنگه هرمز به هیچ وجه مصداق نقض آتشبس نیست. این حملات بیدلیل و بدون توجیه آمریکا علیه ماست که نقض آتشبس محسوب میشود.
وی با اشاره به تحرکات هوایی اسرائیل افزود: «دیده شده که هواپیماهای رژیم صهیونیستی در برخی کشورهای همسایه ما تردد داشتهاند. این نشان میدهد آمریکا در مدیریت و مهار رفتار رژیم صهیونیستی ناتوان است.»
پاکآیین در خصوص راهکارهای عملیاتی شدن تفاهمنامه گفت: «اگر طرف آمریکایی واقعاً خواهان اجرای تفاهمنامه است، باید اقداماتی را که ناقض آتشبس است مدیریت کند، حاکمیت سرزمینی ایران بر تنگه هرمز را به رسمیت بشناسد و در برابر مدیریت هوشمندانه ایران بر تنگه نایستد. همچنین نباید کشورها را به عبور غیرمجاز از تنگه تحریک کند. اگر این اتفاقات رخ دهد، نشانه آن است که آمریکاییها خواهان ادامه مذاکرات در دور بعدی و رسیدن به تفاهم نهایی هستند. در غیر این صورت، این وضعیت ادامه خواهد یافت و ما نیز مصمم به دفاع از حقوق ملت ایران هستیم.»
پاکآیین با اشاره به مخالفتهای داخلی در ایران و ایالات متحده نسبت به ادامه مذاکرات گفت: «تفاهم با رأی قاطع اکثریت اعضای شورای عالی امنیت ملی — که نمایندگان نیروهای نظامی، سیاسی و اقتصادی را دربر میگیرد — حاصل شده و مجوز مشروط رهبری را نیز به همراه دارد.»
وی ادامه داد: «در این دوره انتظار، ضرورت دارد که تمام جریانها و گروههای سیاسی از این تصمیم نظام حمایت کنند و مردم نیز همراه باشند. رهبری در حال حاضر بهصورت مشروط از مذاکرات حمایت میکنند. مخالفان صبر کنند؛ اگر نظر رهبری تغییر کرد، آنگاه اعتراض کنند. اکنون نباید بهانه به دست دشمن داد. مهمترین نقشه دشمن در این مرحله، ایجاد تفرقه میان مردم است.»
این کارشناس سیاست خارجی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال از سرگیری جنگ گفت: «ما نسبت به آمریکا کاملاً بیاعتماد هستیم. تحلیلهایی که از ابهام مذاکرات یا احتمال وقتکشی آمریکا سخن میگویند، کاملاً منطقی است. باید این سناریو را نیز جدی بگیریم که آمریکا ممکن است در پی خریدن وقت باشد و در فرصتی مناسب دوباره جنگ را آغاز کند یا ضربهای دیگر وارد کند.»
پاکآیین تأکید کرد: «ما حتی در زمان ورود به مذاکره، بر پایه عدم اعتماد وارد شدیم؛ چراکه با یک کشور دوست مذاکره نمیکنیم. گزینههای ما شامل سناریوهای مختلفی برای آینده است. شرایط داخلی آمریکا نیز نشان میدهد ترامپ تحت فشار شدیدی قرار دارد و از این رو حرکت به سوی تفاهم پایدار و پرهیز از جنگ در دستور کار او نیز قرار دارد. با همه این ملاحظات، به نظر من باید مذاکرات با آمریکا را در کمال بیاعتمادی ادامه دهیم.»
