خبرگزاری مهر، گروه استانها: گرایش نوجوانان و جوانان به سیگار و سایر دخانیات یک پدیده چندعاملی است و معمولاً در سنین زیر ۱۸ سال آغاز میشود، دورهای که فرد بیشترین تأثیر را از خانواده و همسالان میگیرد.
از مهمترین دلایل این گرایش میتوان به الگوبرداری از بزرگترها در خانواده، فشار گروه دوستان، تصور غلط از جذابیت یا کمخطر بودن دخانیات و دسترسی آسان به سیگار و قلیان اشاره کرد.
همچنین عادیسازی مصرف در برخی محیطهای اجتماعی و فضای مجازی نیز این روند را تشدید میکند که نیازمند ورود متولیان است.
بدیهی است؛ پیامد این وضعیت، افزایش وابستگی به نیکوتین و بالا رفتن احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی، ریوی و سرطان در آینده است. همچنین این موضوع میتواند بر تحصیل و کیفیت زندگی جوانان اثر منفی بگذارد.
در حوزه پیشگیری، مهمترین راهکارها شامل آموزش در خانواده و مدرسه، افزایش مهارت نه گفتن در نوجوانان، محدودسازی دسترسی به دخانیات، برخورد با فروش غیرقانونی و نخفروشی، و افزایش قیمت و مالیات محصولات دخانی است.
در کنار این موارد، فرهنگسازی عمومی و کاهش عادیسازی مصرف دخانیات نقش کلیدی در کنترل این آسیب اجتماعی دارد که میطلبد در راستای پیشگیری و جلوگیری از این پدیده مورد توجه متولیان قرار گیرد.
پای صحبت مسئولان
محمود گنجیفرد، رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به نامگذاری ۳۱ می (مصادف با ۱۰ خرداد) به عنوان روز جهانی مبارزه با دخانیات و همچنین برگزاری هفته ملی مبارزه با دخانیات از ۴ تا ۱۰ خرداد در کشور، گفت: این مناسبتها فرصت مناسبی برای تمرکز بیشتر بر موضوع دخانیات و تقویت اقدامات اجرایی در راستای اهداف پیشگیری و کاهش مصرف آن فراهم میکند.
وی با بیان اینکه مبارزه با دخانیات صرفاً با رویکرد قهری امکانپذیر نیست، افزود: در این حوزه مولفه نخست، ایجاد باور قلبی در میان متولیان و جامعه هدف نسبت به مضرات واقعی دخانیات است، به گونهای که آگاهی افراد صرفاً سطحی نباشد و درک عمیق از آسیبهای آن شکل بگیرد.
گنجیفرد دومین مؤلفه را وجود قوانین و مقررات دانست و اظهار کرد: خوشبختانه در کشور از سال ۱۳۸۶ تاکنون قوانین متعددی در زمینه کنترل و کاهش مصرف دخانیات تصویب و اجرا شده است.
وی همدلی و همکاری بین دستگاهها را سومین محور مهم در این زمینه عنوان کرد و گفت: سلامت جامعه تحت تأثیر عوامل متعدد اجتماعی است و مقابله با دخانیات نیازمند مشارکت همه دستگاههای اجرایی، امنیتی، قضایی، آموزشی و صنفی است.
لزوم همراهی مردم و خانوادهها
گنجیفرد با تأکید بر اهمیت مشارکت عمومی در این حوزه گفت: تجربه نشان داده است بدون همراهی مردم، موفقیت در کنترل مصرف دخانیات محدود خواهد بود.
وی ادامه داد: یکی از اصول مهم نظام سلامت نیز خودمراقبتی است که در صورت افزایش آگاهی و سواد سلامت جامعه، اثربخشی برنامهها به شکل قابل توجهی افزایش مییابد.
وی افزود: آموزش باید از خانواده آغاز شود و سپس به محلات و مدارس گسترش یابد، زیرا نهادینه شدن آموزش در محیط زندگی مردم، اثرگذاری بیشتری دارد.
کاهش سن آغاز مصرف دخانیات
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به کاهش سن آغاز مصرف دخانیات، گفت: حدود ۸۰ درصد مصرفکنندگان سیگار قبل از ۱۸ سالگی مصرف را آغاز میکنند و این موضوع اهمیت دوره نوجوانی را به عنوان پنجره ورود به دخانیات نشان میدهد.
وی نقش خانواده را در پیشگیری بسیار مهم دانست و افزود: وجود مصرف دخانیات در خانواده یا مشاهده مصرف قلیان در جمعهای خانوادگی، احتمال گرایش نوجوانان به مصرف را افزایش میدهد.
گنجیفرد همچنین با تأکید بر نقش آموزش و پرورش اظهار کرد: آموزش و نظارت در مدارس باید جدی باشد، اما وجود مراکز فروش دخانیات در نزدیکی مدارس یک چالش مهم است.
لزوم رعایت بایدها و نبایدها
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند بیان کرد: بر اساس قانون، نباید تا فاصله ۱۰۰ متری مدارس مراکز عرضه دخانیات وجود داشته باشد، اما در برخی موارد این قانون به طور کامل رعایت نمیشود.
وی کاهش دسترسی را یکی از مهمترین راهکارهای کنترل مصرف دخانیات دانست و گفت: جلوگیری از فروش بدون مجوز، عدم عرضه سیگار به صورت نخفروشی، جلوگیری از نمایش علنی محصولات دخانی در فروشگاهها و برخورد با مراکز غیرمجاز عرضه قلیان از جمله اقدامات مؤثر در این زمینه است.
گنجیفرد بیان کرد: بیماریهای قلبی، سرطانها، بیماریهای ریوی و دیابت از مهمترین عوامل مرگومیر در کشور هستند و دخانیات در بروز و تشدید این بیماریها نقش مستقیم دارد.
وی افزود: مصرف دخانیات میتواند موجب بیماریهای قلبی، سکته قلبی و مغزی، فشار خون بالا، بیماریهای مزمن ریوی و انواع سرطانها شود و حتی بسیاری از افراد سیگاری، در صورت عدم ابتلا به سرطان نیز دچار بیماریهای مزمن تنفسی خواهند شد.
آنچه کارشناسان میگویند
جامی، پزشک خانواده و دکتر ترک اعتیاد هم در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به گسترش مصرف انواع مواد دخانی در جامعه، اظهار کرد: هر مادهای که حاوی نیکوتین باشد، در دسته مواد دخانی قرار میگیرد.
وجود ۱۰۰ ماده زیانآور در دود مواد دخانی
جامی با بیان اینکه در دود و فرآوردههای دخانی دهها ماده مضر وجود دارد، تاکید کرد: حداقل ۱۰۰ ماده زیانآور در این محصولات شناسایی شده است که مصرف روزانه آنها سلامت افراد را بهشدت تهدید میکند.
وی مهمترین عوارض مصرف مواد دخانی را ابتلا به انواع سرطانها از جمله سرطان ریه، دستگاه گوارش، پوست، دهانه رحم و پستان در زنان عنوان کرد و گفت: افزایش قند خون، بیماریهای قلبی و عروقی، سکتههای قلبی و مغزی، اختلالات قاعدگی در زنان و مشکلات دهان و دندان از دیگر پیامدهای مصرف این مواد است.
وی ادامه داد: تغییر سبک زندگی و افزایش بیماریهای غیرواگیر سبب شده است که مصرف مواد دخانی امروز به یکی از مهمترین عوامل تهدیدکننده سلامت تبدیل شود.
جامی با ابراز نگرانی از کاهش سن مصرف مواد دخانی اظهار داشت: الگوی مصرف از گروههای سالمند و میانسال به سمت نوجوانان و جوانان تغییر کرده و در سالهای اخیر گرایش زنان، بهویژه زنان تحصیلکرده، به مصرف این مواد نیز افزایش یافته است.
وی با بیان اینکه مصرف دخانیات در کشور و منطقه خاورمیانه روندی افزایشی دارد و به یک معضل جدی سلامت تبدیل شده است، گفت: از این رو وزارت بهداشت، رسانهها و دستگاههای فرهنگی باید با آموزش، آگاهیبخشی و فرهنگسازی مستمر، برای کاهش مصرف مواد دخانی در جامعه تلاش کنند.
آنگونه که پیداست خانوادهها باید بیش از پیش مراقب فرزندان به ویژه نوجوانان باشند تا در سایه رفاقت با دوستان ناباب و یا تحت تاثیر برخی تبلیغات در فضای مجازی، در گرداب اعتیاد فرو نروند.
