به گزارش ایرنا، اگرچه خراسانشمالی در تولید پیلهتر کرم ابریشم رتبه سوم کشور و در بهرهوری رتبه نخست را در اختیار دارد اما نبود صنایع تبدیلی، کمبود امکانات نگهداری و فرآوری، ضعف زیرساختهای تولید و وابستگی به بازار واسطهها، موجب شده سود اصلی این صنعت از استان خارج شود؛ موضوعی که آینده نوغانداری را با چالش جدی روبهرو کرده است.
نوغانداران میگویند هر سال با آغاز فصل پرورش کرم ابریشم، امید تازهای برای کسب درآمد در روستاها شکل میگیرد اما در پایان دوره، بخش عمده سود محصول به جیب دلالانی میرود که بدون تحمل ریسک تولید، بیشترین منفعت را از این زنجیره اقتصادی میبرند.
۳۵۰ تن پیلهتر اما بدون صنایع فرآوری
یکی از مهمترین مشکلات فعالان این حوزه، کمبود فضای استاندارد برای پرورش کرم ابریشم است؛ مسئلهای که به اعتقاد آنان به طور مستقیم بر میزان تولید و کیفیت محصول اثر میگذارد.
برای هر جعبه تخم نوغان دستکم ۲۵ مترمربع فضای استاندارد نیاز است، اما بسیاری از تولیدکنندگان، کرمها را در انبار، کاهدان یا حتی محل نگهداری دام پرورش میدهند
عبدالمجید نیرومیزاده، از نوغانداران سملقان، میگوید: برای هر جعبه تخم نوغان دستکم ۲۵ مترمربع فضای استاندارد نیاز است اما بسیاری از تولیدکنندگان به علت کمبود فضا و ناتوانی مالی در تامین فضا، کرمها را در انبار، کاهدان یا حتی محل نگهداری دام پرورش میدهند.
به گفته وی، این شرایط علاوه بر افزایش احتمال شیوع بیماری، باعث افت محسوس عملکرد تولید نیز میشود؛ به گونهای که برداشت استاندارد هر جعبه نوغان که میتواند به ۶۷ کیلوگرم برسد، در برخی واحدها به حدود ۳۰ کیلوگرم کاهش یافته است.
کارشناسان نیز معتقدند تراکم بیش از حد کرمها، تهویه نامناسب، رطوبت غیراستاندارد و انباشت برگهای توت از عوامل اصلی کاهش کیفیت پیله و افزایش تلفات است.
اما مشکل تنها به مرحله تولید محدود نمیشود. پس از پایان برداشت نیز نوغانداران با حلقه مفقودهای به نام صنایع فرآوری روبهرو هستند.
نبود دستگاه خشککن پیله، واحدهای نخریسی و صنایع پاییندستی باعث شده بخش عمده پیلهتر تولیدی استان به صورت خام راهی استانهای دیگر شود؛ جایی که فرآوری انجام میشود و ارزش افزوده محصول نصیب دیگران خواهد شد.
به گفته نوغانداران، اگر تنها یک دستگاه خشککن در مناطق اصلی تولید مستقر شود، بخش قابل توجهی از خامفروشی متوقف خواهد شد و درآمد تولیدکنندگان افزایش مییابد.
امروز پیلههای تولید شده در سملقان عمدتا به خراسان رضوی و شهرستان تربتحیدریه منتقل میشوند؛ مسیری که در آن سود فرآوری، بستهبندی و تولید نخ ابریشم از خراسانشمالی خارج میشود.
۸۵۰۰ جعبه تخم نوغان؛ افت عملکرد بر اثر تاخیر
چالش دیگر نوغانداران، تامین بهموقع تخم نوغان است.
جلیل یانق، دیگر تولیدکننده سملقانی، میگوید: تاخیر در ورود تخم نوغان وارداتی امسال موجب شد زمان رشد کرمها با بهترین دوره برگدهی درختان توت همزمان نباشد.
در نتیجه، کرمها ناچار به تغذیه از برگهای درشت و خشن شدند؛ موضوعی که به کاهش رشد و افت عملکرد انجامید.
میزان برداشت از هر جعبه نوغان که سال گذشته حدود ۴۰ کیلوگرم بود، امسال به حدود ۲۵ کیلوگرم کاهش یافته است
به گفته وی، میزان برداشت از هر جعبه نوغان که سال گذشته حدود ۴۰ کیلوگرم بود، امسال به حدود ۲۵ کیلوگرم کاهش یافته است.
نوغانداران همچنین معتقدند تخم نوغان کرهای که در سالهای گذشته وارد میشد، مقاومت و عملکرد بهتری نسبت به نمونههای موجود داشت و حذف آن نیز بر کاهش کیفیت تولید بیتأثیر نبوده است.
با وجود این مشکلات، تجربه امسال نشان داد که حضور نهادهای حمایتی میتواند تا حدودی معادلات بازار را تغییر دهد.
ورود کمیته امداد به فرآیند خرید پیله تر باعث شد دلالان برای از دست ندادن بازار، قیمتهای بالاتری به تولیدکنندگان پیشنهاد کنند؛ اتفاقی که به گفته فعالان این حوزه، نمونهای موفق از تأثیر ایجاد بازارهای رقابتی و حمایتی در کاهش سلطه واسطهها است.
حمایت مسوولان از نوغانداران
در کنار این مسائل، مسوولان بخش کشاورزی نیز از استمرار حمایتهای دولتی خبر میدهند.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسانشمالی درباره حمایت ها از نوغانداران برای ساخت تلنبار میگوید: ۱۴ نفر از نوغانداران استان هرکدام به مبلغ ۲ میلیارد ریال جمعا به مبلغ ۲۸ میلیارد ریال برای دریافت تسهیلات خرید تجهیزات و بهسازی جایگاه از محل مشاغل خانگی با نرخ چهار درصد به بانکهای عامل معرفی شده اند.
مهدی شکاری درباره تامین و توزیع تخم نوغان در استان اظهار می کند: تخم نوغان توزیعی بین بهره برداران از ۲ محل تولید داخل کشور و بخشی از محل واردات از کشور چین صورت می گیرد که در سال جاری به دلیل شرایط جنگی و لغو پروازهای خارجی (از چین به ایران ) تخم نوغان با تاخیر وارد کشور شد و به دلیل فرا رسیدن فصل گرم هفت هزار و ۱۹۴ جعبه تخم نوغان میان بهرهبرداران توزیع شده است.
هر کیلوگرم پیله مرغوب بالغ بر ۱۲ میلیون ریال فروخته شده است و پیله مرغوب و با کیفیت به قیمت ۱۲.۸ میلیون ریال نیز به فروش رسیدوی می گوید: تولید استان امسال ۳۰۰ تن پیله بوده است که در حال برنامه ریزی جهت کشت دوم به عنوان کشت پاییزه از اواخر مرداد و اوایل شهریور هستیم در صورت مساعد بودن شرایط این اقدام صورت می گیرد.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسانشمالی می افزاید: نهال توت نیز به صورت یارانه ای و با قیمت هر اصله ۴۵ هزار ریال توزیع شده است که قیمت هر نهال در بازار آزاد بیش از ۳۰۰ هزار ریال است.
وی درباره خرید پیله تر از نوغانداران می گوید: نرخ خرید تضمینی پیلهتر به ازای هر کیلوگرم ۶ میلیون و ۵۰ هزار ریال بوده که با برنامه ریزی صورت گرفته و ورود شرکت صنعت آفرینان امداد با هدف ایجاد بازار رقابتی هر کیلوگرم پیله مرغوب بالغ بر ۱۲ میلیون ریال فروخته شده است و پیله مرغوب و با کیفیت به قیمت ۱۲.۸ میلیون ریال نیز به فروش رسیده است.
شکاری با اشاره به گلایه نوغانداران از خام فروشی محصول خود می افزاید: خام فروشی محصولات یکی از عوامل اصلی پایین بودن درآمد بهره برداران است، ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی محصولات در مقیاس های مختلف تاثیر بسزایی در ارزش افزوده محصولات خواهد داشت و به این منظور حمایت های همه جانبه از سرمایه گذاران در این حوزه ضروری است.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسانشمالی خاطرنشان می کند: سازمان جهاد کشاورزی آمادگی صدور مجوز و هماهنگی و پیگیری از سایر دستگاه های اجرایی برای سرمایه گذاران در این زمینه را دارد و باتوجه به نقش ابریشم در صنایع دستی ضرورت ورود جدی تر سازمان های مرتبط در این زمینه است.
وی تصریح می کند: نقش سازمان جهادکشاورزی از مرحله تولید نهال توت، ایجاد توتستان، مراکز پرورش، پیله خشک کنی، سرخانه نگهداری و توزیع تخم نوغان در زنجیره ابریشم است و با برنامه ریزی صورت گرفته بیش از ۲۶ درصد از نهال توت مورد نیاز کشور در این استان تولید می شود و این سازمان اقدامات موثری در زمینه تامین و توزیع نهال توت داشته است.
شکاری با اشاره به اینکه بیش از ۹۰ درصد فعالان این حوزه در مناطق روستایی و مرزی زندگی میکنند، تاکید میکند: توسعه نوغانداری میتواند نقش مهمی در تثبیت جمعیت روستاها، ایجاد اشتغال پایدار و افزایش درآمد خانوارها داشته باشد.
کارشناسان معتقدند حمایتهای فعلی زمانی به نتیجه مطلوب خواهد رسید که زنجیره ارزش ابریشم در داخل استان تکمیل شود.
نوغانداری در خراسانشمالی امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند سرمایهگذاری در صنایع فرآوری، احداث واحدهای خشککن، توسعه نخریسی، اعطای تسهیلات برای ساخت تلنبارهای استاندارد و تأمین بهموقع نهادههای باکیفیت است.
در غیر این صورت، استانی که امروز در بهرهوری تولید پیلهتر رتبه نخست کشور را در اختیار دارد، همچنان ناچار خواهد بود ارزش افزوده محصول خود را به استانهای دیگر واگذار کند و خامفروشی، همچنان هدیهای اجباری از سوی نوغانداران به دلالان باقی بماند.
