به گزارش خبرآنلاین، در دوران هشت سالهی ریاست جمهوری آیتالله خامنهای دستگاه سیاست خارجی و دیپلماسی ایران فعالتر شد. یکی از شاخصهای توسعهی سیاست و روابط خارجی، سفرهای رئیسجمهور به کشورهای مختلف برای توسعه روابط بود که در دورهی اول ریاست جمهوری شروع شد و در دورهی دوم توسعه یافت. ایشان در دورهی اول ریاست جمهوری از ۱۵ تا ۲۰ شهریور ۱۳۶۳ به کشورهای سوریه، لیبی و الجزایر و در دورهی دوم از ۲۳ دی تا ۳ بهمن ۱۳۶۴ به کشورهای آسیایی و آفریقایی پاکستان، تانزانیا، زیمبابوه، آنگولا و موزامبیک سفر نمود. از ۱۱ تا ۱۵ شهریور ۱۳۶۵ برای شرکت در هشتمین اجلاس سران کشورهای غیرمتعهد در هراره مجدداً به زیمبابوه سفر کرد. در این سفر در اجلاس سران سخنرانی کرد و با برخی از سران کشورهای غیرمتعهد دیدار و گفتوگو نمود. از ۲ تا ۶ اسفند ۱۳۶۷ به کشورهای یوگسلاوی و رومانی و از ۱۹ تا ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۸ به کشورهای چین و کره شمالی سفر کرد.
سفر به آمریکا و سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد
آیتالله خامنهای در ۳۱ شهریور ۱۳۶۶ در چهل و دومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد شرکت کرد و در سخنرانی خود دیدگاهها و مواضع اصولی جمهوری اسلامی ایران را برای سران دولتهای جهان تشریح نمود. این اولین حضور رئیس جمهور اسلامی ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد بود. نکتهی حائز اهمیت در سفر به سازمان ملل، استقبال عظیم ایرانیان و مسلمانان مقیم نیویورک و اصحاب مطبوعات بینالمللی از ایشان و فعالیتهای ایشان برای تبیین شرایط انقلاب اسلامی، جنگ تحمیلی و سیاستهای استکبار جهانی در قبال ایران بود. امامت نماز جمعهی مسلمانان نیویورک و سخنرانی در خطبههای آن نیز از نکات جالب و با اهمیت این سفر بود.
در این سخنرانی صدام را به هیتلر تشبیه کرده و گفتند: «انقلاب ما ثابت کرد که میتوان قدرتهای سلطهگر را به خود راه نداد و قلدری آنان را جدی نگرفت و به آنان باج نداد!». هاوک وزیر امور خارجه انگلیس، این نطق را سراسر تحریک و تحقیر غرب توصیف کرد. جو کلارک وزیر امور خارجه کانادا نیز این نطق را ویران کننده خواند.
نخستین سفر خارجی یک رئیس جمهور ایرانی
نیمهی شهریور سال ۱۳۶۳ خورشیدی بود. با گذشت شش سال از پیروزی انقلاب اسلامی، هنوز هیچکدام از رؤسای جمهوری اسلامی ایران به شهر یا کشور خارجیای سفر نکرده بودند. حساسیت رخدادهای جنگ تحمیلی و بیش از همه، بحرانهای داخلی که یکی پس از دیگری همهی نیروهای دولت و ملت را صرف مبارزه با معارضان انقلاب میکرد، فرصتی برای دید و بازدیدهای بینالمللی باقی نگذاشته بود.
در این شرایط، نخستین سفر خارجی یک رئیسجمهور در تاریخ ایران، زمانی رقم خورد که حضرت آیتالله خامنهای رئیسجمهور وقت کشورمان، به دعوت «حافظ اسد» رئیسجمهور فقید سوریه، راهی «دمشق» شدند. این سفر که در پانزدهم شهریور ۱۳۶۳ آغاز و به مدت هفت روز ادامه پیدا کرد، آغاز یک دور سفر منطقهای بود که افزون بر سوریه، کشورهای لیبی و الجزایر را نیز دربرمیگرفت.
سفر به الجزایر
رهبری به الجزایر نیز سفر کردند که در این سفر با استقبال بینظیر مردم مواجه شدند. ایشان در رابطه با سفر الجزایر، در سال ۱۳۸۳، خاطره جالبی نقل میکنند: «من از سفر الجزایر برگشته بودم و منظرهای که در آن کشور دیده بودم، برای امام تشریح کردم و گفتم این استقبال مربوط به شخص من نبود؛ تکریم شما بود. الان هم نه شخص من، نه شخص آقای خاتمی، نه هیچکدام از مسئولان کشور که به دیگر کشورها میروند و اینگونه مورد استقبال قرار میگیرند، مورد نظر نیستند؛ مردم اشخاصِ ماها را نمیشناسند؛ شاید اسم مارا بدانند، اما امام و انقلاب را میشناسند؛ همان شخصیتی که مثل خورشید میدرخشید و همه آن را لمس میکردند.»
سفر به یوگوسلاوی
یکی دیگر از سفرهای رهبر انقلاب به یوگسلاوی بود که علیاکبر ولایتی در مصاحبهای، سفر رهبر انقلاب را اینگونه روایت میکند:در آستانه فروپاشی شوروی و بلوک شرق و یوگسلاوی سابق، آقا در زمان ریاست جمهوری در اسفند ماه ۱۳۶۷ سفری به یوگسلاوی داشتند. یوگسلاوی آن زمان مرکب از چند ایالت بود که بعدا هر کدامشان یک کشور شد: کرواسی، مونتهنگرو و صربستان. ریاست جمهوری یوگسلاوی هم بین این تعداد ایالتها گردشی بود. وقتی ما به بلگراد مرکز یوگسلاوی رفتیم. جزو درخواستهایمان این بود که حتما با سفر آقا به سارایوو مرکز بوسنی که مردمشان مسلمانند موافقت کنند. برای مقامات یوگسلاوی هم آسان نبود که بپذیرند یک رهبر بلند پایه مذهبی ولو در کسوت رئیس جمهور برود و از جایی بازدید کند که برای آنها مثل لانه زنبور است.خلاصه اینکه آقا از بلگراد به سارایوو رفتند و در مسجد سارایوو نماز خواندند و بعد هم به کتابخانه غازی وخسروبیگ که در آنجا کتابهای اسلامی بود رفتند.
سفر به لیبی و ابتکار اخراج اسرائیل از مجامع بینالمللی
در تاریخ ۱۷ شهریور ۱۳۶۳ آیتالله خامنهای ـ رئیسجمهور وقت ـ به لیبی سفر کردند.
بر اساس گزارش کیهان از این سفر: نخستین دور مذاکرات آیتالله خامنهای و قذافی ـ رهبر لیبی ـ همان روز آغاز شد و طرفین به مدت ۳ ساعت با یکدیگر پیرامون مسائل مختلف گفتگو کردند. در این دیدار، دکتر ولایتی طرح خود مبنی بر خروج اسرائیل از مجامع بینالمللی از جمله سازمان ملل را مطرح کرد که قذافی آمادگی خود را در این زمینه اعلام نمود. دکتر ولایتی، هدف اصلی از سفر رئیسجمهوری کشورمان به لیبی را هماهنگی میان ایران و سوریه و لیبی در مقابله با رژیم اشغالگر قدس دانست. دکتر ولایتی در بخش دیگری از سخنان خود به استقبال بسیار گرم مردم لیبی از رئیسجمهوری کشورمان اشاره کرد و گفت: این استقبال نشانهی آن است که دولت جماهیر لیبی به رابطه با برادران ایرانی خود اهمیت میدهد. در مراسم استقبال، سرهنگ قذافی، سرگرد عبدالسلام جلود، دبیر کل کمیتههای مردمی لیبی و مقامات بلندپایهی این کشور حضور داشتند. آیتالله خامنهای در پایان سفر ۲۴ ساعته به لیبی در یک مصاحبه تلویزیونی گفتند: «محور مذاکرات با قذافی، مقابله با رژیم صهیونیستی و حل قضیه فلسطین بود.» ایشان با بدرقهی قذافی و عبدالسلام جلود، لیبی را به مقصد الجزایر ترک نمود. همزمان با ترک لیبی، جنگندههای این کشور، هواپیمای حامل رئیسجمهوری کشورمان را تا خروج از فضای لیبی همراهی کردند.
آیتالله خامنهای در سال ۱۳۶۳ نیز سفری به لیبی داشتند که در این سفر اتفاق بسیار جالبی رخ داده است. آیتالله خزعلی در این مورد میگوید: «در لیبی، خیمهای بر پا کرده بودند که ارتفاع درب ورودی آن خیمه کوتاه بود و به ناچار هرکس میخواست وارد بشود، باید خم میشد. از طرفی داخل خیمه، روبهروی در، عکس قذافی بود، یعنی هرکس که وارد میشد ناخواسته در مقابل عکس قذافی سر خم میکرد. اما حضرت آیتالله خامنهای وقتی میخواستند وارد خیمه شوند، به پُشت وارد میشوند تا در مقابل عکس قذافی سر خم نکنند.» این نشاندهنده آن است که ایشان بر سر مسائل ملی به جزئیترین نکات توجه دارند و در حفظ منافع ملی و آبروی ایران هرگز کوتاهی نمیکنند.
هوشمندی در دیپلماسی و وادار کردن چین به احترام
رهبر معظم انقلاب در سال ۱۳۶۸ و حدوداً یک ماه قبل از رحلت امام خمینی (ره) نیز به چین و کره شمالی سفر کردند.
اردیبهشت ۱۳۶۸ آیتالله خامنهای در کسوت ریاستجمهوری اسلامی ایران در سفری رسمی به کشورهای چین و کره شمالی عزیمت کرد. این دو سفر پی در پی برگ مهمی از تاریخ سیاست خارجی در دهه شصت به شمار میرود که گاه با حاشیههایی همراه بود. آیتالله خامنهای و هیئت همراه در سفر به چین که به دعوت مقامات رسمی آن کشور از ۱۹ اردیبهشت آغاز شده و به مدت ۶ روز ادامه داشت؛ در اقدامی قابل توجه و بیسابقه به ایالت مسلماننشین چین سفر کرد و در نماز جمعه آن به سخنرانی پرداخت.
علی اکبر ولایتی وزیر امور خارجه وقت و حسن روحانی از اعضای تیم همراه آیتالله خامنهای بودهاند. یکی از حاشیههای این سفر این بود که قبل از نشستن هواپیمای حامل تیم ایرانی در فرودگاه پکن، اعلام میشود که به دلیل بیماری رهبر چین، دیدار وی با رئیسجمهور ایران و هیأت همراه لغو شده است و از ابتکارات آیهالله خامنهای این بود که پس از اطلاع از این موضوع، دیدار با مقامات دیگر چینی را لغو کردند تا به صورت غیرمستقیم این پیغام را به چینیها بدهند که سطح نمایندگان ملت ایران کمتر از رهبر چین نیست.
این مسئله باعث شد که نخستوزیر چین شخصا برای عذرخواهی به حضور آیت الله خامنهای برسد و گفتنی است این ابتکار و شجاعت آیهالله خامنهای جدا از اینکه باعث شد همگان به جایگاه هیأت عالی رتبه ایرانی سر تعظیم فرود آورند، موجب شد رهبر چین به صورت جداگانه و دو برابر زمان تعیین شده پذیرای رئیسجمهور ایران و هیأت دیپلماتیک همراه باشد.
استقبال بینظیر در پاکستان
اواخر دیماه ۱۳۶۴، آیتالله خامنهای رئیسجمهور وقت ایران به پاکستان سفر کردند و این سفر، با استقبال بینظیر مردم آن کشور مواجه شد. آن روز مردم از نقاط مختلف پاکستان برای دیدار با رئیسجمهور ایران آمده بودند و حال و هوای عجیب و غیرقابل وصفی در این کشور حکمفرما بود.
این استقبال چنان عظیم بود که حیرت خبرگزاریهای جهان را برانگیخت. به اذعان رسانهها در این روز بر اثر کثرت حضور مردم اتومبیل حامل آیتالله خامنهای چندین بار توسط استقبال کنندگان متوقف شد و مردم عشق خود به انقلاب اسلامی را با تلاش برای تماس نزدیک با رئیس جمهوری اسلامی ایران به اثبات رساندند. آسوشیتدپرس نیز با اشاره به «شدت تظاهرات» در استقبال از آیتالله خامنهای مینویسد: «موج جمعیت به حدی بود که پلیس پاکستان نتوانسته است جلوی هجوم مردم را بگیرد و جمعیت به هیجان آمده از موانع پلیس عبور کرده خود را به اتومبیل رئیسجمهوری اسلامی ایران رسانیده و برای دست دادن با وی بر یکدیگر سبقت گرفتند.» آسوشیتدپرس میافزاید: محوطه فرودگاه اسلام آباد را شعارهای مرگ بر امپریالیسم امریکا و امریکا دشمن اسلام است پرده کرده است و تصاویر بزرک و متعددی از آیتالله روحالله خمینی رهبر ایران و حجتالاسلام خامنهای در دست استقبال کنندگان بود.
خبرگزاری فرانسه نیز در گزارشی تحت عنوان «استقبال بیمانند از رئیسجمهور اسلامی ایران در اسلامآباد» نوشت: «هزاران استقبال کننده که تعداد زیادی از آنها صدها کیلومتر را با اتوبوس و اتومبیلهای مزین به تصاویر [امام] خمینی پیموده بودند، کاملا کنترل مراسم را از دست نیروهای انتظامی خارج ساخته بودند.» در ادامه این گزارش همچنین آمده بود: «بر روی نوارهای قرمز رنگی که دور سر بسیاری از استقبال کنندگان بسته بود نوشته شده بود: گوش به فرمان تو ایم خمینی، ما آمادهایم برای ایران خون خود را نثار کنیم.»
سفر در مقام نماینده مجلس و شورای عالی دفاع به هندوستان
در آستانهی دومین سالگرد پیروزی انقلاب هیئتهایی از ایران برای رساندن پیام انقلاب به کشورهای مختلف جهان گسیل میشوند. هر هیئت به همراه یک نماینده است. آلمان و اتریش، شهید باهنر؛ ایتالیا، مرحوم فخرالدین حجازی؛ فرانسه، آقای احمد عزیزی؛ ژاپن، شهید هاشمینژاد؛ یمن، شهید حقانی؛ بنگلادش، آقای علی اکبر پرورش؛ پاکستان، آیتالله جنتی و...
در این میان آیتالله خامنهای هم «هند» را انتخاب میکنند. کشوری پهناور با ریشههای مشترک فراوان با ایران.
آیتالله خامنهای در سال ۱۳۵۹ به عنوان رئیس شورای عالی دفاع، برای دفاع از منافع ملی ایران عازم هند شدند. ایشان در این سفر با خانم ایندیرانا گاندی نخستوزیر وقت هند دیدار و در رابطه با جنگ عراق علیه ایران، شروط ایران برای پایان جنگ گفتوگو کردند. ایندیرا گاندی، دختر جواهر لعلنهرو، از علاقمندان به انقلاب اسلامی ایران بودند که در همین ایام، پیام تبریکی را بهمناسبت دومین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران به حضرت امام میفرستند.
خانم گاندی پس از شنیدن مواضع ایران در مورد جنگ تحمیلی، از موضع گیری درباره مسائل عراق طفره رفت و گفت: «ما از بروز این جنگ ناراحت هستیم زیرا خسارتهای فراوانی را ساخته و باید سعی کنیم تا جنگ را متوقف کنیم. گاهی محکوم کردن ما، باعث تشدید جنگ خواهد شد.» آیتالله خامنهای باز هم تأکید کردند که: «حکومتی مانند حکومت هند، باید بدون هیچگونه ملاحظهای این تجاوز را محکوم کند. البته محکوم کردن یا نکردن عراق در سرنوشت جنگ هیچ تأثیری ندارد. سرنوشت جنگ را مردم ما تعیین خواهند کرد!».
در این سفر، رهبر شهید انقلاب اسلامی که در آن زمان در مقام نماینده مجلس شورای اسلامی به هند سفر کردهبودند و به منطقه کشمیر هم سفر کردند و در جمع مسلمانان کشمیری سخنرانی کردند. در گزارش روزنامه کیهان از این سفر آمدهاست: «آیتالله سیدعلی خامنهای نماینده مجلس شورای اسلامی و امام جمعه تهران که به مناسبت دومین سالگرد پیروزی انقلاب و در چارچوب هیئتهای تبلیغی اسلامی به هند سفر کرده است، روز جمعه اول اسفند ۱۳۵۹ با حضور در مراسم نماز جمعه مسلمانان کشمیر، راجع به اهمیت حفظ وحدت اسلامی در دنیای اسلام برای مردم سخنرانی کرد. وی که با استقبال پرشکوه مردم مسلمان ایالت کشمیر هند مواجه شده بود، در سخنان خود به تشریح علت دشمنی رژیم بعث و حامیان جهانی آن با انقلاب اسلامی پرداخت و گفت: ما از ملتهای مسلمان انتظار هیچ کمکی نداریم. انتظار ما این است که مسلمانان در سراسر جهان با قرآن و تعالیم اسلامی آشنا شوند.»
سفر به تانزانیا
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، زمینه تماس بین دو کشور فراهم شد. ارتباطات رسمی میان جمهوری اسلامی ایران و تانزانیا در اوایل جنگ تحمیلی به دنبال محکومیت حملات رژیم بعث عراق به جمهوری اسلامی ایران از سوی دولت تانزانیا گسترش یافت و وجود خطوط منظم حمل بار توسط ناوگان کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران میان بنادر شرق آفریقا و بندر عباس امکان توسعه روابط اقتصادی فیمابین را فراهم نمود. آیتالله خامنهای در سال ۱۳۶۴ به این کشور سفر کردند.
بر اساس گزارش رسانهها از این سفر آیتالله خامنهای، در جریان سفر دورهای به آفریقا، در روز ۲۷ دی ۱۳۶۴ وارد تانزانیا شده و مورد استقبال رئیس جمهور این کشور قرار گرفتند. در اولین دور مذاکرات ایشان با علی حسن مووینی ـ رئیسجمهور ـ که با حضور وزاری خارجه دو کشور برگزار گردید، رئیسجمهور تانزانیا از سفر آیتالله خامنهای به تانزانیا ابراز خرسندی کرد. آیتالله خامنهای نیز در پاسخ به اظهارات رئیسجمهور تانزانیا، ضمن تشکر از استقبال و پذیرایی گرم دولت و ملّت تانزانیا فرمودند: «ما میخواهیم حمایت بیدریغ و دوستی صمیمانه جمهوری اسلامی ایران به برادران آفریقایی خود را ابراز کنیم.»
جولیوس نایرره، رهبر حزب انقلابی و حسن علی مووینی رئیسجمهور تانزانیا در محل اقامت آیتالله خامنهای در روز جمعه ۲۷ دی با ایشان دیدار و گفتوگو کردند.
در دومین روز سفر به تانزانیا گروهی از رهبران سیاسی، سازمانها و نهضتهای آزادیبخش و کنگره ملی آفریقا به طور جداگانه به دیدار و گفتوگو با ایشان پرداختند. همچنین در دیدار رهبران نهضت آزادیبخش پی ان سی با آیتالله خامنهای، یکی از رهبران که ۱۵ سال در زندان رژیم آفریقای جنوبی به سر برده بود، ضمن تمجید از نقش ایران در حمایت از محرومان آفریقا گفت: مردم ما اعم از مسلمان و مسیحی سرگرم مبارزه با رژیم پرولتاریا هستند. در این دیدار دو تن از اعضای کمیته نهضتهای آزادیبخش سازمان وحدت آفریقا نیز حضور داشتند.
دکتر ولایتی وزیر امور خارجه ایران نیز از رهبران کنگره ملی آفریقا و نهضت آزادیبخش پی ان سی برای دیدار از کشورمان دعوت به عمل آورد. رئیس جمهوری اسلامی ایران طی اقامت خود در دارالسلام ضمن بازدید از یکی از مساجد بزرگ شیعه در این شهر ضمن بیان مطالبی خطاب به حاضرین که با شعارهای "اللهاکبر، خمینی رهبر" از ایشان استقبال میکردند، مسلمانان را به "وحدت" دعوت نمودند. همچنین روزنامه دیلینیوز ـ تنها روزنامه انگلیسیزبان تانزانیا ـ بخش عمدهای از صفحات خود را به دیدار رئیسجمهوری اسلامی ایران از تانزانیا اختصاص داده بود.
کره شمالی؛ سفری که مورد توجه امام قرار گرفت
در اردیبهشت ماه سال ۱۳۶۸ و قبل از سفر آیتالله خامنهای به چین، سفر دیگری به کره شمالی توسط ایشان انجام شد که استقبال بینظیر و با شکوه کشور کره شمالی را به دنبال داشت.
آیت الله خامنهای رهبر معظم جمهوری اسلامی، در زمان ریاست جمهوری از ۱۹ تا ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۸ به کشورهای چین و کره شمالی سفر کردند.
سفر به کره شمالی مورد توجه حضرت امام خمینی (ره) قرار گرفت و به گفته مرحوم حاج احمد آقا خمینی (ره)، امام مشتاقانه این سفر را از سیمای جمهوری اسلامی ایران پی می گرفتند.
زنده یاد حاج احمد خمینی با ملاحظه استقبال مردم از ایشان و مذاکرات معظم له با مقامات کره شمالی، به صلاحیت آیت الله خامنه ای برای رهبری اشاره فرمودند: "وقتی که آیت الله خامنه ای در سفر کره (شمالی) بودند، امام گزارشهای آن سفر را از تلویزیون می دیدند. از آن منظره دیدار از «کره»، استقبال مردم و سخنرانیها و مذاکرات آن سفر، خیلی جالب بود و امام با مشاهده این اخبار گفته بودند: «الحق ایشان شایستگی رهبری را دارند»."
ایشان در مجلس کره نیز سخنرانی بینظیری داشتند که همهی حضار از جمله رهبر کره شمالی را به وجد آورد و باعث شد مقامات کره، ایشان را به طور ایستاده تشویق کنند.
علی اکبر ناطق نوری نقل میکند در جلسه ملاقات اول وقتی کیم ایل سونگ آمد خیلی باابهت نشست. آقا بدون رودربایستی و خیلی خارج از پروتکل یکدفعه فرمودند که شما چرا در فرودگاه به استقبال نیامدی؟
کیم ایل جا خورد و با تعجب گفت: بله؟!!
آقا هم گفت: بله چرا نیامدی؟
مترجم مانده بود که این را چطوری ترجمه کند.
بعد کیم ایل سونگ توضیح داد: من عذر میخواهم. پروتکل ما این است که در کاخ استقبال میکنیم.
آقا فرمود: پروتکل چیست؟!
همین سبب شد که وقتی هیئت خواست برگردد رهبر کره به فرودگاه و تا پای پلکان هواپیما هم آمد و آنقدر ایستاد تا هواپیما پرواز کند.
تشرف به حج همزمان با تسخیر لانه جاسوسی
سفر عربستان که در سال ۱۳۵۸ به منظور حج صورت گرفت نیز جالب است. نکته مهم درباره این سفر این است که همزمان با اشغال سفارت آمریکا و یا هما حادثه تسخیر لانه جاسوسی در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۵۸ میشود و آیتالله خامنهای همراه با هاشمی رفسنجانی در مکه این خبر را میشنوند.
۴۲/۴۲
