به گزارش اقتصادنیوز به نقل از خبرآنلاین، محسن پاکآئین، سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان، اظهار داشت: «در دوره ریاست جمهوری و هنگام جنگ تحمیلی، در کنار حضور مستمر و فعال در جبهه های جنگ و با اتکا به قدرت رزمندگان در جبهه ها، به عنوان فرمانده سیاسی با هیات های میانجی یا مقاماتی که برای میانجیگری به ایران می آمدند، مذاکره می کردند، برای دفاع از حقانیت ایران، برای روسای کشورها پیام و نامه می فرستادند، تماس تلفنی می گرفتند، به کشورهای مختلف سفر می کردند یا نماینده می فرستادند که همه نشان از اعتقاد ایشان به فعالیت دیپلماتیک بود.»
در ادامه بخش هایی از این گفت و گو را می خوانید؛
* سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مانند اغلب کشورهای جهان، در نهادهای بالادستی تنظیم میشود و بر منافع بلندمدت و اصول و ارزشها استواربوده و وزارت امورخارجه در این فرایند مشارکت داشته و مجری این اصول است. در بسیاری از کشورها از جمله جمهوری اسلامی ایران، اصول سیاست خارجی با رفتوآمد دولتها با سلایق مختلف سیاسی، تغییر نمیکند و دولتها در انتخاب تاکتیکها و ابتکارات اجراییِ راهبردهای سیاست خارجی تأثیرگذارند. البته، تاکتیکهای دیپلماسی در دولتهای مختلف نیز باید در خدمت پیشبرد اصول سیاست خارجی در قانون اساسی باشد.
* حضرت آیتالله خامنهای، در سالروز قیام نوزدهم دی در ارتباط تصویری با مردم قم، یکی از کارهایی را که امروز بهشدت در برنامهریزیهای دشمنان انقلاب و نظام جمهوری اسلامی مطرح است، حساسیتزدایی نسبت به اصول و بینات و مبانی انقلاب دانسته و در ارتباط با این موضوع و سیاست خارجی بیان کردند: «عدم تسلیم در برابر دشمن مستکبر؛ این جزو اصول انقلاب است. تسلیم نباید شد؛ زورگویی دشمن را نباید تحمّل کرد؛ اینکه ما با دشمن مِنبابمثال یک وقتی مذاکره کنیم، صحبت کنیم، تعامل کنیم، این یک حرف دیگر است. انقلاب به ما میگوید که در مقابل زورگویی و حرف زور دشمن، نباید تسلیم شد؛ تا حالا هم به توفیق الهی تسلیم نشدهایم، بعد از این هم همین خواهد بود؛ این جزو اصول است.» ۱۴۰۰/۱۰/۱۹
* یکی از اصول سیاست خارجی برگرفته از قانون اساسی، عدم تعهد در برابر قدرتهای سلطهگر و روابط صلحآمیز متقابل با دولتهای غیرمحارب است. بر این مبنا، جمهوری اسلامی ایران میتواند با همه کشورهای جهان بهاستثنای دشمنان و کشورهای محارب، روابط دوستانه و تعاملات گسترده بر اساس احترام متقابل داشته باشد. رهبر انقلاب نیز بارها تقویت ارتباط با کشورهای جهان را مورد تأیید و تأکید قرار دادهاند.
* «در سیاست خارجی، ترجیح شرق بر غرب، ترجیح همسایه بر دور، ترجیح ملتها و کشورهایی که با ما وجه مشترکی دارند بر دیگران، یکی از اولویتهای امروز ماست». این بخشی از رویکرد رهبر معظم انقلاب نسبت به دیپلماسی منطقهای فعال است. با توجه به بیانات حضرت آیتالله شهید خامنهای، رویکرد نگاه به شرق و تقویت روابط با همسایگان در تنظیم روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران یک راهبرد منطقی و عقلانی است که بر اساس آن، ایران برای ارتباط با کشورهای شرق اولویت قائل میشود. از نظر رهبر معظم انقلاب، نگاه به شرق یک رویکرد واقعبینانه و به دنبال استفاده از فرصتهای ارتباطی با کشورهای همسایه و حوزه آسیاست.
* رویکرد نگاه به شرق در سیاست خارجی جمهوری اسلامی، به معنای پذیرش سلطه شرق و مغایر با سیاست «نه شرقی نه غربی» نیست، بلکه جمهوری اسلامی ایران در عین داشتن رابطه حسنه و دوستانه با همسایگان و قدرتهای شرقی، هرگز سلطه آنان را نمیپذیرد و با استقلال کامل، مناسبات خود را با این کشورها تنظیم میکند. رویکرد نگاه به شرق که امروز به دلیل رفتار خصومتآمیز آمریکا نسبت به ایران و بیاعتمادی در مورد سیاستهای اروپا، در اولویت برنامههای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران قرار دارد، به دنبال ارتباط سالم و مبتنی بر منافع طرفین با قدرتهای شرقی و همسایگان است.
* در این رویکرد، اصل سیاسی و زیربنایی «نه شرقی نه غربی» محفوظ و تغییرناپذیر است و افزایش روابط با همسایگان و کشورهای شرق، با هدف تأمین منافع ملی و تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی و همچنین تقویت جبهه چندجانبهگرایی در جهان دنبال میشود. معتقدم علیرغم شرایط جنگی که امروز آمریکا به منطقه تحمیل کرده است، در جهان اسلام کشورهای تأثیرگذار از جمله ایران، ترکیه، مصر و عربستان به تدریج به یکدیگر نزدیک شده و رویکرد مشترکی برای تأمین امنیت منطقهای و مبارزه با صهیونیسم و تروریسم اتخاذ خواهند کرد.
* این فراز از بیانات رهبر شهید انقلاب در ۱۹ بهمن ۱۳۹۱ در دیدار فرماندهان نیروی هوایی بیان شد. در آن مقطع آمریکایی ها مکرراً تقاضای مذاکره می کردند و در این جلسه در پاسخ به تقاضای آمریکا با یادآوری اقدامات خصومت آمیز آنها در قبال ایران فرمودند: «مذاکره هنگامی معنا پیدا میکند که دو طرف با حسن نیت، با شرایط برابر و بدون قصد فریب گفتوگو کنند. به همین علت «مذاکره برای مذاکره»، «مذاکره به صورت تاکتیکی» و پیشنهاد مذاکره برای فروختن ژست ابرقدرتی به دنیا، حرکتی حیله گرانه است.» سپس ایشان آن جمله مدنظر شما را خاطر نشان کرده و گفتند: «من دیپلمات نیستم، انقلابیام. به همین علت صریح، صادقانه و قاطعانه حرف میزنم. پیشنهاد مذاکره وقتی معنا دارد که طرف حسن نیت خود را نشان دهد.»
* معمولا دیپلماتها با ادبیات دیپلماتیک با طرف مقابل صحبت می کنند، گاهی صراحت و صداقت در گفتار آن ها نیست و قاطع حرف نمی زنند. این بیان امام شهیدمان به معنای مخالفت با دیپلماسی نیست بلکه نمایش رویکرد انقلابی و صراحت لهجه و صداقت گفتار ایشان در گفتگو با طرف مقابل است. آیت الله شهید خامنه ای نه تنها مخالف دیپلماسی نبودند بلکه همواره در دیدار کارگزاران وزارت امورخارجه و سفرا، با رهنمودهای خود آنان را به حرکت در مسیر دیپلماسی اسلامی و انقلابی هدایت می کردند.
* در دوره ریاست جمهوری و هنگام جنگ تحمیلی، در کنار حضور مستمر و فعال در جبهه های جنگ و با اتکا به قدرت رزمندگان در جبهه ها، به عنوان فرمانده سیاسی با هیات های میانجی یا مقاماتی که برای میانجیگری به ایران می آمدند، مذاکره می کردند، برای دفاع از حقانیت ایران، برای روسای کشورها پیام و نامه می فرستادند، تماس تلفنی می گرفتند، به کشورهای مختلف سفر می کردند یا نماینده می فرستادند که همه نشان از اعتقاد ایشان به فعالیت دیپلماتیک بود.
* حضور ایشان در سازمان ملل متحد و جنبش عدم تعهد، سخنرانی در آن اجلاسها و مذاکرات با دبیرکل سازمان ملل و مقامات کشورهای مختلف، از نمونه های فعالیتهای دیپلماتیک آن شهید والامقام بود.
* شخصا معتقدم اگر پافشاری رهبر شهید در دیدار آخر با آقای دکوئیار دبیر کل سازمان ملل، برای خروج همه نیروهای بعثی از خاک ایران قبل از پذیرش آتش بس نبود، چه بسا آتش بس برقرار می شد ولی نیروهای اشغالگر برای مدتی طولانی در ایران می ماندند. در دوران رهبری نیز ایشان با پذیرش هیات های سیاسی در حوزه سیاست خارجی ایفای نقش می کردند و دستگاه دیپلماسی را به ارتباط مستمر با کشورهای جهان فرامین خواندند و حتی در مقاطع لازم و بنا به مصلحت، اجازه مذاکره مشروط با آمریکا را می دادند.
* قطعا این مجوزها در عین بی اعتمادی و بد بینی به آمریکا و برای تحقق مصالح عالی نظام، صادر می شد. چندین بار مذاکره سفرای ایران و آمریکا در بغداد یا ملاقاتهای دیپلماتهای ارشد دو کشور درباره افغانستان و بوسنی، همچنین مذاکرات برجام را در همین رابطه میتوان ذکر کرد. در مجموع رهبر شهیدمان به دیپلماسی فعال، داشتن روابط با کشورهای جهان به استثنای آمریکا اعتقاد داشتند و خود نیز بارها برای تقویت مناسبات ایران با دیگر کشورها، نقش موثر ایفا کرده اند.
