شامگاه چهارشنبه، هفدهم تیرماه، در حالی که نشست سران ناتو در آنکارا به پایان خود نزدیک میشد، تحولاتی رقم خورد که میتواند مسیر دیپلماسی منطقهای را برای هفتههای آینده تغییر دهد.
به گزارش اعتماد، رصد اخبار از صبح چهارشنبه تا ساعت شش بعدازظهر نشان میدهد که محور اصلی تحولات بینالمللی، اظهارات دونالد ترامپ، رییسجمهور امریکا، درباره پایان آتشبس با ایران و در کنار آن، تصمیمات مهم واشنگتن درباره فروش تسلیحاتی به ترکیه بوده است.
ترامپ روز چهارشنبه در حاشیه دیدار با مارک روته، دبیرکل ناتو در آنکارا طی ادعایی خصمانه از پایان آتشبس با ایران خبر داد.
رییسجمهور امریکا ساعاتی پس از حملات کشورش به ایران و لغو معافیت صادراتی ایران برای بازه زمانی دو ماه توسط وزارت خزانهداریاش با لحنی خصمانه مدعی شد که به نظر تفاهمنامه اسلام آباد و آتشبس با ایران به پایان رسیده و دیگر تمایلی به تعامل ندارد.
او در توصیف شدت عملیات نظامی اخیر امریکا نیز آن را چندین برابر قدرتمندتر از دفعات قبل توصیف کرد و حتی پا را فراتر گذاشت و گفت: این حملات با شدت بیشتری ادامه خواهد یافت.
رییسجمهوری امریکا همچنین درباره ادامه احتمالی گفتوگوها نیز ادعا کرد که مذاکرهکنندگان امریکایی میتوانند به گفتوگو ادامه دهند، اما از نظر او این کار صرفا اتلاف وقت است.
بر پایه گزارشهای میدانی، امریکا در واکنش به حملاتی که در روزهای پانزدهم و شانزدهم تیرماه علیه کشتیها در تنگه هرمز رخ داد، بیش از هشتاد هدف را در ایران مورد حمله قرار داد و سپاه پاسداران نیز اعلام کرد در واکنش، اقدامات تلافیجویانهای علیه پایگاههای امریکایی در منطقه خلیجفارس انجام داده است.
طبق اعلام رسمی سپاه، نیروهای این نهاد به ۸۵ نقطه از تاسیسات نظامی امریکا در بندر سلمان، منطقه پنجم دریایی بحرین و پایگاه هوایی علیالسالم کویت حمله کردند.
در همین حال، بر اساس گزارشهای محلی از جنوب کشور، صدای انفجارهای متعدد در بندرعباس و سیریک و ماهشهر شنیده شد و منابع رسمی از مصدومیت چند نفر بر اثر اصابت ترکش در سیریک خبر دادند.
در پی این تحولات، سازمان ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا نیز روز چهارشنبه هشدار داد که شرکتهای هواپیمایی به دلیل احتمال اقدامات نظامی بیشتر از تردد در حریم هوایی ایران و عراق خودداری کنند؛ هشداری که تا پایان مرداد ماه معتبر اعلام شده است.
همزمان با تصاعد بحران در تنگه هرمز و مناطق جنوبی ایران، فعل و انفعالهای دیپلماتیک کماکان ادامه دارد. در همین راستا گفته میشود وزیر کشور پاکستان قرار است برای دیدار با مقامهای امریکایی راهی واشنگتن شود. این در حالی است که اسراییل مدعی است که برای حمله به تمامیت ارضی کشورمان در آمادگی کامل قرار دارد.
این موضعگیری در حالی رسانهای شد که پیش از آن خبرهایی از سفر پیت هگست و همچنین رایزنی فشرده و محرمانه مقامهای امنیتی واشنگتن و تلآویو دست به دست میشد. با این حال سفر وزرای دفاع امریکا به اسراییل لغو شد، اما درباره دیدار مقامهای نظامی و امنیتی دو بازیگر تا زمان تنظیم این گزارش خبر تازهای در اختیار نیست.
همزمان با افزایش دوباره تنشها میان ایران و امریکا و پایان تفاهم اسلامآباد تحلیلهای متفاوتی ارایه کردهاند. گروهی مدعیاند که ایالات متحده بعد از حملات اخیر محاصره دریایی ایران را از سرخواهد گرفت و مانع از صادرات نفت کشورمان خواهد شد؛ متغیری که به ادعای این گروه و از منظر آنها میتواند اهرم فشاری بر تهران قلمداد شود.
این گروه در ادامه ادعا کردند که آغاز دور تازه درگیریها در چنین شرایطی دور از ذهن نیست و این احتمال بالاست که ترامپ در جریان نشست ناتو با تعریف ائتلافی علیه ایران درصدد باشد تا بار دیگر ماجراجویی پیشین را تکرار کند. اما گروهی دیگر به شخصیت بیثبات رییسجمهوری امریکا اشاره کرده و مدعیاند که حملات شامگاه چهارشنبه و پنجشنبه صرفا نمایش قدرتی است برای آزادسازی تنگه هرمز.
از منظر این گروه ایالات متحده خواهان آغاز دوباره رویاروییها نیست، چراکه هزینههای تحمیلی حاصل از آن بسیار بالاست. در این میان گروهی نظر محتاطانهای دارند و بر این باورند که خاورمیانه امروز روی بمب ساعتی قرار گرفته و هر آن ممکن است کفه ترازو به سمت جنگی پرهزینه یا توافقی جامع سنگینی کند.
مجموع این تحولات نشان میدهد که در حالی هفته پرالتهابی برای دیپلماسی منطقه سپری میشود که از یک سو بحران میان تهران و واشنگتن وارد مرحلهای شکنندهتر شده و از سوی دیگر، رقابتهای تسلیحاتی و ژئوپلیتیک میان متحدان امریکا در منطقه از جمله ترکیه و اسراییل، شکل تازهای به خود گرفته است.
