خطر بازگشت ایران و آمریکا به یک جنگ تمامعیار | رویترز: محتملترین سناریو، ادامه یک وضعیت «بیثباتی مدیریت شده» است | اختلاف بر سر تنگه هرمز است
ترامپ ممکن است امیدوار باشد که با بمباران ایران، این کشور را دوباره به میز مذاکره درباره سرنوشت برنامه هستهایاش بازگرداند؛ موضوعی که او آن را هدف اصلی جنگ معرفی کرده بود. اما بیشتر کارشناسان نشانه چندانی نمیبینند که تهران حاضر باشد امتیازات گستردهای را که ترامپ میخواهد، بدهد.
به نقل از انتخاب، رویترز در گزارشی نوشت:
تلاش دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای خارج کردن خود از جنگ نامحبوب ایران با مانع جدیدی روبهرو شده است. تازهترین دور حملات متقابل میان دو طرف، گزینههای ترامپ را محدود کرده و آتشبس شکننده را در معرض فروپاشی قرار داده است.
ترامپ اعلام کرد که توافق موقت برای پایان دادن به درگیری «تمام شده است» و پس از آنکه ایران در واکنش به بمباران اهداف ایرانی توسط آمریکا، به پایگاههای نظامی آمریکا در بحرین و کویت حمله کرد، دستور حملات جدیدی علیه ایران را صادر کرد.
پکیج اقامت همراه ویزا
بیش از سه هفته پس از امضای «یادداشت تفاهم» (MOU) برای آغاز آتشبس میان آمریکا و ایران، این تشدید تنش نشان داد که ترامپ برای دستیابی به یک توافق صلح جامع و یافتن راهی آبرومندانه برای خروج از جنگ، با چه دشواریهایی مواجه است. تحلیلگران میگویند گزینههای او محدود و عمدتاً بد هستند.
هرگونه تشدید شدیدتر از حملات متقابل محدود، میتواند خطر بازگشت به یک جنگ تمامعیار را افزایش دهد؛ حتی اگر ترامپ روز چهارشنبه تأکید کرد که این تحولات «خیلی سریع» پایان خواهد یافت. همزمان، قیمت جهانی نفت حدود ۷ درصد افزایش یافت.
ترامپ ممکن است امیدوار باشد که با بمباران ایران، این کشور را دوباره به میز مذاکره درباره سرنوشت برنامه هستهایاش بازگرداند؛ موضوعی که او آن را هدف اصلی جنگ معرفی کرده بود. اما بیشتر کارشناسان نشانه چندانی نمیبینند که تهران حاضر باشد امتیازات گستردهای را که ترامپ میخواهد، بدهد.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده سابق خاورمیانه در دولتهای دموکرات و جمهوریخواه آمریکا، گفت: «ترامپ خودش را در یک بنبست قرار داده است. چه از طریق نظامی و چه دیپلماتیک، بعید است بتواند دستاورد زیادی از ایران بگیرد.» کاخ سفید فوراً به درخواست اظهارنظر پاسخ نداد.
فشار بر ترامپ
تلاش ترامپ برای یافتن راه خروج از جنگ در حالی انجام میشود که او با فشارهایی برای پایان دائمی جنگی روبهرو است که هزاران نفر را کشته، فشار اقتصادی داخلی ایجاد کرده و محبوبیت او را تنها چند ماه مانده به انتخابات میاندورهای آمریکا کاهش داده است.
نظرسنجی رویترز/ایپسوس در ۲۳ ژوئن نشان داد میزان محبوبیت ترامپ به ۳۴ درصد کاهش یافته؛ پایینترین سطح دوره دوم ریاستجمهوری او، که احتمال حفظ کنترل کنگره توسط جمهوریخواهان را نیز تضعیف میکند.
حملات اخیر که نشست ناتو در ترکیه را که ترامپ در آن شرکت داشت تحتالشعاع قرار داد، امیدها برای تبدیل یادداشت تفاهم امضاشده در ۱۷ ژوئن به یک توافق صلح نهایی را کاهش داد؛ جنگی که با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد.
بیشتر تحلیلگران تردید دارند که دو طرف بتوانند در چارچوب مهلت ۶۰ روزه مذاکرات، به یک توافق جامع برسند. این توافق، سختترین مسائل را به مذاکرات بعدی موکول کرده بود؛ مذاکراتی که تاکنون پیشرفت بسیار کمی داشته و زمان دور بعدی آن نیز مشخص نیست.
با این حال، به نظر میرسد ایران آماده تحمل ضربات بیشتر است و برخی تحلیلگران معتقدند حملات دو طرف در هفته جاری ممکن است بیشتر با هدف تعیین مواضع برای مذاکرات آینده انجام شده باشد.
جاناتان پانیکوف، معاون سابق افسر اطلاعات ملی آمریکا در امور خاورمیانه، گفت این الگو احتمالاً در آینده نزدیک ادامه خواهد یافت.
او که اکنون در اندیشکده شورای آتلانتیک فعالیت میکند، گفت: «وضعیت به جنگ تمامعیار بازنخواهد گشت، اما وضعیت پیشفرض اکنون تبدیل شده به بیثباتی مدیریتشده؛ یعنی خشونتهای تکرارشونده بدون راه خروج دائمی.»
ترامپ که در کارزار انتخاباتی خود برای دوره دوم ریاستجمهوری وعده داده بود از مداخلات خارجی دوری کند و بر مسائل اقتصادی آمریکا تمرکز کند، توافق موقت را یک پیروزی بزرگ آمریکا معرفی کرده است؛ در حالی که ایران نیز اظهارات مشابهی درباره موفقیت خود دارد.
با این حال، بیشتر تحلیلگران معتقدند ترامپ که زمانی خواستار «تسلیم بدون قید و شرط ایران» بود، در بسیاری از اهداف متغیر خود در جنگ ناکام مانده است.
تنگه هرمز
ریشه دور جدید درگیریها، اختلاف نظر درباره معنای توافق اولیه درباره کنترل تنگه هرمز است؛ جایی که ایران در طول جنگ نشان داد توانایی مختل کردن حدود یکپنجم انتقال نفت جهان را دارد.
ایران معتقد است باید در آینده نقشی در مدیریت این آبراه داشته باشد، حتی شاید از طریق دریافت هزینه یا عوارض عبور.
اما ترامپ و متحدان آمریکا در خلیج فارس بر بازگشت به عبور آزاد و امن کشتیها تأکید دارند.
جان آلترمن از مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا گفت: «ایرانیها به این نتیجه رسیدهاند که ترامپ نمیخواهد وارد یک جنگ بیپایان شود و کشورهای خلیج فارس هم شدیداً خواهان بازگشت به وضعیت عادی هستند. محاسبه آنها این است که ترامپ چند روز خواهد جنگید و کشورهای عربی خلیج فارس فشار خواهند آورد که او متوقف شود.»
انتخابات میاندورهای آمریکا و نگرانی از اینکه افزایش قیمت بنزین ناشی از جنگ بتواند رأیدهندگان را علیه جمهوریخواهان تحریک کند، نیز از عوامل فشار بر ترامپ محسوب میشود.
لورا بلومنفلد، کارشناس خاورمیانه در دانشگاه جانز هاپکینز، گفت: «ترامپ که تحت تأثیر شکست اقتصادی رئیسجمهور سابق آمریکا هربرت هوور قرار دارد، میداند که باید روی اقتصاد تمرکز کند؛ زیرا ادامه جنگ میتواند او را شبیه رئیسجمهوری کند که در آغاز رکود بزرگ اقتصادی آمریکا حکومت میکرد.»
ترامپ میخواهد جنگ ایران را پشت سر بگذارد، اما اختلاف بر سر تنگه هرمز، فشارهای داخلی و نبود توافق سیاسی باعث شده خروج سریع از جنگ بسیار دشوار باشد. محتملترین سناریو، نه صلح کامل و نه جنگ تمامعیار، بلکه ادامه یک وضعیت «بیثباتی مدیریتشده» است.
