لینا حسینی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به شرایط اجتماعی و فرهنگی دوران امامت امام زین‌العابدین(ع)، اظهار کرد: امام سجاد(ع) در مقطعی از تاریخ اسلام زندگی می‌کردند که ارزش‌های اخلاقی جامعه اسلامی به شدت آسیب دیده بود و جامعه، پس از حوادث تلخ عاشورا، با بحران‌های عمیق فرهنگی، اخلاقی و سیاسی مواجه بود. از همین رو، بخش مهمی از تلاش‌های امام معطوف به بازسازی بنیان‌های اخلاقی جامعه و احیای فرهنگ اصیل اسلامی شد.

وی ادامه داد: شدت دغدغه امام نسبت به اصلاح اخلاق جامعه را می‌توان در روایتی از آن حضرت مشاهده کرد که می‌فرمایند، «وَدِدْتُ وَاللَّهِ أَنِّی افْتَدَیْتُ خَصْلَتَیْنِ فِی الشِّیعَةِ لَنَا بِبَعْضِ لَحْمِ سَاعِدِی؛ النَّزَقَ وَقِلَّةَ الْکِتْمَانِ»، یعنی «به خدا سوگند دوست داشتم مقداری از گوشت بازوی خود را فدا می‌کردم تا دو خصلت تندخویی و رازدار نبودن از میان شیعیان ما برداشته شود.»، این روایت نشان می‌دهد که از نگاه امام، اصلاح جامعه از اصلاح اخلاق افراد آغاز می‌شود.

این پژوهشگر دینی با بیان اینکه امام سجاد(ع) نگاهی جامع به اخلاق داشتند، اضافه کرد: یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این نگاه، «رساله حقوق» است، اثری ماندگار که مشتمل بر ۵۰ حق بوده و می‌توان آن را منشور جامع اخلاق اجتماعی در اسلام دانست. در این رساله، امام تنها به عبادت‌های فردی نمی‌پردازند، بلکه حقوق اعضای بدن، خانواده، همسایگان، حاکمان، مردم و حتی حقوق مخالفان را تبیین می‌کنند. این رویکرد نشان می‌دهد که در اندیشه امام سجاد(ع)، دینداری بدون رعایت حقوق دیگران، معنای حقیقی خود را از دست می‌دهد.

حسینی بیان کرد: یکی دیگر از ویژگی‌های ممتاز شخصیت امام زین‌العابدین(ع)، «صبر راهبردی» ایشان پس از واقعه عاشورا است. گاهی صبر به اشتباه به معنای انفعال یا سکوت تعبیر می‌شود، در حالی که صبر امام، یک استراتژی هوشمندانه برای حفظ هویت تشیع و استمرار جریان امامت بود. حضرت به خوبی دریافتند که در فضای شدید اختناق حکومت اموی، میدان اصلی مبارزه، میدان فرهنگ و آگاهی‌بخشی است، از همین رو، مسیر هدایت جامعه را نه از طریق رویارویی نظامی، بلکه از مسیر تربیت فکری، فرهنگی و معنوی دنبال کردند.

ویژگی‌های شخصیتی امام سجاد(ع) و احیای اخلاق در جامعه اسلامی

وی خاطرنشان کرد: امام سجاد(ع) با بهره‌گیری از قالب دعا و مناجات که کمترین حساسیت سیاسی را برای حکومت ایجاد می‌کرد، عمیق‌ترین مفاهیم اعتقادی، سیاسی و اجتماعی را در قالب صحیفه سجادیه به جامعه منتقل کردند و به این ترتیب، آموزه‌های امامت، عدالت، توحید و کرامت انسانی را در فرهنگ اسلامی نهادینه ساختند.

دیپلماسی آگاهی و اشک؛ راهبرد امام سجاد(ع) برای ماندگاری پیام عاشورا

این پژوهشگر دینی درباره نقش امام سجاد(ع) در زنده نگه داشتن پیام عاشورا، ادامه داد: اگر بخواهیم سیره امام را از منظر سیاسی تحلیل کنیم، می‌توان گفت دیپلماسی حضرت بر دو پایه «آگاهی» و «اشک» استوار بود. امام سجاد(ع) با اتخاذ راهبردی هوشمندانه، اجازه ندادند حادثه کربلا به یک واقعه تاریخی فراموش‌شده تبدیل شود.

حسینی اضافه کرد: نخستین محور این راهبرد، «دیپلماسی آگاهی» بود. امام سجاد(ع) در کوفه و شام با ایراد خطبه‌های روشنگرانه، روایت رسمی حکومت اموی را به چالش کشیدند و حقیقت قیام امام حسین(ع) را برای مردم تبیین کردند. این خطبه‌ها پرده از چهره واقعی حکومت برداشت و جایگاه اهل‌بیت(ع) را برای افکار عمومی روشن ساخت.

وی بیان کرد: دومین محور، «استراتژی اشک» بود. امام سجاد(ع) با گریستن بر مظلومیت سیدالشهدا(ع)، حتی هنگام نوشیدن آب یا صرف غذا، حادثه عاشورا را به حافظه تاریخی مسلمانان سپردند. این گریه، صرفاً ابراز احساسات نبود، بلکه نوعی اعتراض نمادین و دائمی علیه ظلم و یادآوری همیشگی حقانیت جبهه حق در برابر باطل محسوب می‌شد.

این پژوهشگر دینی درباره جایگاه صحیفه سجادیه در معارف اسلامی، خاطرنشان کرد: صحیفه سجادیه که به «زبور آل محمد(ص)» شهرت یافته، پس از قرآن کریم و نهج‌البلاغه، از ارزشمندترین میراث مکتوب شیعه به شمار می‌رود. همان‌گونه که زبور حضرت داوود(ع) سرشار از نیایش و مناجات بود، صحیفه سجادیه نیز دعا را به یک مکتب جامع تربیتی، اخلاقی، اجتماعی و حتی سیاسی تبدیل کرده است.

حسینی ادامه داد: صحیفه تنها مجموعه‌ای از دعاها نیست، بلکه دانشنامه‌ای جامع در حوزه خداشناسی، انسان‌شناسی، حقوق اجتماعی، اخلاق، تربیت و عدالت است. امام سجاد(ع) بسیاری از مفاهیم سیاسی و اجتماعی، ازجمله عدالت، امامت و مسئولیت انسان را در قالب گفت‌وگو با خداوند مطرح کردند، تا این معارف از تیغ سانسور حکومت اموی در امان بماند.

وی با اشاره به نیازهای نسل جوان، سیره امام زین‌العابدین(ع) را الگویی کارآمد برای زندگی امروز دانست و گفت: نخستین درس امام برای جوانان، افزایش تاب‌آوری و مدیریت صحیح بحران‌هاست. حضرت پس از تحمل سخت‌ترین مصائب، آرامش، وقار و عزت خود را حفظ کردند و نشان دادند که می‌توان در سخت‌ترین شرایط نیز با تدبیر و استقامت، مسیر حق را ادامه داد.

این پژوهشگر دینی اضافه کرد: دومین آموزه، مبارزه منطقی و آگاهانه است. امام سجاد(ع) به ما می‌آموزند که دفاع از حق، نیازمند استدلال، آگاهی و شناخت است و نباید بر پایه هیجان و احساسات زودگذر شکل گیرد. جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به گفت‌وگو، استدلال و بصیرت نیاز دارد.

حسینی بیان کرد: سومین درس، عزت، شجاعت و ظلم‌ستیزی است. امام سجاد(ع) در مجلس یزید، با وجود همه فشارها، چنان با صلابت سخن گفتند که اقتدار ظاهری حکومت را در هم شکستند. این رفتار، الگویی ماندگار برای همه کسانی است که در برابر ظلم و بی‌عدالتی قرار می‌گیرند.

وی با اشاره به یکی از فرمایش‌های امام سجاد(ع)، خاطرنشان کرد: حضرت می‌فرمایند، «إِیَّاکُمْ وَصُحْبَةَ الْعَاصِینَ وَمَعُونَةَ الظَّالِمِینَ وَمُجَاوَرَةَ الْفَاسِقِینَ، احْذَرُوا فِتْنَتَهُمْ وَتَبَاعَدُوا مِنْ سَاحَتِهِمْ؛ از همنشینی با گناهکاران، یاری ستمگران و همجواری با فاسقان بپرهیزید، از فتنه آنان برحذر باشید و از حوزه نفوذشان فاصله بگیرید» این توصیه، بیانگر ضرورت انتخاب آگاهانه محیط اجتماعی و پرهیز از همراهی با جریان‌های فساد و ظلم است.

صحیفه سجادیه؛ دانشنامه‌ای جامع برای تربیت، عدالت و زندگی اجتماعی

این پژوهشگر دینی با اشاره به سبک زندگی امام زین‌العابدین(ع)، ادامه داد: برای بهره‌گیری از سیره آن حضرت در جامعه امروز، دو وظیفه اساسی بر عهده همگان قرار دارد. نخست، بازگشت به آموزه‌های صحیفه سجادیه و رساله حقوق به عنوان دو منبع جامع برای تنظیم روابط انسان با خدا، خود و دیگران و دوم، تقویت روحیه مسئولیت‌پذیری اجتماعی. همچنین امام سجاد(ع) نشان دادند که عبادت حقیقی تنها در خلوت و نیایش خلاصه نمی‌شود، بلکه خدمت به مردم، دستگیری از نیازمندان و حفظ کرامت انسان‌ها نیز جلوه‌ای از بندگی خداوند است.

حسینی با استناد به روایت ابوحمزه ثمالی، اضافه کرد: نقل شده است، «کَانَ زَیْنُ الْعَابِدِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ یَحْمِلُ جِرَابَ الْخُبْزِ عَلَی ظَهْرِهِ بِاللَّیْلِ فَیَتَصَدَّقُ بِهِ وَیَقُولُ إِنَّ صَدَقَةَ السِّرِّ تُطْفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ...». بر اساس این روایت، امام سجاد(ع) شب‌ها کیسه‌های نان و آرد را بر دوش می‌گرفتند و به صورت پنهانی میان نیازمندان مدینه توزیع می‌کردند و پس از شهادت آن حضرت، آثار این بارها بر پشت مبارک ایشان مشاهده شد. حضرت می‌فرمودند، صدقه پنهانی، خشم پروردگار را فرو می‌نشاند.

وی تصریح کرد: این رفتار امام سجاد(ع) نشان می‌دهد که دینداری واقعی، با مسئولیت‌پذیری اجتماعی، خدمت بی‌منت و دغدغه‌مندی نسبت به سرنوشت مردم معنا پیدا می‌کند. جامعه امروز نیز هر اندازه به آموزه‌های اخلاقی، حقوقی و اجتماعی امام سجاد(ع) نزدیک‌تر شود، زمینه کاهش بسیاری از آسیب‌های فردی و اجتماعی و تقویت همبستگی و عدالت در آن فراهم خواهد شد.

انتهای پیام