به گزارش خبرآنلاین، پس از پایان نشست سران ناتو در ترکیه، حالا رسانههای این کشور درباره جزئیات احداث بزرگترین قرارگاه نظامی به نام «آی یلدز» (ماه و ستاره) صحبت میکنند که به عنوان ساختمان جدید ستاد مشترک نیروهای مسلح ترکیه شناخته میشود.
به نوشته تسنیم روزنامه حریت چاپ آنکارا در گزارشی اعلام کرده که این قرارگاه بزرگ به عنوان زیرمجموعه وزارت دفاع ترکیه، در زمینی به مساحت ۱۶۸۰ زمین فوتبال واقع شده که در مجموع ۱۲ میلیون متر مربع مساحت دارد و به این ترتیب، مساحت کل آن ۳ برابر پنتاگون آمریکا است.
البته ساخت این قرارگاه پرهزینه سالهاست ادامه دارد و از مجموع ۲ میلیون متر مربع مساحت ساخت و ساز، فقط ۱ میلیون متر مربع تکمیل شده است.
پس از تکمیل، این ستاد ۳ برابر پنتاگون و ۴ برابر ستاد ناتو خواهد بود. این دفتر مرکزی با دیوار پیرامونی به طول ۶.۵ کیلومتر، دارای ۵ سالن کنفرانس با ظرفیت ۳۲۰۰ نفر، ساختمان ییلدیز که در عرض یک سال تکمیل شده و مساحتی بالغ بر ۱۰۰۰۰ متر مربع را پوشش میدهد و ۶ پارکینگ سرپوشیده با ظرفیت ۶۴۰۰ نفر است.
آسوشیتد پرس اعلام کرده، در زمانی که متحدان اروپایی ناتو در حال گسترش هزینههای دفاعی و آماده شدن برای یک محیط امنیتی دشوارتر هستند، احداث یک ستاد نظامی بزرگ در آنکارا، به معنی تمایل اردوغان برای تقویت نقش ترکیه به عنوان یکی از بزرگترین مشارکتکنندگان نظامی ناتو است.
به گفته مقامات ترکیه، این مجموعه به گونهای طراحی شده که وزارت دفاع، ستاد کل و فرماندهی نیروهای زمینی، دریایی و هوایی را در یک ستاد یکپارچه واحد گرد هم آورد تا برنامهریزی، فرماندهی و قابلیت همکاری مشترک را بهبود بخشد.
ساخت و ساز در سال ۲۰۲۱ آغاز شد و این مجموعه به طور برجسته در اجلاس ناتو ۲۰۲۶ در آنکارا به نمایش گذاشته شد، اگرچه انتظار میرود تکمیل نهایی حداقل ۲ سال دیگر طول بکشد.
این پروژه با حجم حفاری کل ۱۹ میلیون متر مکعب، در نهایت از ۲ میلیون متر مکعب بتن (تقریباً به اندازه هرم بزرگ جیزه مصر) و ۱۲۵ هزار تن فولاد، معادل ۲۲ برابر فولاد به کار رفته در برج ایفل، استفاده خواهد کرد. این سایت همچنین شامل ۲۵ کیلومتر جاده داخلی سربازخانه خواهد بود.
از دیگر آمار و ارقام اغراقآمیز قرارگاه مزبور میتوان به این موارد اشاره کرد:
- این منطقه دارای ۱ میلیون گیاه و درخت بوده و فضای سبز آن ۱.۵ برابر هاید پارک لندن است.
- در احداث قرارگاه مزبور ۴۴۸ هزار کیلومتر کابل استفاده میشود، تعداد چراغهای روشنایی بالغ بر ۱۶۸ هزار عدد است و ۲۵ هزار کابل فیبر نوری را هم به کار گرفته است.
به باور رسانههای نزدیک به حزب حاکم ترکیه، احداث این ساختمان بزرگ برای نیروهای مسلح ترکیه را نباید صرفاً به عنوان یک پروژه ساختمانی در نظر گرفت و بهتر است آن را به عنوان یک قدرت نمایی استراتژیک و نهادی درباره نوع نگرش ترکیه به نقش نظامی آینده خود، ارزیابی کرد.
نگاه مهندسین و طراحانِ موافق این پروژه بزرگ چنین است: برای دهههای طولانی، بسیاری از ارتشها به دلیل اینکه نیروی زمینی، نیروی دریایی و نیروی هوایی در سیستمهای بوروکراتیک نسبتاً جداگانهای فعالیت میکردند، با مشکل مواجه بودند. ترکیه نیز همواره چنین مشکلی داشته و پروژه آی ییلدیز تلاش میکند تا متخصصان نظامی، در یک ستاد مشترک بزرگ، امکان هماهنگی سریعتری داشته باشند و از چنین مزایایی برخوردار شوند: فرماندهی واحد، تصمیمگیری سریعتر، اطلاعات یکپارچه، برنامهریزی مشترک و لجستیک هماهنگ.
اما مخالفین، دو استدلال متفاوت دارند و میگویند: اولاً چرا در اثنای بزرگترین بحران اقتصادی و معیشتی در ترکیه، دولت اردوغان چنین پروژه سنگینی را اجرا میکند؟ نکته دوم این است که متمرکز کردن مجموعهای از نهادهای دفاعی و راهبردی حساس در یک محل واحد، آنها را در برابر حملات هوایی و موشکی، به شدت آسیبپذیر خواهد کرد.
اگر بر اساس اطلاعاتی که در خبرگزاری دولتی آناتولی مطرح شده، ستاد فرماندهی جدید ترکیه شامل وزارت دفاع، ستاد کل، قرارگاه فرماندهان ارشد، مرکز ارتباطات، ستادهای برنامهریزی و هماهنگی اطلاعاتی باشد، سطح خطر حملات احتمالی، بالا خواهد بود. به ویژه در برابر موشکهای دقیق دوربرد، سلاحهای مافوق صوت، موشکهای کروز، پهپادهای گروهی، حملات سایبری و حمله با کمک هوش مصنوعی، میتوان شرایط سختی را برای یک مرکز بزرگ رقم زد.
به عنوان مثال، تمرکز ناوگان نیروی دریایی آمریکا در اقیانوس آرام و در یک بندر به نام پرل هاربر، تدارکات و نگهداری را آسانتر کرد. اما در عین حال، ژاپن را قادر ساخت تا در یک حمله غافلگیرانه، خسارات شدیدی وارد کند.
ترکیه دنبال چیست؟
رایجترین توضیح در میان تحلیلگران غربی این است که آنکارا به دنبال استقلال استراتژیک است. یعنی به جای وابستگی شدید به واشنگتن یا سایر اعضای ناتو، میخواهد ظرفیت دفاعی-صنعتی و نظامی خود را گسترش دهد.
تحلیلهای اخیر توسط هر دو موسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک و موسسه بروکینگز استدلال میکنند که صنعتیسازی دفاعی به یکی از ارکان اصلی سیاست خارجی ترکیه تبدیل شده است. اما در عین حال، آنها به محدودیتهایی در فناوریهای پیشرفته و تأمین مالی نیز اشاره میکنند.
همچنین بروکینگز خاطرنشان میکند که ترکیه در بخشهایی از بازار دفاعی اروپا به رقیب مهمی تبدیل شده، ولی هنوز در فناوریهای پیشرفته و تأمین مالی با تنگناهایی روبرو است.
در همین حال، واشنگتن پست به این اشاره میکند که رشد صنایع دفاعی ترکیه قابل توجه بوده و به طور فزایندهای این کشور را به عنوان یک تولیدکننده مهم دفاعی مطرح کرده است. اما این روزنامه هشدار میدهد که دستیابی به استقلال کامل استراتژیک همچنان دشوار است زیرا فناوریهای پیشرفته و برخی از زنجیرههای تأمین هنوز به همکاریهای بینالمللی متکی هستند. از این گذشته، حفظ این مسیر، مستلزم انتخابهای سیاسی دشواری در مورد مشارکتهای خارجی، کسب فناوری و تأمین مالی است.
رسانههای نزدیک به حزب عدالت و توسعه در ترکیه میگویند، حالا گسترش صنایع به عنوان مهمترین رکن سیاست صنعتی، در اولویت اهداف دولت است و بخش دفاعی ترکیه اکنون پهپاد، خودروهای زرهی، سکوهای دریایی، مهمات و سیستمهای الکترونیکی صادر میکند. در نتیجه این هزینهها را باید به نوعی به عنوان سرمایه گذاری تلقی کرد.
اردوغان ترجیح داد تا در اثنای برگزاری نشست سران ناتو در آنکارا، با نشان دادن این پروژه دفاعی بزرگ به آمریکا و اعضای اروپایی سازمان، به آنها نشان دهد که ترکیه عزم خود را جزم کرده تا قدرت دفاعی را به عنوان یکی از مهمترین مزایای خود برای دوستان غربی، افزایش دهد و ترکیه قصد دارد یکی از قدرتهای نظامی اصلی اروپا باقی بماند. به همین خاطر، با وجود تورم و مشکلات اقتصادی، دولت به سرمایهگذاری در افزایش سطوح نظامی قدرت ملی ادامه میدهد.
از دید استراتژیستهای فعال در اندیشکدههای نزدیک به حزب حاکم ترکیه، شکوه ساختمانهای مربوط به ستادهای نظامی بزرگ، صرفاً یک نمای سنگی از بناهای بزرگ نیستند و آنها را باید به عنوان بیان مادی ظرفیت دولت دید.
این پروژه نشان دهنده گسترش قدرت سازمانی و نظامی دولت، به ویژه ظرفیت زیرساختی آن برای هماهنگی عملیات پیچیده است. این پروژه را میتوان به عنوان تلاشی برای تعریف مجدد هویت بینالمللی ترکیه نیز درک کرد.
در طول دههها، ترکیه اغلب به عنوان مهمترین قرارگاه در جبهه جنوب شرقی ناتو توصیف میشد. اما حالا، به نظر میرسد آنکارا هویت دیگری را ترجیح میدهد:
یک قدرت نظامی منطقهای که همزمان متحد ناتو، تولیدکننده دفاعی مستقل و یک بازیگر ژئوپلیتیکی مستقل است. از این رو، ستاد فرماندهی آی ییلدیز با این روایت مطابقت دارد.
ولی منتقدین میگویند: نمادها به خودی خود، اعتباربخش نیستند. ارزش استراتژیک آنها در نهایت به این بستگی دارد که آیا آنها اثربخشی فرماندهی را بهبود میبخشند، از برنامهریزی دفاعی پایدار پشتیبانی میکنند و در ظرفیت اقتصادی و نهادی گستردهتر کشور جای میگیرند یا خیر.
در عین حال، باید این واقعیت را به خاطر داشت که گرد هم آوردن چندین نهاد حساس در یک نقطه، یک خطای بزرگ است. چرا که تمرکز، از یک سو کارایی را افزایش میدهد اما از دیگر سو، آسیبپذیری را نیز بیشتر خواهد کرد.
۴۲/۴۲
