به گزارش ایرنا، فوتسال بانوان ایران در یک دهه گذشته همواره یکی از نقاط روشن و افتخارآمیز ورزش کشور و نگین درخشان ورزش زنان بوده است. کسب ۲ عنوان قهرمانی متوالی در جام ملتهای آسیا و درخشش در میادین بینالمللی، نشان از استعداد ناب و پتانسیل بالای دختران ایرانی در این رشته پربرخورد و پرهیجان دارد. با این حال، در پس این افتخارات و لبخندهای روی سکو، واقعیتی تلخ و نگرانکننده در سالنهای ورزشی کشور در حال رقم خوردن است.
اپیدمی آسیبدیدگیهای شدید در میان دختران فوتسالیست، بحرانی است که اگر به سرعت برای آن چارهاندیشی نشود، نسل طلایی فوتسال بانوان ایران را به تباهی خواهد کشاند. هرچند آمار رسمی از میزان این آسیب دیدگی ها وجود ندارد، اما این موضوع نُقل محافل فوتسال زنان است و بررسی لیست نفرات حاضر در مسابقات و خط خورده های لیگ برتر فوتسال بانوان و حتی لیگهای دستههای پایینتر در سالهای اخیر، نشاندهنده افزایش چشمگیر و معنادار مصدومیتهای طولانیمدت، بهویژه پارگی رباط صلیبی (ACL)، مینیسک و آسیبهای شدید مچ پا در میان بازیکنان است.
زینب کرمی، رقیه سومه، فرشته کریمی، عصمت داوودینیا، نسا احدی، مطهره توکلی و آذین برکتینی تنها چندین چهره سرشناس از میان دهها دختر فوتسالیست ایران هستند که در چند فصل اخیر رباط صلیبی از دست داده اند. این پدیده نه یک اتفاق تصادفی، بلکه معلول زنجیرهای از علتهای ساختاری، اقتصادی و مدیریتی است که نیازمند کالبدشکافی دقیق از سوی کارشناسان و مسوولان ورزش کشور دارد.
متهم ردیف اول: زیرساختهای فرسوده و کفپوشهای غیراستاندارد
مربی فوتسال و سرمربی سابق تیم فوتسال نامی نو اصفهان در این پیوند به ایرنا گفت: فوتسال ذاتاً ورزشی است که روی سطوح سخت برگزار میشود و فشار مضاعفی نسبت به فوتبال بر مفاصل، تاندونها و عضلات پایین تنه وارد میکند و به نظر بنده متهم ردیف اول، زیرساختهای فرسوده و کفپوشهای غیراستاندارد بسیاری از سالنها است.
مهناز آشتیانیمقدم ادامه داد: در ورزش حرفهای جهان، استفاده از کفپوش استاندارد دارای قابلیت جذب ضربه (Shock Absorption) یک الزام غیرقابل انکار است. اما متأسفانه، بسیاری از سالنهایی که میزبان مسابقات لیگ برتر فوتسال یا تمرینات تیمها است، از حداقل استانداردهای لازم بیبهرهاند.
وی یادآور شد: بسیاری از این سالنها چند منظوره بوده و کفپوش آن سالهاست که تعویض یا ترمیم نشده است. بازی روی سطوحی که به دلیل فرسودگی، خاصیت ارتجاعی خود را از دست داده و عملاً تفاوتی با بتن ندارند، به مرور زمان باعث ایجاد ریزآسیبها (Micro-traumas) در مفاصل زانو و مچ پای دختران ورزشکار شده که با یک حرکت ناگهانی یا چرخش سریع – که جزو جدایی ناپذیر فوتسال است – به یک فاجعه بزرگ مانند پارگی رباط صلیبی تبدیل میشوند.
حلقه مفقوده آمادگی جسمانی؛ از فیزیولوژی تا فقدان مربی بدنساز
یک پزشک در این پیوند به خبرنگار ایرنا گفت: از منظر علم آناتومی و بیومکانیک پزشکی، زنان به دلیل ساختار لگن پهنتر و تفاوت در زاویه Q (زاویه بین استخوان ران و درشتنی)، به طور طبیعی بیشتر از مردان در معرض آسیبهای زانو قرار دارند.
علی مهوری ادامه داد: تفاوتهای فیزیولوژیک در زنان ایجاب میکند که دختران فوتسالیست و فوتبالیست، تمرینات بدنسازی بسیار تخصصی برای تقویت عضلات چهارسر ران، همسترینگ و عضلات مرکزی (Core) داشته باشند.
وی خاطرنشان کرد: نگاه به کادر فنی بسیاری از تیمهای باشگاهی به ویژه در بخش فوتسال بانوان نشان میدهد که به دلیل محدودیتهای مالی، «مربی بدنساز متخصص» جایگاهی در تیمها ندارد یا اگر حضور دارد، ابزار و زمان کافی برای آمادهسازی پیش فصل (Pre-season) در اختیار او نیست.
وی تصریح کرد: بسیاری از تیمها تنها چند هفته مانده به آغاز لیگ بسته و بازیکنان بدون گذراندن یک دوره استاندارد بدنسازی و تطابق عصبی-عضلانی، وارد کوران مسابقات سنگین میشوند. نتیجه این شتاب زدگی، چیزی جز تسلیم شدن عضلات در برابر فشارهای مسابقه و در نهایت مصدومیتهای دلخراش نیست.
اقتصاد ضعیف ورزش زنان و تراژدی قراردادهای پایین
نمیتوان از مشکلات ورزش بانوان سخن گفت و از اقتصاد ضعیف آن چشمپوشی کرد. این فقر مالی به صورت مستقیم بر سلامت بازیکنان تأثیر میگذارد.
یک بازیکن حرفهای برای حفظ سلامت خود نیازمند تغذیه اصولی، مکملهای ورزشی مجاز، کفشهای فوتسال باکیفیت و اصلی و استفاده مداوم از خدمات فیزیوتراپی و ماساژ است. زمانی که مبلغ قرارداد یک بازیکن حتی کفاف هزینههای رفتوآمد و زندگی روزمره او را نمیدهد، بدیهی است که نمیتواند کفشهای استاندارد چند ده میلیونی تهیه کند. پوشیدن کفشهای غیراستاندارد روی کفپوشهای بیکیفیت، فرمولی قطعی برای نابودی زانوی یک ورزشکار است.
علاوه بر این، در صورت بروز مصدومیت، بسیاری از باشگاهها به دلیل نداشتن پشتوانه مالی و بیمههای تکمیلی قدرتمند، بازیکن مصدوم را به حال خود رها میکنند و هزینههای سرسامآور جراحی رباط صلیبی و ماهها فیزیوتراپی، بار روانی و مالی کمرشکنی را بر دوش بازیکن و خانوادهاش تحمیل میکند.
تقویم فشرده مسابقات و مصائب سفرهای جادهای
یکی دیگر از عوامل پنهان اما بهشدت تأثیرگذار در افزایش نرخ مصدومیتها، نحوه سفر تیمها برای انجام مسابقات خارج از خانه است. به دلیل کمبود بودجه، پروازهای هوایی در لیگ فوتسال بانوان یک کالای لوکس محسوب میشود و اکثر تیمها مسافتهای طولانی بینشهری را با اتوبوس طی میکنند.
نشستنهای طولانیمدت (گاهی بیش از ۱۵ ساعت) در اتوبوس، باعث خشکی عضلات، کاهش جریان خون و خستگی مفرط سیستم عصبی میشود. زمانی که بازیکن خسته از سفری طولانی، بدون ریکاوری مناسب و خواب کافی وارد زمین میشود، ریسک آسیبدیدگی او به شکل تصاعدی افزایش مییابد. در کنار این مساله، فشردگی تقویم مسابقات و عدم وجود زمان کافی برای بازسازی ذخایر انرژی بین ۲ بازی، استهلاک جسمانی بازیکنان را به بالاترین حد ممکن میرساند.
تبعات روانی و هدررفت سرمایههای ملی
آسیبدیدگی تنها یک درد جسمانی نیست؛ بلکه یک فروپاشی روانی برای ورزشکاری است که تمام زندگیاش را وقف توپ و میدان کرده است. دور ماندن شش الی ۹ ماه از میادین، خطر از دست دادن جایگاه در تیم ملی و باشگاه و ترس از بازگشت دوباره مصدومیت، بسیاری از استعدادهای جوان را به سمت افسردگی و حتی خداحافظی زودهنگام از ورزش حرفهای سوق میدهد.
این اتفاق در سطح کلان، به معنای هدررفت سرمایههای ملی است. فدراسیون و باشگاهها سالها برای پرورش یک استعداد زمان و هزینه صرف میکنند، اما درست در زمانی که آن بازیکن باید به بلوغ تاکتیکی برسد و به تیم ملی کمک کند، به دلیل یک آسیبدیدگی قابل پیشگیری، از چرخه ورزش خارج میشود.
۲ سال بلاتکلیفی برای هشتمین دروازهبان برتر جهان
در روزهای اخیر دروازهبان اسبق تیم ملی فوتسال زنان ایران پس از افزون بر ۲ سال بلاتکلیفی که وی را از انجام عمل جراحی رباط صلیبی محروم کرده بود، سرانجام زانوی مصدوم خود را در بیمارستان میلاد اصفهان به تیغ جراحان سپرد تا مسیر بازگشتش به میادین آغاز شود.
زینب کرمی که ۲۶ ساله است پس از این عمل حساس به خبرنگار ایرنا گفت: ۲ سال گذشته یکی از تلخترین فصول دوران حرفهای ام را سپری کردم و امیدوارم بتوانم پس از سپری کردن دوران نقاهت و انجام مراحل فیزیوتراپی و بازتوانی، پس از سه سال دوری از مسابقات، به فوتسال و یا حتی تیم ملی بازگردم.
وی یادآور شد: ۲ فصل پیش در جریان تمرینات تیم فوتسال زنان سپاهان از ناحیه رباط صلیبی دچار آسیبدیدگی شدم، اما به دلیل فراهم نشدن شرایط مالی لازم، انجام عمل جراحی من بیش از ۲ سال به تعویق افتاد.
وی اظهار داشت: در تمام این مدت، با وجود مصدومیت، هرگز از فضای فوتسال فاصله نگرفتم و حتی یک فصل در سپاهان همزمان بهعنوان مربی دروازهبانان و مربی بدنساز فعالیت کردم.
گفتنی است این دروازهبان ملی پوش که سابقه حضور در تیمهای مس رفسنجان، ملیحفاری اهواز، نصر فردیس، نفت امیدیه و سپاهان را در کارنامه دارد، در سال ۲۰۲۰ و تنها در ۱۹ سالگی با قرار گرفتن در جمع ۱۰ نامزد نهایی برترین دروازهبانان فوتسال زنان جهان از سوی سایت معتبر Futsal Planet و کسب عنوان هشتم جهان به یکی از امیدهای اصلی آینده فوتسال زنان ایران تبدیل شده بود.
به هرحال در میان موج عظیم مصدومیت های فوتسالیست های زن، بازگشت زینب کرمی میتواند یکی از خبرهای امیدوارکننده این رشته پرطرفدار باشد. نکته قابل توجه در مورد کرمی این است که پس از رسانهای شدن شرایط این ملیپوش و پیگیریهای صورتگرفته توسط رسانه های استان، باشگاه سپاهان در نهایت هزینههای مربوط به جراحی را تقبل و زمینه انجام عمل رباط صلیبی این بازیکن فراهم کرد.
راهکارها: چه باید کرد؟
برای عبور از این بحران و حفظ سرمایههای ارزشمند فوتسال بانوان، اتخاذ تدابیر فوری و میانمدت از سوی وزارت ورزش و جوانان، فدراسیون فوتبال و سازمان لیگ ضروری است که اولین آن استانداردسازی الزامی سالنها است. سازمان لیگ باید با قاطعیت از برگزاری مسابقات در سالنهای دارای کفپوشهای فرسوده و غیراستاندارد ممانعت کند چرا که سلامت بازیکنان نباید فدای مصلحتاندیشی برای برگزاری مسابقات شود.
الزام حضور کادر پزشکی و بدنساز متخصص دست کم در سوپر لیگ فوتسال زنان یکی دیگر از کارهایی است که باید انجام شود و صدور مجوز حرفهای برای باشگاههای حاضر در لیگ برتر بانوان باید منوط به داشتن مربی بدنساز متخصص، فیزیوتراپ و پزشک تیم باشد.
توسعه بیمههای ورزشی و حمایتهای درمانی فدراسیون پزشکی ورزشی نیز ضروری است. باید بستههای حمایتی ویژهای برای جراحی و توانبخشی بانوان فوتسالیست در نظر گرفته تا دغدغه هزینههای درمان از دوش آنها و حتی باشگاه های آن ها برداشته شود.
کم هزینه ترین راهکار نیز اصلاح تقویم و شیوه برگزاری مسابقات فوتسال است. برنامهریزی لیگ باید به گونهای باشد که تیمها زمان کافی برای ریکاوری داشته باشند. همچنین در صورت امکان، تخفیفهای ویژه خطوط هوایی برای پرواز تیمهای بانوان میتواند نقش مهمی در کاهش آسیبهای ناشی از سفرهای جادهای ایفا کند.
در این میان نباید از آموزش مستمر و برگزاری دورههای آموزشی برای مربیان با محوریت پیشگیری از آسیبهای ورزشی (Injury Prevention) و علم تمرینات مدرن فوتسال، غافل شد.
با نگاهی به کارنامه پرافتخار اما پردرد فوتسال زنان ایران می توان دید که دختران فوتسالیست ایران ثابت کردهاند که با کمترین امکانات میتوانند بزرگترین افتخارات را برای پرچم کشور به ارمغان بیاورند. آنها با تعصب و عشقی مثالزدنی پا به توپ میشوند، اما غیرت و تعصب نمیتواند جایگزین علم، امکانات و زیرساختهای استاندارد شود. صدای خرد شدن زانوهای این استعدادهای جوان در سالنهای خاموش، زنگ خطری است که اگر امروز شنیده نشود، فردا برای جبران آن بسیار دیر خواهد بود. حفظ سلامت این قهرمانان، نه یک لطف، بلکه وظیفهای ملی و بدیهیترین حق آنهاست.
به گزارش ایرنا، کنفدراسیون فوتبال آسیا (AFC) تاکنون مسابقات جام ملتهای فوتسال زنان را در دورههای مشخصی برگزار کرده است که تیم ملی فوتسال بانوان ایران یکی از قدرتهای اصلی این مسابقات به شمار میرود. این تیم در دوره اول (۲۰۱۵) این رقابت ها با پیروزی مقابل ژاپن در فینال، برای نخستین بار به مقام قهرمانی آسیا دست یافت.
در دوره دوم (۲۰۱۸) نیز دختران فوتسالیست ایران موفق شدند با تکرار عنوان قهرمانی خود، قدرت بلامنازع آسیا در این رشته را ثابت کنند اما در دوره سوم (۲۰۲۵) این مسابقات که پس از وقفهای طولانی به دلیل کرونا در چین برگزار شد تیم ژاپن با غلبه بر تایلند جام قهرمانی را بالای سر برد و ایران نیز با شکست چین، روی سکوی سوم ایستاد. گفتنی بانوان فوتسالیست ایران در بازیهای آسیایی جوانان (در بحرین) نیز موفق به کسب مدال طلا و قهرمانی شدهاند.
