به گزارش روز سه شنبه خبرنگار ایرنا، دور جدید مذاکرات مستقیم رژیم صهیونیستی و دولت لبنان امروز در سفارت آمریکا در رم و با میانجیگری واشنگتن و میزبانی دولت ایتالیا آغاز خواهد شد. این مذاکرات که دو روز ادامه خواهد داشت، با هدف انتقال توافق چارچوب امضا شده در ۲۶ ژوئن (پنجم تیر) به مرحله فنی برگزار میشود و محور اصلی آن، نحوه اجرای طرح آزمایشی در جنوب لبنان است.
ابهام در اجرای طرح آزمایشی و اختلاف بر سر زمانبندی عقبنشینی اسرائیل
مطابق توافق چارچوب، اسرائیل متعهد شده است به صورت تدریجی از دو منطقه مشخص در جنوب لبنان عقبنشینی و کنترل این مناطق را به ارتش لبنان واگذار کند. در مقابل، ارتش لبنان باید نیروهای خود را در این مناطق مستقر کرده، و با تلاش برای خلع سلاح حزب الله، مانع بازگشت نیروهای این جنبش به این مناطق شود و کنترل امنیتی آنها را به طور کامل در اختیار بگیرد. در صورت موفقیت این مرحله، امکان گسترش اجرای توافق به مناطق دیگر و حرکت به سمت عقبنشینی گستردهتر نیروهای اسرائیلی پیشبینی شده است.
با وجود آنکه در توافق از دو منطقه آزمایشی نام برده شده، برنامهریزیهای اجرایی در حال حاضر تنها بر منطقه نخست متمرکز شده است. یک مقام آمریکایی طی روزهای گذشته اعلام کرده است که عقبنشینی ارتش اسرائیل از این منطقه ممکن است ظرف چند روز آینده آغاز شود، اما تاکنون نه نقشه محدوده این منطقه، نه جدول زمانی الزامآور و نه تاریخ مشخصی برای آغاز عملیات منتشر نشده است.
همچنین هنوز برنامه اجرایی منطقه دوم نهایی نشده و روشن نیست اجرای آن بلافاصله پس از پایان مرحله نخست آغاز خواهد شد یا خیر. اسرائیل بر این موضع تأکید دارد که هرگونه عقبنشینی بعدی تنها بر اساس نتایج مرحله نخست انجام خواهد شد، در حالی که دولت لبنان تصریح کرده خروج از هر دو منطقه از ابتدا در متن توافق چارچوب پیشبینی شده و نباید اجرای آن به روندی نامشخص و فاقد زمانبندی مشخص تبدیل شود.
این در حالی است که مرز دقیق مناطق آزمایشی، هویت یگانهای ارتش لبنان که قرار است در این مناطق مستقر شوند و معیارهایی که بر اساس آنها اعلام خواهد شد حزبالله از منطقه خارج شده است، همچنان محل اختلاف میان طرفین است.
انتخاب مناطق آزمایشی نیز خود به یکی از محورهای اختلاف تبدیل شده است. دولت لبنان خواهان آن است که این مناطق شامل نقاطی باشد که حضور واقعی نیروهای اسرائیلی در آنها وجود دارد تا عقبنشینی اسرائیل به عنوان یک دستاورد سیاسی قابل ارائه به افکار عمومی لبنان تلقی شود. در مقابل، اسرائیل ترجیح میدهد اجرای توافق از مناطقی محدود، با حساسیت امنیتی کمتر و امکان کنترل بیشتر آغاز شود تا خطرهای امنیتی کاهش یابد.
بیروت به دنبال خروج کامل اسرائیل؛ تلآویو خواهان آزمون توان ارتش لبنان
از نگاه بیروت، طرح آزمایشی نخستین گام در مسیر خروج کامل نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان است، اما تلآویو این طرح را صرفاً آزمونی برای سنجش توانایی ارتش لبنان در کنترل منطقه میداند و حاضر نیست از هماکنون درباره ادامه عقبنشینیها تعهدی بدهد.
در روزهای گذشته نیز هیأت نظامی آمریکا با فرماندهان ارتش لبنان در بیروت دیدار و درباره سازوکار اجرایی مرحله نخست رایزنی کرده است. هدف اصلی واشنگتن، هماهنگ کردن زمان خروج ارتش اسرائیل با ورود همزمان ارتش لبنان است تا هیچ خلأ امنیتی ایجاد نشود و حزبالله فرصت بازگشت به این مناطق را پیدا نکند. با وجود این رایزنیها، هنوز تاریخی برای آغاز اجرای توافق اعلام نشده است.
بر اساس توافق، اجرای عملیات از طریق یک گروه هماهنگی نظامی به رهبری آمریکا انجام خواهد شد که به طور همزمان با ارتش اسرائیل و ارتش لبنان در ارتباط خواهد بود و بر روند انتقال کنترل مناطق نظارت خواهد کرد.
پیوست امنیتی محرمانه و ابهام درباره نقش داوری واشنگتن
توافق چارچوب همچنین دارای یک پیوست امنیتی محرمانه است که جزئیات مربوط به نحوه استقرار نیروها، سازوکار نظارت و ترتیبات امنیتی در آن درج شده است، اما محتوای این پیوست تاکنون منتشر نشده است.
همچنین هنوز مشخص نیست در صورت بروز اختلاف میان رژیم صهیونیستی و لبنان درباره اجرای تعهدات، آمریکا اختیار نهایی برای داوری خواهد داشت یا خیر؛ به ویژه در شرایطی که اسرائیل مدعی اجرای تعهدات خود باشد و بگوید ارتش لبنان توانایی ندارد و هنوز زیرساختهای حزبالله در منطقه باقی ماندهاند.
ترتیب اجرای تعهدات؛ مهمترین اختلاف میان لبنان و اسرائیل
اما باید گفت که اصلیترین اختلاف دو طرف به ترتیب اجرای تعهدات مربوط میشود. لبنان تأکید دارد که اسرائیل باید ابتدا از مناطق مورد توافق عقبنشینی کند، زیرا ارتش این کشور نمیتواند در مناطقی که هنوز نیروهای اسرائیلی حضور دارند مستقر شود. در مقابل، اسرائیل خواهان آن است که توانایی ارتش لبنان برای کشف و ضبط سلاح، انهدام تونلها، مواضع و انبارهای تسلیحاتی حزبالله و جلوگیری از بازگشت نیروهای این جنبش به صورت عملی اثبات شود.
این درخواست، از نگاه برخی تحلیلگران، بخشی از تلاش تلآویو برای انتقال مسئولیت مقابله با حزبالله به ارتش لبنان و ایجاد شکاف میان نهادهای رسمی لبنان و این جنبش تلقی میشود که ممکن است خطر ایجاد تفرقه، تنشهای داخلی و حتی رویارویی در داخل لبنان را به همراه داشته باشد.
نقش آمریکا در نظارت بر توافق؛ میانجیگری یا پیگیری اهداف اسرائیل
برای کاهش این اختلاف، آمریکا سازوکاری را پیشنهاد کرده که بر اساس آن، ابتدا آمادگی ارتش لبنان از سوی واشنگتن تأیید شود، سپس ارتش اسرائیل مطابق جدول زمانی توافقشده عقبنشینی کند و بلافاصله نیروهای ارتش لبنان وارد منطقه شوند. با این حال، هنوز مشخص نیست چه شرایطی برای صدور تأییدیه آمریکا لازم است و آیا اسرائیل ارزیابی واشنگتن را خواهد پذیرفت یا خیر؛ به ویژه در شراطی که شواهد تاریخی نشان میدهد که اسرائیل همواره توافقهای مختلف را نقض کرده و عهد خود پایبند نبوده است حتی اگر پای آمریکا در میان باشد.
تلآویو صرف استقرار نیروهای ارتش لبنان را کافی نمیداند و خواهان کنترل مؤثر و خلع سلاح حزب الله در این مناطق است. علاوه بر این، خواهان نظارت آمریکا بر یگانهای ارتش لبنان و نحوه اجرای مأموریتهای آنها است.
طبق پیشنهاد مطرحشده، نیروهای ارتش لبنان که قرار است در مناطق آزمایشی مستقر شوند، باید تحت آموزش و ارزیابی آمریکا قرار گیرند تا اطمینان حاصل شود هیچگونه ارتباطی با حزبالله ندارند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اعلام کرده واشنگتن ارتش لبنان را در راستای حفظ کنترل این مناطق آموزش خواهد داد، اما جزئیات کامل سازوکار بررسی نیروها را به صورت علنی تأیید نکرده است. با این حال، اسرائیل ترکیب یگانهای اعزامی را نیز یکی از شروط اصلی موافقت با عقبنشینی میداند.
مرجع تشخیص ارزیابی اجرای تعهدات در مناطق آزمایشی کیست؟
یکی دیگر از موضوعات حلنشده، مرجع تشخیص موفقیت طرح آزمایشی است. هنوز توافقی درباره اینکه چه نهادی اعلام خواهد کرد منطقه از حضور حزبالله پاکسازی شده است، وجود ندارد. همچنین مشخص نیست آیا اعلام ارتش لبنان کافی خواهد بود، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) مسئول این ارزیابی خواهد شد یا اسرائیل میتواند با ادعای باقی ماندن زیرساختهای حزبالله، روند عقبنشینی را متوقف کند. علاوه بر این، در صورت این ادعا ممکن است ارتش اسرائیل بار دیگر با نقض توافق به این مناطق حمله کند؛ همان طوری که غزه با وجود توافق انجامشده همچنان زیر آتش حملات دشمن صهیونیستی است.
خلع سلاح حزبالله؛ چالش اصلی پیشرفت مذاکرات
یکی از ابهامات مهم در روند مذاکرات، تعریف مفهوم «خلع سلاح حزبالله» و حدود تعهداتی است که از لبنان انتظار میرود. هنوز مشخص نیست این عنوان صرفاً به جمعآوری سلاحهای آشکار و برچیدن برخی مواضع نظامی محدود خواهد شد یا اینکه طرفهای حامی این روند، خواستار اقدامات گستردهتری مانند بازرسی از منازل، کشف زیرساختهای زیرزمینی و برخورد با شهروندان لبنان به اتهام ارتباط با حزب الله در مناطق جنوبی لبنان خواهند بود. از نگاه منتقدان این رویکرد، تبدیل موضوع خلع سلاح به اقدامی فراتر از کنترل تسلیحات و کشاندن آن به سطح مقابله با یک جریان سیاسی ـ اجتماعی ریشهدار در لبنان همچنان از حساسترین موضوعات مورد اختلاف در مذاکرات به شمار میرود.
طرح آزمایشی جنوب لبنان؛ نخستین مرحله اجرای توافق یا آزمون محدود امنیتی؟
حتی درباره معنای «طرح آزمایشی» نیز میان اسرائیل و لبنان اختلاف اساسی وجود دارد. اسرائیل این طرح را اقدامی محدود و مرحلهای میداند که در صورت ناتوانی طرف لبنانی در اجرای تعهدات، امکان توقف آن وجود دارد. بر اساس دیدگاه تلآویو، هر منطقه باید به صورت جداگانه بررسی شود و در صورت اثبات کنترل کامل و خلع سلاح، امکان بررسی مراحل بعدی عقبنشینی وجود خواهد داشت.
در مقابل، بیروت این طرح را نخستین مرحله از یک روند گستردهتر میداند که باید در نهایت به خروج کامل نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان، بازگشت حاکمیت کامل دولت لبنان بر این مناطق و پایان حضور نظامی اسرائیل در خاک این کشور منجر شود.
این تفاوت دیدگاه ممکن است اجازه دهد دو طرف درباره آغاز مرحله نخست به توافق برسند، اما در مراحل بعدی دوباره به یک مانع جدی تبدیل خواهد شد.
اسرائیل حاضر نیست هماکنون به زنجیرهای از عقبنشینیهای خودکار متعهد شود، در حالی که لبنان نیز نمیپذیرد حضور نظامی اسرائیل در جنوب لبنان بدون زمان پایان مشخص ادامه پیدا کند.
این اختلاف با توجه به برنامه اسرائیل برای حفظ یک نوار امنیتی در مرز موسوم به «خط زرد» شدت بیشتری یافته است. به ویژه اینکه اسرائیل مدعی است تا زمانی که حزبالله به طور کامل خلع سلاح نشده، عقب نشینی نخواهد کرد و حفظ چنین منطقهای برای امنیت مرزی ضروری است.
اما در لبنان نگرانی جدی وجود دارد که حفظ این نوار امنیتی، حضور اسرائیل را از یک وضعیت موقت به حضوری دائمی تبدیل کند؛ حتی اگر برخی مناطق به ارتش لبنان واگذار شوند. از نگاه بیروت، انتقال محدود مناطق بدون تعیین چشمانداز روشن برای خروج کامل اسرائیل نمیتواند پایان بحران جنوب لبنان را تضمین کند.
در همین ارتباط، لبنان هفته گذشته اعلام کرده بود در صورتی که اسرائیل ابتدا از دو منطقه آزمایشی عقبنشینی نکند، در دور جدید مذاکرات رم شرکت نخواهد کرد. با این حال، پس از ورود هیأت نظامی آمریکا به بیروت و ادعای واشنگتن برای پیشبرد اجرای منطقه نخست، دولت لبنان از این شرط اولیه عقبنشینی کرد.
بیروت در نهایت تصمیم گرفت در مذاکرات حضور یابد، اما گفته میشود، هیأت لبنانی در رم قرار است بر ضرورت تعیین یک جدول زمانی الزامآور تأکید کند و با یک اعلامیه کلی درباره «پیشرفت مذاکرات» بدون برنامه عملیاتی موافقت نخواهد کرد.
مخالفت قاطع حزب الله با مذاکرات؛ توافق یک تله راهبردی است
اما در حالی که دولت لبنان توافق را فرصتی برای بازگرداندن حاکمیت این کشور و بازگرداندن انحصار تصمیمگیری امنیتی و کنترل سلاح به نهادهای رسمی میداند، حزب الله قاطعانه با توافق انجام شده و ادامه مذاکرات زیر چتر آمریکا مخالفت کرده است.
حزبالله تأکید دارد که دولت لبنان حق ندارد توافقی را که به محدود شدن توان نظامی این کشور در برابر دشمن صهیونیستی منجر شود، بر آن تحمیل کند. این جنبش همچنین هشدار داده است که تلاش برای خلع سلاح میتواند به درگیری داخلی در لبنان منجر شود.
حزبالله استدلال میکند که مشروط کردن عقبنشینی اسرائیل به خلع سلاح این جنبش، یک تله راهبردی است و به اشغالگران صهیونیستی بهانهای برای ادامه حضور دائمی در خاک لبنان میدهد که منجر به تسلیم بی قید و شرط دولت بیروت خواهد شد.
همچنین چالش توافق تنها به مسائل نظامی و امنیتی محدود نمیشود. چارچوب توافق ممکن است نیازمند تأیید دولت لبنان و حتی تصویب پارلمان این کشور باشد که حزبالله و متحدانش با آن مقابله خواهد کرد.
به همین دلیل، حتی اگر مذاکرات فنی در رم به نتیجه برسد، این امر به معنای حصول نتیجه موفقیتآمیز نخواهد بود.
بازسازی جنوب لبنان و آینده حضور رژیم صهیونیستی؛ موانع پیش روی اجرای توافق
همچنین بخش دیگری از توافق چارچوب به موضوع بازسازی لبنان مربوط میشود. آمریکا متعهد شده است برای جذب منابع مالی و کمک به بازسازی لبنان تلاش کند. در زمان امضای توافق، واشنگتن اعلام کرد ۱۰۰ میلیون دلار کمک بشردوستانه به لبنان اختصاص خواهد داد.
در حالی که لبنان بر آغاز سریع بازسازی مناطق جنوبی و بازگشت آوارگان پس از خروج نیروهای اسرائیلی تأکید دارد، یکی از نگرانیهای اصلی این است که تلآویو با بهانهجویی و طرح ملاحظات امنیتی، روند بازسازی را به موضوع خلع سلاح حزبالله گره بزند.
برخی تحلیلگران بر این باورند که اسرائیل ممکن است با طرح ادعای احتمال استفاده حزبالله از روند بازسازی برای احیای زیرساختهای نظامی خود، مانع و سد بزرگی بر ورود منابع مالی، تجهیزات و اجرای پروژههای عمرانی اعمال کند که میتواند بازسازی جنوب لبنان را به یکی دیگر از محورهای اختلاف میان دو طرف تبدیل کند.
به همین دلیل، انتظار میرود دخالت رژیم صهیونیستی در سازوکارهای نظارت بر پروژههای بازسازی، نحوه انتقال منابع مالی و کنترل فعالیتهای عمرانی در مناطق جنوب لبنان، خلل بزرگی در اجرای توافق ایجاد کند.
آنچه مهم است این است که کارشکنی رژیم صهیونیستی برای عقب نشینی و جزئیات مبهم بندهای توافق اگر حل نشود، ممکن است این مذاکرات همچنان در سطح سیاسی باقی بماند و به مرحله اجرایی نرسد.
بنابراین، در پایان دور جدید مذاکرات رم، صرف اعلام دوباره اینکه اجرای توافق «طی چند روز آینده» آغاز خواهد شد، بدون ارائه نقشه، جدول زمانی و ترتیب روشن اقدامات، از نگاه ناظران یک پیشرفت واقعی محسوب نخواهد شد.
