خبرآنلاین- در ادامه حملات آمریکا به زیرساختهای حملونقل و دریایی ایران، برج مراقبت دریایی بندر شهید کلانتری چابهار طی چند روز گذشته چندین بار هدف حملات هوایی قرار گرفت و سرانجام بامداد جمعه به طور کامل تخریب شد. ساعاتی بعد، ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) با انتشار ویدئویی در شبکه اجتماعی ایکس مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت و مدعی شد این برج در رصد تردد کشتیها و هماهنگی عملیات دریایی سپاه پاسداران نقش داشته است؛ ادعایی که مقامهای ایرانی آن را رد کرده و این سازه را بخشی از زیرساخت غیرنظامی بندر چابهار معرفی کردهاند. بر اساس گزارشهای رسمی، اگرچه برج مراقبت به طور کامل از بین رفت، اما اسکلهها، تجهیزات بندری و تأسیسات اصلی بندر شهید کلانتری آسیب جدی ندیدند و فعالیتهای بندری با استفاده از سامانههای جایگزین ادامه یافت.
برج مراقبت چابهار کجاست؟
برج مراقبت دریایی در محوطه بندر شهید کلانتری چابهار و در حاشیه دریای عمان قرار دارد. این برج بر ورودی حوضچه بندر و کانال دسترسی کشتیها اشراف کامل داشت و یکی از مهمترین مراکز کنترل ترافیک دریایی در جنوب شرق ایران محسوب میشد. برخلاف برج مراقبت فرودگاه، این سازه وظیفه هدایت شناورها، کنترل ورود و خروج کشتیهای تجاری، هماهنگی عملیات یدککشها، راهنمایی شناورها و برقراری ارتباط با کشتیها را بر عهده داشت. از همین رو در ادبیات دریانوردی به آن مرکز کنترل ترافیک دریایی (VTS) نیز گفته میشود.
چرا این برج اهمیت دارد؟
بندر شهید کلانتری، قدیمیترین مجموعه بندری چابهار و یکی از دو بندر اصلی این شهر در کنار بندر شهید بهشتی است. موقعیت این بندر در سواحل دریای عمان باعث شده چابهار تنها بندر اقیانوسی ایران باشد؛ بندری که بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز به آبهای آزاد جهان دسترسی دارد.
برج مراقبت، چشم بندر محسوب میشد. اپراتورهای این مرکز با استفاده از رادارهای ساحلی، دوربینهای کنترل، سامانههای مخابراتی دریایی و اطلاعات ناوبری، حرکت کشتیها را به صورت شبانهروزی مدیریت میکردند. هرگونه اختلال در این مرکز میتواند هماهنگی ورود و خروج شناورها را با مشکل روبهرو کند، هرچند سازمان بنادر برای چنین شرایطی سامانههای پشتیبان نیز در اختیار دارد.
نقش برج در تجارت دریایی
چابهار در سالهای اخیر به یکی از مهمترین پروژههای توسعه دریامحور ایران تبدیل شده است. این بندر در کریدور بینالمللی شمال–جنوب، مسیر ترانزیتی هند، افغانستان و آسیای مرکزی جایگاه ویژهای دارد.
روزانه دهها شناور تجاری، لنج، کشتی کانتینری و شناور خدماتی از مسیر این بندر تردد میکنند. برج مراقبت، هماهنگی تمامی این رفتوآمدها را بر عهده داشت و در واقع مرکز فرماندهی ترافیک دریایی بندر به شمار میرفت.
چرا آمریکا این برج را هدف قرار داد؟
سنتکام پس از حمله مدعی شد که این برج صرفاً یک مرکز بندری نبوده و برای رصد کشتیهای عبوری و هماهنگی عملیات دریایی سپاه مورد استفاده قرار میگرفته است. بر اساس این ادعا، نابودی برج توان عملیاتی ایران در کنترل منطقه دریایی را کاهش میدهد. در مقابل این ادعا ایران تاکید دارد که برج مراقبت بخشی از زیرساخت غیرنظامی بندر شهید کلانتری بوده و وظیفه اصلی آن مدیریت ایمنی کشتیرانی، هدایت شناورها و کنترل ترافیک دریایی است. بر اساس گزارش خبرگزاری ایرنا، در جریان این حملات، اسکلهها و تجهیزات عملیاتی بندر آسیب ندیدند و تلفات انسانی نیز گزارش نشد.
مشخصات برج
اگرچه جزئیات فنی این مرکز به طور رسمی منتشر نشده، اما تصاویر منتشرشده از سالهای گذشته نشان میدهد برج مراقبت دریایی چابهار سازهای چندطبقه با اتاقک شیشهای دیدهبانی در مرتفعترین بخش خود بود. این ارتفاع امکان دید مستقیم به حوضچه بندر، اسکلهها و مسیر ورود کشتیها را فراهم میکرد.
در این مرکز معمولاً تجهیزات ارتباط رادیویی دریایی، سامانه شناسایی خودکار کشتیها (AIS)، رادار ساحلی، دوربینهای نظارتی و سامانههای هواشناسی دریایی مستقر است؛ تجهیزاتی که در اغلب برجهای کنترل بنادر بزرگ جهان نیز استفاده میشوند.
نماد چابهار
برج مراقبت دریایی تنها یک ساختمان عملیاتی نبود. طی دو دهه گذشته این سازه به یکی از نمادهای بصری بندر چابهار تبدیل شده بود و در بسیاری از تصاویر تبلیغاتی، مستندها و گزارشهای مربوط به توسعه سواحل مکران دیده میشد. به همین دلیل، تخریب آن بازتاب گستردهای در رسانهها پیدا کرد و حتی برخی رسانهها از آن به عنوان «نماد بندر چابهار» یاد کردند.
حمله به برج مراقبت دریایی چابهار را میتوان در کنار حملات اخیر به پلهای هرمزگان، مسیرهای مواصلاتی و زیرساختهای بندری جنوب ایران تحلیل کرد. این روند نشان میدهد در دور تازه درگیریها، علاوه بر اهداف نظامی، بخشی از شبکه حملونقل و لجستیک نیز در کانون حملات قرار گرفته است. با این حال، مقامهای بندری اعلام کردهاند که با وجود تخریب کامل برج مراقبت، فعالیتهای بندر با استفاده از ظرفیتهای جایگزین ادامه یافته و چرخه تخلیه و بارگیری متوقف نشده است.
