طرح سؤال از رئیس‌جمهور، به‌عنوان یکی از ابزارهای نظارتی مجلس، همواره در نقطه تلاقی قانون، سیاست و افکار عمومی قرار داشته است. در ظاهر، این حقِ مجلس است که در برابر افکار عمومی از رئیس قوه مجریه توضیح بخواهد؛ اما در عمل، هر بار که چنین اقدامی در دستور کار قرار می‌گیرد، پرسش‌های جدی‌تری سر برمی‌آورند: عواقب این تصمیم چیست؟ آیا زمان‌بندی آن درست است؟ و مهم‌تر از همه، آیا این اقدام واقعاً به معیشت مردم گره خورده یا رنگ‌وبوی جناحی دارد؟ 

به گزارش تابناک به نقل از خبرآنلاین، و اما اتهام همیشگی، جناحی بودن نفًس اقدام سوال از رئیس جمهور است. واقعیت این است که هیچ کنش سیاسی در خلأ انجام نمی‌شود. ترکیب مجلس، فضای رقابت‌های سیاسی و نزدیکی یا دوری به انتخابات، همگی بر برداشت افکار عمومی اثر می‌گذارند. اگر سؤال‌ها ناظر به برنامه‌های کلان، شاخص‌های روشن اقتصادی و وعده‌های مشخص دولت باشد، می‌توان آن را اقدامی در راستای منافع عمومی دانست. اما اگر ادبیات و محورهای طرح سؤال بیشتر معطوف به تسویه‌حساب‌های سیاسی باشد، طبیعی است که برچسب جناحی‌بودن بر آن بنشیند. 

نکته کلیدی اما نسبت این اقدام با معیشت مردم است. مردم انتظار دارند هر تنش سیاسی، دست‌کم افقی از بهبود را نشان دهد. اگر طرح سؤال بتواند دولت را به اصلاح سیاست‌های اقتصادی، شفاف‌سازی در بودجه، یا پاسخ‌گویی درباره تصمیماتی که مستقیماً سفره خانوار را کوچک‌تر کرده وادار کند، آنگاه می‌توان گفت این اقدام، هرچند پرهزینه، اما بی‌فایده نیست. در غیر این صورت، خطر آن وجود دارد که نظارت، به‌جای ابزار اصلاح، به عامل فرسایش انرژی دو قوه بدل شود. 

در همین راستا با سید جلیل میرمحمدی میبدی نماینده تفت و میبد گفت‌وگویی انجام داد؛ نماینده میبد گفت: طرح سؤال از رئیس‌جمهور نباید تا این اندازه بزرگ‌نمایی شود. طبق قانون، یکی از اهرم‌های نظارتی مجلس، طرح سؤال است و سؤال از رئیس‌جمهور هم یکی از مصادیق همین ابزار قانونی به شمار می‌رود. خودِ رئیس‌جمهور نیز سابقه حضور در مجلس را داشته و با این فضا آشناست؛ بنابراین موضوعی نیست که بخواهیم آن را به‌گونه‌ای جلوه دهیم که گویی اتفاق خارق‌العاده یا نگران‌کننده‌ای در حال رخ دادن است، یا تصور کنیم که ایشان از این موضوع ابایی دارد. اساساً نباید مسئله را بیش از اندازه بزرگ کرد. 

سوال از رئیس جمهور صد در صد معیشتی است
وی افزود: سؤالی که مطرح شده، صددرصد معیشتی و صددرصد در حوزه اقتصاد است. این سؤال نه ربطی به مباحث سیاسی دارد و نه به مسائل جناحی و خط‌کشی‌های رایج. واقعیت این است که محور سؤال کاملاً روشن و مشخص است. حتی مواردی که بنده شخصاً آن‌ها را امضا کرده‌ام، همگی حول مسائل معیشتی مردم، موضوع ارز، وضعیت اقتصاد و رهاشدگی بازار بوده است. الحمدلله آقای رئیس‌جمهور هم نشان داده‌اند که در پاسخ‌گویی اهل تعامل هستند و این موضوع به‌هیچ‌وجه جنبه جناحی ندارد. 

نماینده میبد و تفت در مجلس گفت: این مطالبه، مطالبه مستقیم مردم از ما نمایندگان است. به خدا قسم، هر جا که حضور پیدا می‌کنیم—چه در دانشگاه‌ها، چه در مساجد، چه در میان مردم عادی، چه در صنایع و چه در جمع کارگران همه‌جا با همین مطالبه مواجه هستیم. خدا شاهد است که شاید روزانه بالغ بر دویست تا سیصد پیامک دریافت می‌کنم که مضمون بسیاری از آن‌ها گلایه مردم است؛ اینکه می‌گویند چرا کاری انجام نمی‌شود، چرا سکوت کرده‌اید، چرا در برابر مشکلات اقتصادی واکنش جدی دیده نمی‌شود. این مطالبات فقط محدود به یک حوزه هم نیست؛ چه در بحث ارز، چه در موضوعات مختلف اقتصادی، مردم دائماً از ما انتظار پیگیری دارند. خب طبیعتاً وقتی چنین مطالبه‌ای وجود دارد، ما هم سؤال می‌کنیم. 

وی ادامه داد: امیدوارم اگر با نگاهی عاقلانه و منصفانه به این موضوع نگاه کنیم و هر دو طرف چه مجلس و چه دولت فارغ از نگاه‌های جناحی و سیاسی به ماجرا بنگرند، به این نتیجه برسیم که این سؤال، واقعاً یک سؤال معیشتی است. سؤالی درباره برنامه دولت در حوزه ارز، تأمین کالاهای اساسی، کالابرگ و موضوعاتی از این دست مطرح شده است. بار دیگر تأکید می‌کنم که این سؤال، اساساً یک سؤال اقتصادی است. 

می‌توان از دل همین فرآیند سؤال و جواب، چهار یا پنج قول مشخص از رئیس جمهور بگیریم
میبدی گفت: از سوی دیگر، بنده فکر می‌کنم اگر آقای رئیس‌جمهور تیم اقتصادی خود را برای پاسخ‌گویی به این سؤال بسیج کنند، می‌توان از دل همین فرآیند سؤال و جواب، چهار یا پنج قول مشخص و چهار یا پنج برنامه عملیاتی از دولت گرفت. حداقل این انتظار وجود دارد که در این سه ماه منتهی به پایان سال—در حالی که هم ماه مبارک رمضان را پیش رو داریم و هم شب عید بتوانیم چند خبر خوب به مردم بدهیم. شاید همین مسئله باعث شود دولت هم تحرک بیشتری پیدا کند و تکانی بخورد تا شرایط به سمت بهتری حرکت کند. 

وی در پایان تصریح کرد: در خصوص تعداد امضاها هم عرض کنم، زمانی که بنده امضا کردم، اگر اشتباه نکنم حدود هشتاد یا نود نفر امضا کرده بودند؛ البته روی عدد خیلی حساس نباشید، اما فکر می‌کنم الان تعداد امضاها به بالای صد نفر هم رسیده باشد. در هر صورت، این نشان‌دهنده دغدغه مشترک نمایندگان نسبت به مسائل معیشتی مردم است. 

سید حسین نقوی حسینی، نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی، نیز درباره همین موضوع گفت: سؤال، استیضاح، تحقیق و تفحص و تذکر، همگی از ابزارهای نظارتی مجلس شورای اسلامی و از حقوق قانونی نمایندگان محترم مجلس است. نمایندگان می‌توانند از رئیس‌جمهور یا وزرا سؤال کنند، طرح استیضاح تهیه کنند، تذکر بدهند یا وارد فرآیند تحقیق و تفحص شوند. این‌ها ذاتِ نظارتی مجلس است و تردیدی در آن وجود ندارد. اگر مجلسی مقتدر و ناظرِ قوی داشته باشیم، بدون شک می‌تواند دولت را فعال‌تر کند و آن را در مسیر رفع مشکلات کشور رهنمون سازد. 

آیا نمایندگان مجلس از شرایط کنونی بی‌اطلاع هستند؟ 
وی افزود: اما نکته‌ای که امروز محل بحث است، این است که آیا نمایندگان محترم مجلس از شرایط کشور بی‌اطلاع‌اند؟ آیا نمی‌دانند در کشور چه می‌گذرد و دشمنان جمهوری اسلامی چه اقداماتی را علیه ملت ایران دنبال می‌کنند؟ آیا منشأ این گرانی‌ها، تورم، افزایش نرخ ارز و کاهش ارزش پول ملی برای آن‌ها ناشناخته است، یا برعکس، به‌خوبی از ریشه‌های این اتفاقات آگاه‌اند؟ 

نقوی حسینی تاکید کرد: اگر ما می‌دانیم که تحریم‌های شدید اقتصادی علیه جمهوری اسلامی اعمال می‌شود و توطئه‌های دشمنان بیرونی فشار مضاعفی بر ملت ایران وارد کرده و عامل بخش مهمی از این مشکلات و نوسانات اقتصادی است، در چنین شرایطی باید چه رویکردی داشته باشیم؟ طبیعی است که در این وضعیت، باید پشت دولت ایستاد، نه پشت دشمن.

دولت امروز با شرایطی بسیار سخت مواجه است و همه ما به این واقعیت واقفیم. حتی می‌دانیم که اگر، به‌فرض، باب مذاکرات با آمریکا باز می‌شد، بسیاری از این تحولات می‌توانست مسیر معکوسی پیدا کند؛ اما آیا می‌توان با دشمنی غدار که از پیش نتیجه مذاکره را تعریف کرده و می‌گوید هدف از مذاکره باید تحمیل خواسته‌های مشخص به نظام و ملت ایران باشد، وارد گفت‌وگو شد؟ روشن است که هیچ انسان با غیرت و هیچ ملت مستقلی اجازه نمی‌دهد با چنین دشمنی که آشکارا مقابل ما ایستاده و می‌خواهد خواسته‌هایش را تحمیل کند، وارد مذاکره‌ای از موضع ضعف شود. 

باید ملاحظات بیشتری داشته باشیم و با دقت و مراعات بیشتری عمل کنیم
وی ادامه داد: بنابراین وقتی علت و ریشه این اتفاقات را می‌دانیم، باید ملاحظات بیشتری داشته باشیم و با دقت و مراعات بیشتری عمل کنیم. البته ضعف مدیریت را نمی‌توان نادیده گرفت و اگر جایی ضعف مدیریتی وجود دارد، باید حتماً با آن برخورد شود. اما تجربه‌های گذشته پیش چشم ماست. در ماجرای آقای همتی دیدیم کسانی که استیضاح ایشان را دنبال می‌کردند، حتی با قسم جلاله اعلام می‌کردند که اگر همتی برکنار شود، قیمت دلار دیگر افزایش پیدا نمی‌کند و حتی کاهش خواهد یافت.

این وعده‌ها در محضر ملت ایران داده شد. اما چه شد؟ آقای همتی استیضاح و برکنار شد؛ آیا پس از آن، قیمت دلار افزایش پیدا نکرد؟ آیا آن تصوری که مطرح می‌شد، تحقق یافت؟ واقعیت این است که علت افزایش قیمت دلار شخص همتی نبود. 

نماینده ادوار مجلس گفت: این‌ها ملاحظاتی است که باید به آن‌ها توجه کنیم. مردم امروز در شرایط اقتصادی بسیار دشواری قرار دارند و فشار اقتصادی بر آن‌ها سنگین است. مجلس قطعاً باید به مسائل معیشتی و اقتصادی مردم بپردازد و این یک امتیاز مثبت برای مجلس و در عین حال یک مطالبه ملی است. اما سؤال اینجاست: آیا با کنار گذاشتن افراد، زیر سؤال بردن دولت یا حتی زیر سؤال بردن رئیس‌جمهور، مشکلات حل می‌شود؟ آیا دیگر شاهد افزایش قیمت دلار نخواهیم بود و مسائل معیشتی مردم به‌طور کامل سامان پیدا می‌کند؟ اگر واقعاً چنین بود، می‌شد با اطمینان وارد این مسیر شد. اما تجربه و دانش ما نشان می‌دهد که با جابه‌جایی افراد، تغییر اساسی در روندها ایجاد نمی‌شود. 

در چنین شرایطی نباید دچار فرار به جلو شویم
وی با اشاره به شرایط فعلی افزود: به نظر من، در چنین شرایطی نباید دچار فرار به جلو شویم. باید صادقانه و واقع‌بینانه با مردم صحبت کنیم. البته این نکته را هم باید گفت که نمایندگان مجلس، به‌ویژه آن‌هایی که سابقه حضور در مجلس را دارند، به‌خوبی می‌دانند که چه فشاری از سوی مردم بر آن‌ها وارد می‌شود. نماینده در حوزه انتخابیه، در مجالس و مجامع مردمی حضور پیدا می‌کند و مردم صریحاً از او مطالبه می‌کنند: شما وکیل ما هستید، چرا اقدامی نمی‌کنید؟ چرا حرکتی انجام نمی‌دهید؟ چرا جلوی این گرانی‌های لجام‌گسیخته نمی‌ایستید؟ مگر شما قانون‌گذار و ناظر نیستید؟ 

نقوی حسینی گفت: طبیعی است که نمایندگان برای پاسخ‌گویی به این حجم از مطالبات، وارد مسیرهایی مثل سؤال از رئیس‌جمهور یا استیضاح وزرا شوند تا بتوانند به موکلان خود بگویند ما اقدام کرده‌ایم. اما واقعیت این است که برای خود نمایندگان هم پوشیده نیست که با استیضاح یک وزیر یا سؤال از رئیس‌جمهور، مشکلات اساسی مردم حل نمی‌شود. شاید این اقدامات راهی برای پاسخ‌گویی سیاسی به مطالبات باشد، اما لزوماً راه‌حل مشکلات اقتصادی نیست و چه‌بسا در مواردی به پیچیده‌تر شدن اوضاع هم منجر شود. 

وی در پایان تصریح کرد: در نهایت، به نظر می‌رسد این موضوع بیش از آنکه صرفاً جناحی باشد، ناشی از فشار مطالبات مردمی است. ممکن است برخی جریان‌های تندرو انگیزه‌های دیگری هم داشته باشند، اما در مجموع، هدف غالب نمایندگان تخریب دولت نیست. نمایندگان، وکلای ملت‌اند و زیر فشار مستقیم مردم قرار دارند. وقتی از آن‌ها سؤال می‌شود که برای این وضعیت قیمت‌ها، ارز، طلا و گرانی چه کرده‌اید، طبیعی است که با طرح سؤال یا استیضاح، دست‌کم بتوانند بگویند ما بی‌تفاوت نبوده‌ایم. این اقدامات بیش از هر چیز، تلاشی برای پاسخ‌گویی به مطالبات مردم است.