به گزارش بهداشت نیوز، فرزانه انظاری با اشاره به افزایش نگرانیها درباره استفاده از بازیهای آنلاین، اظهار کرد: در روانشناسی، معیار تشخیص عبور از استفاده سالم به اختلال، میزان اختلالی است که در زندگی فرد ایجاد میشود. اگر بازی باعث افت تحصیلی، کاهش عملکرد شغلی، تنش در روابط خانوادگی، بینظمی خواب، پرخاشگری یا انزوای اجتماعی شود، دیگر صرفاً یک تفریح نیست و میتواند به یک مسئله بالینی و اجتماعی تبدیل شود.
سه شاخص اختلال بازی در طبقهبندی جهانی سلامت
وی با اشاره به طبقهبندی ICD-۱۱ سازمان جهانی بهداشت توضیح داد: اختلال بازی زمانی مطرح میشود که حداقل به مدت ۱۲ ماه، سه شاخص اصلی بهطور همزمان وجود داشته باشد؛ نخست کاهش کنترل بر بازی از نظر مدت، شدت و دفعات، دوم اولویت یافتن بازی نسبت به سایر فعالیتها و مسئولیتهای زندگی و سوم ادامه بازی با وجود پیامدهای منفی آشکار. وجود این نشانهها نشان میدهد که فرد دیگر بر رفتار خود تسلط کافی ندارد.
انظاری افزود: ملاک اصلی، نوع بازی یا پلتفرم آن نیست؛ چه بازی آنلاین باشد و چه کنسولی مانند PS۵، زمانی که عملکرد طبیعی زندگی مختل شود، با یک وابستگی رفتاری مواجه هستیم.
این روانشناس درباره ویژگیهای نسلی که در فضای دیجیتال رشد کرده است، بیان کرد: نسل دیجیتال الزاماً کممسئولیتتر از نسلهای قبل نیست، بلکه الگوی مسئولیتپذیری و تعامل اجتماعی آن متفاوت است. تعامل شبکهای بهجای تعامل سلسلهمراتبی، ارتباط در جوامع آنلاین و گروههای گیمینگ و دریافت پاداشهای فوری، از ویژگیهای این نسل است.
وی ادامه داد: پاداش سریع میتواند آستانه تحمل ناکامی را کاهش دهد و چندوظیفگی دیجیتال گاهی تمرکز عمیق را دشوار میکند، اما در مقابل، این نسل معمولاً مهارت بالاتری در پردازش سریع اطلاعات، هماهنگی دیداریـحرکتی و کار تیمی آنلاین دارد. چالش اصلی، نه ضعف، بلکه تنظیم هیجان، مدیریت زمان و ایجاد تعادل میان دنیای مجازی و واقعی است.
انظاری با تاکید بر نقش خانواده در مدیریت مصرف بازیهای دیجیتال خاطرنشان کرد: خانواده نقشی کلیدی در پیشگیری از وابستگی رفتاری دارد. پژوهشها نشان میدهد نظارت همراه با گفتوگو، نه کنترل سختگیرانه، بیشترین اثربخشی را دارد. سبک فرزندپروری مقتدرانه که در آن قانونگذاری همراه با رابطه گرم و حمایتگرانه است، خطر اعتیاد رفتاری را کاهش میدهد.
وی تصریح کرد: کنترل صرف، محرومسازی ناگهانی یا تنبیه، اغلب نتیجه معکوس دارد و بازی را به حوزه مقاومت نوجوان تبدیل میکند. در مقابل، والدینی که خودشان الگوی مصرف متعادل رسانه هستند، تأثیرگذاری بیشتری دارند.
این مشاور خانواده درباره دلایل تبدیل شدن بازی به یک نیاز گفت: زمانی که بازی از تفریح به نیاز روانی جایگزین تبدیل میشود، معمولاً خلأهایی در زندگی فرد وجود دارد؛ از جمله نیاز به تعلق اجتماعی، احساس موفقیت و کارآمدی، گریز از استرس و تعارضهای خانوادگی یا ناکامیهای تحصیلی و کمبود هیجان و تفریح سالم در محیط واقعی.
انظاری توضیح داد: بازیهای آنلاین بهطور همزمان سه نیاز بنیادی نظریه خودتعیینگری یعنی شایستگی، ارتباط و خودمختاری را فعال میکنند. اگر این نیازها در دنیای واقعی بهخوبی تأمین نشود، احتمال پناه بردن افراطی به فضای بازی افزایش مییابد.
وی با اشاره به پیامدهای احتمالی مصرف افراطی بازیهای آنلاین و کنسولی اظهار کرد: وابستگی رفتاری، کاهش کنترل بر زمان، انزوای اجتماعی، کاهش تحمل ناکامی، اختلال خواب، تحریکپذیری و پرخاشگری کوتاهمدت، فشار عضلانی در ناحیه دست و گردن و در موارد نادر، تشدید تیکهای عصبی در افراد مستعد از جمله آسیبهایی است که در پژوهشها گزارش شده است.
این روانشناس راهکارهای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی و خانوادگی ناشی از اعتیاد به بازی را چندسطحی دانست و بیان کرد: در سطح فردی، آموزش مهارتهای تنظیم هیجان، مدیریت استرس و زمان و تقویت عزتنفس ضروری است. در سطح خانواده، تعیین قوانین شفاف و توافقی درباره زمان بازی، بازی مشترک والد و فرزند و تقویت فعالیتهای جایگزین مانند ورزش و هنر اهمیت دارد.
وی افزود: در سطح آموزشی و اجتماعی، آموزش سواد رسانهای در مدارس، فراهم کردن فضاهای تفریحی سالم و غربالگری زودهنگام نشانههای وابستگی رفتاری ضروری است و در موارد شدید، درمان شناختیـرفتاری، مداخلات خانوادگی و درمان همزمان اختلالات همراه مانند افسردگی یا ADHD توصیه میشود.
انظاری تأکید کرد: بازی آنلاین ذاتاً مشکلساز نیست؛ مسئله زمانی آغاز میشود که بازی جایگزین زندگی واقعی شود، نه مکمل آن. مدیریت هوشمندانه خانواده، آموزش مهارتهای زندگی و ایجاد فرصتهای واقعی برای تعلق و موفقیت، مهمترین راههای پیشگیری از تبدیل بازی به یک آسیب اجتماعی است.
منبع: ایسنا
