اختلال لختهشدن خون که با برخی از واکسنهای کرونا مرتبط بود، طی سالهای گذشته بسیاری از دانشمندان را سردرگم کرده بود. اکنون یک تیم بینالمللی از محققان دلیل این موضوع را یک «خطای مولکولی» عجیب در سیستم ایمنی اعلام کردهاند.
یافتههای این تیم بینالمللی از دانشگاه مکمستر (کانادا)، دانشگاه فلیندرز (استرالیا) و مرکز پزشکی دانشگاه گرایفسوالت (آلمان) به یک اشتباه غیرمنتظره توسط سیستم ایمنی اشاره دارد که در موارد نادر، مولکول اشتباهی را هدف قرار میدهد.
آنها در تحقیق خود توضیح میدهند که بدن گاهی اوقات پادتنهای مضری تولید میکند که به پروتئینهای خون خودِ فرد حمله میکنند و منجر به عارضهای به نام «ترومبوسیتوپنی ایمنی و ترومبوز ناشی از واکسن» (VITT) میشوند. محققان دقیقاً موفق به شناسایی مؤلفه ویروسی خاصی شدهاند که قادر است در شرایط غیرمعمول این واکنش (لختهشدن خون) را آغاز کند.
«تئودور وارکنتین»، نویسنده مسئول این مطالعه و استاد گروه آسیبشناسی و پزشکی مولکولی در دانشگاه مکمستر، میگوید:
«این مطالعه با دقت مولکولی نشان میدهد که چگونه یک پاسخ ایمنی طبیعی به یک آدنوویروس میتواند در موارد بسیار نادر از مسیر اصلی خود خارج شود. با شناسایی دقیق پروتئین ویروسی درگیر و اعمال تغییری خاص در پادتن که باعث این انحراف میشود، ما اکنون نهتنها میدانیم در VITT چه اتفاقی میافتد، بلکه دلیل آن را نیز درک میکنیم.»
طبق توضیحات ارائه شده، VITT میتواند پس از مواجهه مکرر با آدنوویروس (چه از طریق واکسیناسیون و چه عفونت طبیعی) ایجاد شود، اما تنها در افرادی که حامل یک نسخه ارثی خاص از یک ژن پادتن (IGLV3-21*02 یا *03) هستند. آنها در توضیح این موضوع گفتهاند با توجه به اینکه این گونه ژنی در ۶۰ درصد از جمعیت جهان وجود دارد، وجود آن به تنهایی نمیتواند توضیح بدهد چرا این عارضه تا این حد نادر باقی مانده است.
در ادامه به جهشی با عنوان K31E اشاره شده که در پادتن تمام بیماران مبتلا به VITT مشاهده شده است. این جهش یک اسید آمینه با بار مثبت را با یک اسید آمینه با بار منفی جایگزین میکند؛ کاری که برای تغییر جهت تمرکز پادتن کافی است. هنگامی که آنها این جهش را در پادتنهای مهندسیشده آزمایشگاهی معکوس کردند، فعالیت لختهسازی مضر ناپدید شد. این موضوع تأیید میکند که جهش مذکور برای ایجاد این بیماری ضروری است.
با این وجود، طبق یافتههای جدید، در بدن برخی افراد سیستم ایمنی به دلیل وجود شباهت میان یک پروتئین ویروسی و پروتئینهای خونی خودِ فرد، دچار خطا میشود. در نتیجه، پادتنهایی که باید علیه ویروس بجنگند، تغییر ماهیت داده و به پلاکتهای خون حمله میکنند؛ فرایندی که در نهایت منجر به ایجاد لختههای خونی خطرناک میشود.
وارکنتین میگوید:
«بسیاری از مردم میدانند که جهش در DNA مواردی مانند ناهنجاریهای مادرزادی یا سرطان را توضیح میدهد، اما اینکه یک سلول ایمنی که پادتنهای مورد انتظار خود را علیه یک ویروس میسازد، ناگهان واکنش خود را به دلیل یک جهش خاص علیه یک پروتئین خودی تغییر دهد، کشفی شگفتانگیز و بیسابقه در متون علمی است.»
نتایج این تحقیق در نشریه معتبر New England Journal of Medicine منتشر شده است.
