خانه ستوده چالشتری
خانه ستوده چالشتری، که اغلب با نام قلعه چالشتر یا خانه خدارحم خان شناخته میشود، یکی از برجستهترین بناهای تاریخی دوره قاجار در ایران است. این مجموعه تاریخی در روستای چالشتر، واقع در شهرستان شهرکرد استان چهارمحال و بختیاری، قرار دارد و نمادی از تلفیق هنر معماری ایرانی با عناصر اروپایی به شمار میرود. این بنا با زیربنایی حدود ۱۲,۰۰۰ متر مربع، نه تنها به عنوان یک قلعه مسکونی بلکه به عنوان مرکزی برای حکمرانی محلی عمل میکرده و امروزه به عنوان موزه و جاذبه گردشگری، بازدیدکنندگان را به سفری در تاریخ دعوت میکند. فاصله این مکان از مرکز شهرکرد تنها ۸ کیلومتر است و در بخش مرکزی استان واقع شده، که دسترسی آسان به آن را فراهم میآورد.
قلعه چالشتر
تاریخ ساخت خانه ستوده چالشتری به اواخر دوره قاجار بازمیگردد. بر اساس تاریخ حکشده بر سرستونها، بنای اصلی در سال ۱۲۸۴ هجری شمسی (معادل ۱۳۲۳ هجری قمری) به پایان رسیده است. این قلعه توسط خدارحم خان چالشتری، فرزند حاج بابا خان و از نوادگان حاج محمدرضا خان ریاحی، برای فرزندانش احمد خان و محمود خان ستوده چالشتری ساخته شد. چالشتر در دوران صفویه مرکز حکمرانی چهارمحالیها بوده و نام آن از کلمات ترکی "چالش" (میدان) و "تر" (جنگ) گرفته شده، که به معنای "میدان جنگ" است.
در طول تاریخ، این قلعه میزبان شخصیتهای برجستهای بوده است. برای مثال، علیاکبر دهخدا، نویسنده مشهور، در دوران جنگ جهانی اول از کتابخانه قلعه استفاده کرد و تألیف کتابهای "امثال و حکم" و "لغتنامه دهخدا" را با بهرهگیری از منابع موجود در آن آغاز نمود. بنای شمالی تا دهه هفتاد شمسی مورد استفاده قرار میگرفت، در حالی که بخش جنوبی حدود ۹۰ درصد تخریب شده بود و بعدها با تلاش مرمتگران بازسازی گردید. در نهایت، بخش اندرونی قلعه توسط محمد حسن خان ستوده چالشتری به سازمان میراث فرهنگی واگذار شد و اکنون مالکیت آن در اختیار اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان است. این اثر در سال ۱۳۷۷ با شماره ۲۱۰۱ و در ۱۳۷۹ با شماره ۲۹۲۴ به عنوان میراث ملی ایران ثبت گردید.
خانه ستوده چالشتری شهرکرد
معماری خانه ستوده چالشتری ترکیبی هنرمندانه از سبک ایرانی و اروپایی است که در دوره قاجار رواج داشت. بنا در دو بخش شمالی و جنوبی طراحی شده و شامل اجزایی مانند سردر سنگی، هشتی، اندرونی، بیرونی (خاننشین)، حمام، انبارها، اصطبلها و دیگر قسمتها میشود.
سردر و ورودی: ورودی اصلی با هشت ستون سنگی و سردر سنتوری شکل، مزین به نقوش حجاریشده مانند خوشههای انگور، صحنههای شکار و سوارکاری بهرام گور (پادشاه ساسانی) است. این بخش با گچبریهای سبک "شیر و شکر" (گچکاری ظریف و کمضخامت) تزئین شده.
خاننشین (بخش بیرونی): از دالانی کوتاه به هشتی متصل میشود و شامل سه ایوان با ستونهای سنگی در ضلع شمالی و حیاطی بیضیشکل با حوض در مرکز است. این بخش محل رسیدگی به امور مراجعین توسط خان بوده.
اندرونی (بخش داخلی): دو طبقه با دالان جداگانه، حوض بیضیشکل، نقاشیهای نفیس لندنی با مضامین لیلی و مجنون، خسرو و شیرین، مناظر طبیعی و کتیبههای قرآنی. سقف ایوان طبقه بالا از چوب گردو با رنگهای سبز و طلایی است. اندرونی شامل پنج اتاق و پنج ایوان است و در مجموع ۴۰ ستون دارد.
حمام: ساختمانی آجری با زیربنای ۲۰۲ متر مربع، شامل رختکن با کاشیکاری هفترنگ اسلیمی، گرمخانه با خزینه، نمازخانه و بخشهای نظافت.
ازارههای سنگی (روکش حفاظتی دیوار از کف تا ارتفاع یک متر) با نقشهای گیاهی، حیوانی و هندسی حجاری شدهاند. بسیاری از این تزئینات در دهه هفتاد شمسی مرمت شده و شکل اصلی خود را حفظ کردهاند.
تزئینات خانه ستوده چالشتری یکی از نقاط قوت آن است. حجاریهای سنگی با نقشهای گل و مرغ، گیاهی و حیوانی، گچبریهای طبقه فوقانی، و نقاشیهای دیواری با تمهای ادبی و طبیعی، جلوهای خاص به بنا بخشیدهاند. صنایع محلی مانند قالیبافی، قفلسازی و صنایع فلزی نیز در روستای چالشتر رواج داشته و بخشی از هویت فرهنگی منطقه را تشکیل میدهد.
قلعه چالشتر شهرکرد
در سال ۱۳۷۸، اولین موزههای مردمشناسی و سنگ استان در این مکان راهاندازی شد.
موزه مردمشناسی: در زیرزمین، شامل مجسمههای انسانی با لباسهای محلی، زیورآلات، ابزارآلات جنگی، ظروف و صنایع دستی.
موزه سنگ: در محوطه، با انواع سنگ قبور، فوارهها، حوضها، ستونها و سرستونهای منقوش.
موزه کار و زندگی: در سال ۱۳۸۳ اضافه شد و لوازم کشاورزی، دامداری و زندگی روزانه را نمایش میدهد.
خانه خدارحم خان
خانه ستوده چالشتری نه تنها نمادی از معماری قاجاری است، بلکه بازتابدهنده زندگی اجتماعی و فرهنگی منطقه چهارمحال و بختیاری است. این بنا به عنوان مرکزی برای صنایع دستی و حکمرانی محلی، نقش مهمی در تاریخ استان ایفا کرده و امروزه به عنوان جاذبه گردشگری، بازدیدکنندگان را با میراث غنی ایران آشنا میکند. روستای چالشتر با بافت تاریخی خود، صنایع دستی مانند قالیبافی و فلزکاری را حفظ کرده و این مکان را به نقطهای ایدهآل برای گردشگران تبدیل نموده است.
قلعه چالشتر چالشتری
امروزه بازدید از قلعه چالشتر برای عموم آزاد است و تحت مدیریت میراث فرهنگی قرار دارد. جاذبههای نزدیک شامل حمام خان اشفکنتک، پارک ملت شهرکرد، موزه اتابکان، چشمه مایک سورشجان و پیر غار میشود. برای اقامت، هتلهایی مانند پرشین، خلیج فارس، توریستی، دامون و آزادی شهرکرد پیشنهاد میگردد. رستورانهای محلی مانند سرآشپز، پسر خوب، چلچراغ، خوزستان و فردوسی نیز گزینههای خوبی برای غذا هستند.
توصیه میشود در فصلهای بهار و تابستان بازدید کنید تا از آب و هوای مطبوع منطقه بهره ببرید.
1. خانه ستوده چالشتری کجاست و آدرس دقیق آن چیست؟
خانه ستوده چالشتری (معروف به قلعه چالشتر یا خانه خدارحم خان) در روستای چالشتر، شهرستان شهرکرد استان چهارمحال و بختیاری واقع شده است. این مکان در حدود ۵ تا ۸ کیلومتری شمال غرب شهرکرد قرار دارد. آدرس دقیق: چالشتر، بلوار رهبر، خیابان باستان.
2. تاریخ ساخت خانه ستوده چالشتری به چه دورهای برمیگردد و توسط چه کسی ساخته شد؟
این بنا مربوط به اواخر دوره قاجار است و بر اساس تاریخ حکشده بر سرستونها، ساخت آن در حدود سال ۱۳۲۳ هجری قمری (اوایل قرن چهاردهم شمسی) به پایان رسیده است. بنا توسط خدارحم خان چالشتری برای فرزندانش احمد خان و محمود خان ستوده چالشتری احداث شد.
3. ساعت بازدید از خانه ستوده چالشتری چگونه است؟
ساعت بازدید معمولاً از حدود ۹:۰۰ یا ۹:۳۰ صبح تا ۱۶:۰۰ یا ۱۷:۰۰ عصر است (بسته به فصل ممکن است تغییر کند؛ نیمه اول سال طولانیتر و نیمه دوم سال کوتاهتر). بهتر است پیش از مراجعه با اداره میراث فرهنگی استان تماس بگیرید تا از ساعات دقیق مطلع شوید. بازدید در روزهای تعطیل رسمی ممکن است محدود باشد.
4. آیا برای بازدید از خانه ستوده چالشتری بلیط لازم است و قیمت آن چقدر است؟
بله، بازدید نیاز به خرید بلیط دارد. قیمت بلیط برای شهروندان ایرانی معمولاً بین ۲۵,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ تومان (بسته به آخرین بهروزرسانی) و برای گردشگران خارجی بیشتر است. این مبلغ ممکن است تغییر کند، بنابراین اطلاعات بهروز را از سایت میراث فرهنگی یا محل بررسی کنید.
5. چه موزههایی در مجموعه خانه ستوده چالشتری وجود دارد؟
در این مجموعه سه موزه اصلی وجود دارد: موزه مردمشناسی (با مجسمههای لباس محلی، زیورآلات و ابزار زندگی)، موزه سنگ (با سنگهای قبور، ستونها و آثار حجاریشده) و موزه کار و زندگی (با ابزار کشاورزی، دامداری و وسایل زندگی روزمره روستایی). این موزهها جنبههای فرهنگی و تاریخی منطقه را به نمایش میگذارند.
خانه ستوده چالشتری، با تاریخ غنی، معماری خیرهکننده و موزههای متنوع، گنجینهای از فرهنگ ایرانی است که هر بازدیدکنندهای را مجذوب خود میکند. حفظ و مرمت این بنا نه تنها میراث گذشتگان را زنده نگه میدارد، بلکه به توسعه گردشگری پایدار در استان چهارمحال و بختیاری کمک میکند. اگر به تاریخ و هنر علاقهمند هستید، بازدید از این قلعه را از دست ندهید.
گرد آوری:بخش گردشگری بیتوته
