روزه گرفتن در بارداری یکی از چالشبرانگیزترین تصمیماتی است که یک مادر مومن در طول دوران حاملگی خود با آن روبرو میشود. از یک سو اشتیاق به انجام فرایض دینی و از سوی دیگر نگرانی از سلامت موجود زندهای که در وجود او در حال رشد است، باعث ایجاد سوالات متعددی میشود. آیا کمبود مواد مغذی برای ساعتهای طولانی بر هوش جنین تاثیر میگذارد؟ آیا افت قند خون مادر باعث زایمان زودرس میشود؟ سایت پرشین وی در این مقاله جامع، با تکیه بر آخرین یافتههای پزشکی و استفتائات مراجع تقلید، به این دغدغه پاسخ میدهد. شناخت مرز میان “توانایی جسمی” و “ضرر احتمالی” در روزه گرفتن در بارداری، کلید حفظ سلامت مادر و فرزند است.
پاسخ به سوال “آیا روزه گرفتن در بارداری ضرر دارد؟” برای همه زنان یکسان نیست و به عوامل متعددی از جمله ماه بارداری، وضعیت سلامت عمومی مادر و شرایط آب و هوایی بستگی دارد. پزشکان معتقدند که رشد جنین به طور مستقیم به گلوکز خون مادر وابسته است و کاهش ناگهانی آن میتواند منجر به تولید اجسام کتونی در خون شود که برای مغز جنین مضر است. از نظر شرعی نیز، اسلام سلامت نفس را بر هر فریضهای مقدم میدارد. اگر روزه گرفتن در بارداری باعث خوف از ضرر به خود یا جنین شود، روزه نه تنها واجب نیست، بلکه در برخی موارد حرام اعلام شده است. در ادامه، ما شرایط دقیق هر سه ماهه بارداری را کالبدشکافی کرده و به بررسی عوارض احتمالی و راهکارهای مدیریت تغذیه در این ایام حساس خواهیم پرداخت.
کاهش حجم مایعات بدن میتواند منجر به کاهش مایع آمنیوتیک دور جنین و مشکلات جدی کلیوی برای مادر شود.
نوسانات شدید قند خون در دوران روزهداری ممکن است باعث ایجاد سرگیجه، غش و در نتیجه آسیبهای فیزیکی به شکم مادر شود.
در مراحل حساس رشد، جنین به تامین مداوم اسیدهای آمینه و مواد معدنی نیاز دارد که توقف طولانی آن ریسکبرانگیز است.
سه ماهه اول بارداری، زمان شکلگیری اندامهای اصلی جنین و حساسترین دوره است. بسیاری از زنان در این دوران دچار تهوع صبحگاهی و ویار شدید هستند که خود باعث کمآبی بدن میشود. در پاسخ به سوال روزه گرفتن در بارداری در این ایام، اکثر پزشکان آن را ممنوع میدانند؛ زیرا تقسیمات سلولی سریع جنین نیاز به منبع انرژی پایدار دارد. همچنین، نوسانات هورمونی مادر در این دوره به شدت بالاست و روزهداری میتواند باعث تشدید ضعف و بیحالی شود. اگر مادر در این دوران روزه بگیرد و دچار خونریزی یا لکهبینی شود، باید فوراً روزه خود را باز کرده و به پزشک مراجعه کند تا سلامت جنین بررسی شود.
| دوره بارداری | وضعیت روزهداری | دلیل اصلی پزشکی |
|---|---|---|
| سه ماهه اول | توصیه نمیشود | شکلگیری اعضای حیاتی و خطر ناهنجاری |
| سه ماهه دوم | با احتیاط و نظر پزشک | ثبات نسبی مادر و رشد وزنی جنین |
| سه ماهه سوم | توصیه نمیشود | خطر زایمان زودرس و کاهش وزن نوزاد |
| دیابت بارداری | ممنوع مطلق | خطر کما و آسیب مغزی به جنین |
سه ماهه دوم معمولاً دورهای است که مادر احساس بهتری دارد و تهوعها فروکش کرده است. برخی پزشکان اجازه میدهند که اگر مادر وزنگیری مناسبی داشته باشد و مبتلا به بیماریهای زمینهای نباشد، روزه گرفتن در بارداری را در این دوره به صورت متناوب تجربه کند. اما شرط اصلی، پایش دقیق حرکات جنین و حجم ادرار مادر است. اگر در طول روز، حرکات جنین کاهش یابد یا مادر دچار سردردهای شدید و تاری دید شود، نشاندهنده افت شدید انرژی است. سایت پرشین وی تاکید میکند که حتی در این دوره نیز بدون انجام آزمایش خون و ادرار و تایید نهایی متخصص زنان، نباید به هیچ عنوان اقدام به روزهداری کرد.
در ماههای آخر، جنین بیشترین وزنگیری را دارد و حجم رحم به قدری است که به معده فشار آورده و مادر نمیتواند در یک وعده (افطار یا سحر) حجم زیادی غذا مصرف کند. روزه گرفتن در بارداری در این مقطع میتواند منجر به ایجاد دردهای کاذب زایمان یا حتی زایمان زودرس شود. بدن مادر در ماه هشتم و نهم نیاز به ذخیره انرژی برای فرآیند سنگین زایمان دارد. کمبود مایعات در این دوران باعث غلیظ شدن خون و افزایش ریسک لخته شدن خون در پاهای مادر میشود. پزشکان بر این باورند که اولویت در این ماه، تامین آرامش و مواد مغذی برای نوزادی است که به زودی متولد خواهد شد و نباید ریسک کرد.
بر اساس فتاوای اکثر مراجع تقلید، اگر روزه گرفتن در بارداری برای خود مادر یا برای جنین ضرر داشته باشد، روزه واجب نیست. در واقع، اگر مادر “خوف ضرر” داشته باشد (یعنی بر اساس تجربه یا گفته پزشک بترسد که آسیبی وارد شود)، نباید روزه بگیرد. در این صورت، خانم باردار باید برای هر روز که روزه نمیگیرد، فدیه (یک مد طعام که حدود ۷۵۰ گرم گندم یا نان است) به فقیر بدهد و بعد از دوران بارداری یا شیردهی، قضای روزهها را بجا آورد. اسلام حفظ سلامت جان انسان را بالاترین اولویت میداند؛ لذا وسواس در گرفتن روزه زمانی که خطر جسمی وجود دارد، مورد تایید شرع نیست و سلامتی جنین امانت است.
اگر تحت شرایط خاص و با مجوز پزشک قصد دارید روزه بگیرید، تغذیه شما باید مهندسیشده باشد. در روزه گرفتن در بارداری، وعده سحر هرگز نباید حذف شود. مصرف پروتئینهای باکیفیت مثل تخممرغ و گوشت، همراه با کربوهیدراتهای پیچیده مثل نان سبوسدار ضروری است. بین افطار تا سحر، نوشیدن حداقل ۱۰ لیوان آب و مایعات طبیعی الزامی است تا از خشکی کیسه آب جلوگیری شود. همچنین از مصرف مواد قندی ساده مانند زولبیا بامیه پرهیز کنید، زیرا باعث افت قند خون واکنشی در ساعات ابتدایی روز بعد میشوند که برای جنین بسیار استرسزا است و مادر را دچار ضعف شدید میکند.
بارداری و روزه داریتحقیقات علمی در مورد تاثیر روزه گرفتن در بارداری بر ضریب هوشی (IQ) کودکان نتایج متناقضی داشته است. برخی مطالعات نشان میدهند نوزادانی که مادرانشان در ماه رمضان روزه گرفتهاند، با وزن کمتری متولد شدهاند که این موضوع میتواند با تکامل سیستم عصبی در ارتباط باشد. کتونهایی که در اثر چربیسوزی در بدن مادر روزهدار تولید میشوند، از جفت عبور کرده و میتوانند محیط شیمیایی مغز جنین را تغییر دهند. اگرچه ممکن است این تغییرات بلافاصله بعد از تولد دیده نشوند، اما در درازمدت میتوانند بر تواناییهای یادگیری کودک تاثیر بگذارند. سلامت آینده فرزند شما در گرو تغذیه صحیح امروز شماست.
دیابت بارداری یکی از شایعترین عوارض حاملگی است که در آن بدن نمیتواند قند خون را کنترل کند. در این وضعیت، روزه گرفتن در بارداری یک خطر جانی محسوب میشود. روزهداری میتواند باعث نوسانات شدید قند خون از افت بسیار شدید (هیپوگلیسمی) تا افزایش ناگهانی بعد از افطار شود که هر دو حالت برای قلب جنین سمی است. اگر پزشک برای شما تست گلوکز نوشته یا تحت رژیم دیابتی هستید، حتی برای یک ساعت هم نباید گرسنه بمانید. در این موارد، قضا کردن روزه در زمان سلامت کامل بعد از زایمان و شیردهی، تنها وظیفه شرعی و عقلانی شماست که باید رعایت کنید.
بسیاری از مادران تصور میکنند به محض زایمان میتوانند قضای روزههای بارداری را بگیرند. اما دوران شیردهی نیز محدودیتهای خاص خود را دارد. اگر نوزاد زیر ۶ ماه است و فقط از شیر مادر تغذیه میکند، روزه گرفتن میتواند باعث کاهش حجم شیر و افت کیفیت آن شود. توصیه سایت پرشین وی این است که مادران تا زمان شروع غذای کمکی برای نوزاد صبر کنند و سپس با نظر پزشک اطفال، اقدام به گرفتن قضای روزهها نمایند. تامین کلسیم و آهن بدن مادر در این ایام برای جلوگیری از ریزش مو و پوکی استخوان در آینده حیاتی است و نباید با روزهداری زودهنگام به بدن فشار آورد.
آیا روزه گرفتن در بارداری باعث سقط جنین میشود؟
در سه ماهه اول که زمان لانهگزینی و تشکیل جفت است، گرسنگی و تشنگی شدید میتواند ریسک سقط را به خصوص در بارداریهای حساس افزایش دهد.
اگر بدون اطلاع از بارداری روزه گرفته باشیم چه میشود؟
نگران نباشید؛ بدن در ابتدای بارداری از ذخایر خود استفاده میکند. اما به محض اطلاع، باید با پزشک مشورت کرده و روند روزهداری را متوقف کنید.
آیا استفاده از سرم در حال روزه برای خانم باردار مجاز است؟
از نظر اکثر مراجع، تزریق سرم که جنبه غذایی دارد روزه را باطل میکند؛ اما اگر برای ضرورت پزشکی باشد، اولویت با سلامت است و روزه قضا دارد.
در نهایت، روزه گرفتن در بارداری موضوعی است که باید با احتیاط کامل و مشورت تیم پزشکی انجام شود. اگرچه نیت خیر شما برای انجام تکالیف الهی ستودنی است، اما به یاد داشته باشید که جنین امانتی الهی در دستان شماست و محافظت از او نیز یک واجب شرعی است. بر اساس پاسخ پزشکان و احکام دینی، در صورت کوچکترین تردید در سلامت جنین، باید از روزهداری پرهیز کرد. سایت پرشین وی امیدوار است با رعایت این نکات، دوران بارداری ایمن و سرشار از آرامشی را سپری کنید و نوزادی سالم به جامعه هدیه دهید. روزهداری واقعی، تسلیم شدن در برابر فرامین الهی است که گاه در “گرفتن” و گاه در “نگرفتن” روزه تجلی مییابد.
