به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، در سالهای اخیر، عملکرد وزارت نیرو تحت مدیریت عباس علی آبادی، هم در حوزه برق و هم در حوزه آب، با انتقادات فراوانی روبه رو بوده است. کارشناسان و رسانه ها بارها نسبت به بحران های پیش رو هشدار داده اند اما اقدامات عملی و راهبردی ملموسی برای مدیریت مصرف و بهبود زیرساخت ها مشاهده نمی شود.
پرفسور سید هاشم اورعی، استاد دانشگاه صنعتی شریف در این خصوص در گفتگو با رکنا با انتقاد از وضعیت مدیریت آب و برق کشور، نسبت به تشدید بحران ها در هر دو حوزه هشدار داد.
اورعی با اشاره به ساختار تولید برق و مشکل اساسی در سبد برق کشور گفت: در حال حاضر حدود 80 درصد برق ایران با گاز تولید می شود، در حالی که کشور با محدودیت های جدی در تأمین گاز مواجه است. حدود 14 درصد ظرفیت منصوبه نیروگاهی کشور برقآبی است اما امسال در تابستان سهم واقعی برقآبی به حدود 4 درصد رسیده و پیش بینی می شود سال آینده حتی همین میزان نیز تأمین نشود.
وی با بیان اینکه متاسفانه وزارت نیرو در دولت چهاردهم نتوانسته سبد انرژی کشور را اصلاح کند، گفت: تمرکز بیش از حد بر انرژی خورشیدی کافی نیست. انرژی خورشیدی به دلیل تولید محدود در ساعات مشخص روز، به تنهایی قادر به رفع ناترازی برق نیست و باید در قالب ترکیبی از انرژی خورشیدی، بادی و سامانه های ذخیره سازی توسعه یابد.
اورعی افزود: در صورت اجرای صحیح مدل اقتصادی و واگذاری امور به بخش خصوصی، امکان افزایش سهم انرژی های تجدیدپذیر طی سه تا پنج سال آینده به حدود 30 تا 40 درصد وجود دارد اما ادامه تصدی گری دولت و ورود مستقیم نهادهایی مانند ساتبا به واردات پنل، اینورتر و حتی تجهیزات جانبی از چین، مسیر را با چالش مواجه کرده است.
این استاد دانشگاه با اشاره به عدم توازن سرمایه گذاری میان تولید و شبکه انتقال و توزیع گفت: در دنیا معمولا حدود 60 درصد سرمایه گذاری برق در بخش تولید و 40 درصد در انتقال و توزیع انجام می شود اما در ایران تمرکز عمدتا بر تولید بوده است.
به گفته وی، نتیجه این رویکرد بروز پدیده ای به نام «حبس انرژی» در تابستان امسال بود؛ به طوری که در برخی مناطق کشور تولید مازاد وجود داشت اما امکان انتقال برق به مناطق دارای کمبود فراهم نبود.
اورعی با اشاره به مدیریت ضعیف در بخش برق کشور گفت: حتی ادبیات رسمی در حوزه مدیریت مصرف در این حوزه تغییر کرده است. اصطلاح «مدیریت مصرف» عملا به معنای خاموشی تلقی می شود، در حالی که خاموشی بخش خانگی، صنعت و کشاورزی و ... مدیریت نیست، بلکه ساده ترین واکنش به کمبود برق است و مدیریت یعنی در زمانی که برق نداریم، بتوانیم با برنامه ریزی و تنظیم ساعات مختلف، برق را به تمام حوزه ها برسانیم. لذا نتیجه این ضعف مدیریتی و ناکارآمدی صنعت برق کشور بسیار فراتر از این است که در تابستان فقط در بخش خانگی برق نداشته باشیم.
وی با بیان اینکه بحران برق تنها به رفاه خانوار و خاموشی کولرها محدود نمیشود و توسعه صنعتی را از بین برده است، تصریح کرد: وزارت نیرو و بخش برق کشور «متهم ردیف اول رکود اقتصادی کشور» است. بدون تأمین پایدار برق، توسعه صنعتی، کشاورزی و دامداری عملا امکانپذیر نیست. توسعه اقتصادی امروز وابسته به تأمین مطمئن انرژی است.
اورعی با اشاره به وعدههای مطرحشده درباره رفع ناترازی برق در سال آینده، گفت: این اظهارنظرها غیرواقعبینانه است و نتیجه تناقضگوییهای مکرر در گزارشهای ارائهشده از سوی وزیر نیرو به رئیسجمهور است که دست آخر به مردم ارائه می شود. تناقض گویی های وزیر نیرو همانند اظهارات متناقض دونالد ترامپ است که هر روز حرفی می گوید، وزیر یک روز از عدم ناترازی سخن می گوید و روز دیگر از دعای باران برای رفع ناترازی.
اورعی با بیان اینکه بحران آب حتی بحرانیتر از برق است، گفت: میزان برداشت سالانه از منابع آب زیرزمینی کشور حدود 100 تا 105 میلیارد مترمکعب است که فراتر از حد مجاز برآورد میشود. با وجود بارشهای مناسب در ابتدای سال آبی جاری، به دلیل مدیریت نادرست و تصرف مسیر رودخانهها، امکان کنترل و ذخیره مناسب آبهای سطحی فراهم نشده است.
وی با اشاره به وضعیت برخی سدهای مهم کشور گفت: سد دوستی که تأمینکننده اصلی آب مشهد است، در سال آبی جاری تنها حدود 3 درصد ذخیره دارد. همچنین سد امیرکبیر حدود 7 درصد و سد لتیان حدود 9 درصد ذخیره آب دارند که نشاندهنده شرایط بحرانی است.
به گفته اورعی، حدود 90 درصد مصرف آب کشور در بخش کشاورزی است، در حالی که فناوری مورد استفاده پایین و هدررفت بسیار بالاست. بیش از یکسوم آب انتقالیافته برای آبیاری از بین میرود و همچنان الگوی غالب، آبیاری غرقابی است.
وی اصلاح الگوی کشت، توسعه کشت فراسرزمینی، ارتقای فناوری و اصلاح اقتصاد آب را از اقدامات ضروری دانست و تأکید کرد تا زمانی که آب تقریباً رایگان عرضه میشود، اصلاحات ساختاری رخ نخواهد داد.
اورعی سهم آب شهری را حدود 6 درصد و صنعت را حدود 4 درصد اعلام کرد و گفت در شبکه آب شهری تهران حدود 32 درصد هدررفت و برداشت غیرمجاز وجود دارد و هیچ اقدامی در حوزه بازچرخانی انجام نمی دهیم.
وی همچنین استقرار صنایع آببر در مناطق خشک و انتقال آب از دریای عمان به مناطق مرکزی را مورد انتقاد قرار داد و گفت: مافیای آب در این میان به دنبال منافع مادی خود هستند. طرحهای گسترده شیرینسازی و انتقال آب به شمال شرقی برای تامین آب شرب خراسان و انتقال آب به شمال غربی برای پر کردن دریاچه ارومیه و سایر مناطق کشور که از منظر زیستمحیطی و اقتصادی مردود است و اگرچه نتیجه سدسازی ها را امروز می بینیم، فردا نیز نتایج فاجعه بار شیرین سازی و انتقال آب را خواهیم دید.
وی با بیان اینکه ابعاد بحران آب کشور فراتر از قابلیت های وزارت نیرو است، گفت: وزارت نیرو برای حل این بحران به پیشنهادها و راهکارهای ناکارآمد از جمله نصب پمپ و مخازن آب خانگی و استفاده از باتری و ... متوسل می شود، این درحالی که راهکارهای اساسی محسوب نمی شوند و کمترین خلاقیت و مدیریتی در در آن دیده نمی شوند.
اورعی در پایان تأکید کرد: به اعتقاد او، بحران آب و برق در دولت چهاردهم نهتنها حل نشده بلکه ابعاد آن نسبت به آغاز به کار دولت گستردهتر شده است. اگر رشد اقتصادی 8.5 درصدی پیشبینیشده در برنامه هفتم توسعه محقق شود، ناترازی انرژی بهمراتب شدیدتر خواهد شد.
این استاد دانشگاه هشدار داد روند کنونی میتواند کشور را با چالشهای عمیقتری در حوزه آب، برق و توسعه اقتصادی مواجه کند.
