همشهری آنلاین- مریم شیرافکن: بر اساس گزارشی که فوریه ۲۰۲۶ در نشریه Harvard Women's Health Watch منتشر شد، ارتباط دوطرفه میان روده و مغز یکی از مهمترین مسیرهای تنظیم خلقوخو در بدن انسان است.
یک بزرگراه ارتباطی واقعی بین روده و مغز
روده و مغز از طریق شبکهای پیچیده از اعصاب، هورمونها و سیگنالهای شیمیایی با هم در تماس دائمی هستند. مهمترین مسیر این ارتباط عصب واگ است؛ عصبی طولانی که مستقیماً مغز را به اندامهای گوارشی متصل میکند.
اما این تنها راه ارتباطی نیست. در روده انسان تریلیونها میکروارگانیسم زندگی میکنند که به آنها میکروبیوم روده گفته میشود. این باکتریها مواد شیمیایی تولید میکنند که میتوانند بر عملکرد مغز اثر بگذارند، از جمله:
-
سروتونین (مرتبط با احساس شادی و آرامش)
-
دوپامین (مرتبط با انگیزه و لذت)
-
مولکولهای التهابی که میتوانند خلقوخو را تغییر دهند
به گفته پژوهشگران از جمله Jun Huh، ترکیب و سلامت میکروبیوم میتواند بر نحوه واکنش مغز به استرس و احساسات اثر مستقیم داشته باشد.
وقتی روده ناراحت است، مغز هم ناراحت میشود
تحقیقات نشان دادهاند افرادی که مشکلات گوارشی مزمن دارند، بیشتر در معرض اضطراب و افسردگی هستند. دلیل آن میتواند شامل موارد زیر باشد:
-
التهاب ناشی از عدم تعادل باکتریهای روده
-
تغییر در تولید انتقالدهندههای عصبی
-
اختلال در پیامرسانی عصبی بین روده و مغز
حتی استرس روانی نیز میتواند بر روده اثر بگذارد و باعث درد شکم، تغییر اشتها یا مشکلات هضم شود. یعنی این ارتباط کاملاً دوطرفه است.
چگونه از این ارتباط برای بهبود حال روحی استفاده کنیم؟
متخصصان سلامت توصیه میکنند برای حمایت از خلقوخو، باید از روده هم مراقبت کرد. راهکارهای مؤثر شامل:
-
مصرف غذاهای سرشار از فیبر (سبزیجات، میوهها، غلات کامل)
-
خوردن مواد غذایی تخمیری مثل ماست و کفیر
-
خواب کافی و منظم
-
مدیریت استرس
-
فعالیت بدنی منظم
این عادتها به تعادل باکتریهای مفید روده کمک میکنند و در نتیجه میتوانند به ثبات خلقی و آرامش ذهنی کمک کنند.
اگر روده در تنظیم خلقوخو نقش دارد، پس تغذیه یکی از مهمترین ابزارهای مراقبت از سلامت روان است. پژوهشها نشان میدهند برخی گروههای غذایی بیش از بقیه از میکروبیوم روده حمایت میکنند.
۱. غذاهای تخمیری (پروبیوتیکها)
این مواد غذایی حاوی باکتریهای مفید زنده هستند که به تعادل میکروبی روده کمک میکنند.
نمونهها:
-
ماست طبیعی
-
کفیر
-
کیمچی
-
کلم ترش
-
ترشیهای تخمیرشده طبیعی
مصرف منظم آنها میتواند به کاهش التهاب، بهبود هضم و حتی کاهش علائم اضطراب کمک کند.
۲. فیبرهای پریبیوتیک (غذای باکتریهای مفید)
اگر پروبیوتیکها باکتریهای خوب هستند، پریبیوتیکها غذای آنها محسوب میشوند. بدون این فیبرها، باکتریهای مفید نمیتوانند رشد کنند.
منابع عالی:
-
سبزیجات برگ سبز
-
پیاز و سیر
-
موز (کمی نارس)
-
جو دوسر
-
حبوبات
-
غلات کامل
این مواد به تولید اسیدهای چرب مفید در روده کمک میکنند که اثر ضدالتهابی دارند و میتوانند خلقوخو را تثبیت کنند.
۳. چربیهای مفید برای مغز و روده
چربیهای سالم به کاهش التهاب سیستمیک و حمایت از عملکرد مغز کمک میکنند.
منابع مهم:
-
ماهیهای چرب
-
گردو
-
بذر کتان
-
روغن زیتون
۴. غذاهایی که بهتر است محدود شوند
برای سلامت روده فقط اضافه کردن غذاهای مفید کافی نیست؛ حذف یا کاهش برخی مواد نیز ضروری است:
-
قندهای افزوده زیاد
-
غذاهای فوقفرآوریشده
-
چربیهای ترانس
-
مصرف مکرر فستفود
این مواد میتوانند تنوع باکتریهای مفید روده را کاهش دهند و التهاب را افزایش دهند.
یک برنامه ساده یکروزه برای حمایت از خلقوخو از طریق روده
صبحانه: ماست طبیعی با جو دوسر و میوه تازه
ناهار: سالاد سبزیجات متنوع با حبوبات و روغن زیتون
میانوعده: یک مشت مغزها یا موز
شام: ماهی یا پروتئین گیاهی همراه با سبزیجات بخارپز و غلات کامل
قبل خواب: دمنوش گیاهی آرامبخش
نکته مهمی که اغلب فراموش میشود
سلامت روده فقط به غذا مربوط نیست. سه عامل کلیدی دیگر هم نقش تعیینکننده دارند:
-
خواب منظم و کافی
-
مدیریت استرس
-
فعالیت بدنی منظم
استرس مزمن حتی با تغذیه عالی هم میتواند تعادل روده را برهم بزند.
و سخن آخر
بدن انسان یک سیستم یکپارچه است؛ مغز، روده و احساسات از هم جدا نیستند. هر انتخاب غذایی که انجام میدهیم، نهتنها انرژی جسم بلکه کیفیت افکار و احساسات ما را نیز شکل میدهد.
مراقبت از روده، در واقع نوعی مراقبت عمیق از ذهن و روان است.
منبع: health.harvard
