به گزارش ایرنا، در شرایطی که نزدیک به پنج سال از تصویب و اجرای قانون جوانی جمعیت می گذرد، برخی دستاوردها در این زمینه نویدبخش اما چشم انداز کلی این سیاست گذاری همچنان با فراز و فرود بسیار همراه است.
در سال هایی که گذشت تسهیل ازدواج، ترویج فرزندآوری و مقابله با سقط جنین کلیدواژه های محوری سیاست افزایش جمعیت به شمار می روند؛ اهدافی که اگر چه با دستاوردهایی همراه است اما به اذعان کارشناسان و صاحبنظران همچنان در مقایسه با شتاب تهدید پیری جمعیت کافی نیست.
در این میان کارشناسان از کاهش قابل توجه آمار سقط جنین سخن می گویند، موضوعی که امیدبخش است اما پایش های آماری حاکیست فرهنگ عامه جامعه همچنان در برابر ازدواج و فرزندآوری ایستاده و به سختی زیر بار آن می رود.
به گفته مسوولان و بر اساس آمارهای رسمی، چشم انداز اصفهان از لحاظ شاخصهای جمعیتی چندان خوش منظر نیست. وضعیت این استان در شاخص میزان باروری، ازدواج، سن والدین در نخستین فرزندآوری و طلاق در مقایسه با سایر استان های کشور بحرانی است. تنها شاخص امیدوار کننده کاهش ۴۲ درصدی سقطهای عمدی در کشور است که پژوهشهای جدید حاکیست در استان اصفهان نیز این روند نزولی بوده است.
بر اساس تازه ترین آمار، سال گذشته بیش از ۴۳ هزار کودک در استان اصفهان متولد شدند که بیش از ۲۲ هزار مورد آن پسر و بقیه دختر بودهاند.
جمعیت تخمینی استان اصفهان در زمان حاضر پنج میلیون و ۴۰ هزار و ۵۰ نفر است. به گفته مسوولان، استان اصفهان سال گذشته سهم نزدیک به پنج درصدی از مجموع ولادتهای کشور را داشته است و در این میان تنها چادگان و سمیرم بیشترین رشد تولد را نسبت به دیگر شهرستانها نشان داده اند؛ با این وجود میزان مجموع ولادت های استان اصفهان در سال گذشته در مقایسه با سال پیش از آن ۹ درصد کاهش داشته است.
سال گذشته همچنین ۸۴۵ کودک دوقلو، ۳۱ سه قلو و ۲ چهارقلو در استان متولد شدند؛ حالا دیگر در بیشتر استانها رواج الگوی تولد فرزند سوم به بعد نقطه روشن تکاپوهای جمعیتی به شمار می رود.
با نگاهی بر بیم و امیدهای جوانی جمعیت؛ به نظر می رسد در کنار اجرای سیاست های بالادستی، پوست اندازی راهبردهای بومی متناسب با واقعیت این موضوع در اصفهان ضروریست تا این مسیر پرچالش به نتایج ملموس منتهی شود.
موضوعی که ایرنا در گفت و گو با مریم فاتحی زاده مدیر کل امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان به واکاوی آن پرداخته است:
ایرنا: در ابتدا بگویید هفته جوانی جمعیت در اصفهان چگونه گذشت و امسال برنامه ها بر روی کدام محورها متمرکز شدند؟
برنامه شاخص امسال آغاز پویش ملی «جانِ ایران» با شعار «به ایران جان بده» بود که در آن شهروندان با ارسال نام فرزند مورد علاقه خود به شماره ۳۰۰۰۱۴۱۳ یا مراجعه به سایت Janeiran.ir در قرعهکشی سفر کربلای معلی و مشهد مقدس شرکت کردند.
با توجه به استمرار قرارهای شبانه مردم در میادین و خیابانها جلسات فشرده برنامهریزی برای استفاده از این ظرفیت برگزار و بر نحوه تشکیل و تقویت گروههای «بهشت مادری» در محلات و موکب ها تأکید شد.
این موکبها در سه شب متوالی دوشنبه ۲۸ اردیبهشت در موکب پل فلزی، سهشنبه ۲۹ اردیبهشت در موکب میدان حج و چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت همزمان با روز ملی جمعیت در موکب رسانه از ساعت ۲۱:۳۰ شب با اجرای برنامههای متنوع و تأثیرگذار شامل پخش کلیپهای انگیزشی با موضوع جوانی جمعیت و اجرای گروه سرود با مضامین خانوادگی و امید آفرین میزبان خانوادههای اصفهانی بودند.
در تجمعات شبانه همچنین پویش «نامهای از آسمان» که در آن شرکتکنندگان میتوانستند دلنوشتهها و آرزوهای خود را برای آینده فرزندانشان بنویسند، پویش «عهدی با آسمان» به عنوان تعهدی نمادین برای حمایت از خانواده و فرزندآوری، معرفی کامل پویش ملی «جان ایران» و همچنین سیر نمایشگاهی «جوانی جمعیت و حفظ حیات جنین» پیشبینی شده بود.
این برنامهها که با مشارکت مجمع فعالان جمعیت شهرستان و استان اصفهان، اداره بانوان و خانواده شهرداری اصفهان، مرکز تخصصی خانواده و دفتر امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان برگزار شد در کلان شهر و شهرستانهای استان با استقبال پرشور خانوادهها مواجه شد.
از رویدادهای فرهنگی هفته پیش، انتشار کتابچه «جانِ ایران» برای نخستین بار در سطح ملی با محوریت سلسله سخنرانیهای کوتاه با موضوع جوانی جمعیت ویژه تجمعات شبانه با عنوان «جنگ تحمیلی سوم» به قلم حجتالاسلام مسلم منفرد، پژوهشگر حوزه جمعیت و خانواده بود.
همچنین پروژه «فرهنگسرای تخصصی مادر و کودک منطقه ۱۵ شهرداری اصفهان» پس از ۲۰ ماه پیگیری مدیریت شهری و بازدیدهای میدانی، با زیربنای ۱۳۰۰ متر مربع با هدف تامین بخشی از نیازهای فرهنگی بانوان و خانوادهها بهره برداری شد.
تجلیل از برگزیدگان سومین رویداد جایزه جوانی جمعیت استان با حضور استاندار نیز از دیگر برنامه های شاخص بود. داوری آثار ارسالی به این رویداد در بخشهای مختلف از سوی مجمع مردمی جمعیت، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان مدیریت و برنامهریزی، بنیاد نخبگان، ستاد اجرایی فرمان امام، اداره کل صنعت معدن و تجارت و دانشگاه علوم پزشکی اصفهان انجام شد.
ایرنا: کلیدی ترین محورهای تحکیم خانواده و جوانی جمعیت در استان طی یک سال گذشته چه بود؟
مساله جمعیت تنها با عدد و رقم تعریف نمی شود بلکه به کیفیت زندگی، تحکیم بنیان خانواده و فرهنگسازی عمیق گره خورده است؛ از این رو تدوین سند جامع جمعیتی ۶۰۰ صفحهای استان، تصویب ۲۰ طرح نوین از سوی هیأت اندیشهورز، برگزاری منظم جلسات ستاد استانی حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، بازرسی و تهیه کارنامه عملکرد نهادهای اجرایی به دستور استاندار، آغاز سلسله جلسات نظارتی برای پایش اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، جمعآوری و ارزیابی گزارش عملکرد سالانه دستگاههای اجرایی از جمله تدابیری بود که در این مسیر دشوار به کار گرفته شد.
در حوزه آگاهی بخشی، آموزش و فرهنگ سازی، برگزاری دورههای تربیت مدرس در حوزههای مختلف (جوانی جمعیت، تحکیم خانواده، مقابله با سقط جنین)، تبلیغات محیطی گسترده توسط شهرداری اصفهان در موضوع ازدواج و فرزندآوری، برگزاری کارگاهها، وبینارها و نشستهای تخصصی برای گروههای مختلف (هیأتهای مذهبی، هنرمندان، مشاوران)، اجرای مسابقات و مانورهای تبلیغی و نشستهای مستمر خبری انجام شده است.
ایرنا: سیمای کلی طرح ملی فتحان در اصفهان چگونه است؟
می توان گفت تبیین، توجیه و شروع طرح ملی «فتحان» (فرزندان تحولآفرین ایران) در اصفهان یک اقدام عملیاتی بود. این طرح به عنوان یک برنامه ملی میدانی با هدف تقویت بنیان خانواده و جوانی جمعیت از طریق شبکهسازی کنشگران محلی، آموزشهای هدفمند و مداخلات چهره به چهره طراحی شده است.
در این طرح نقش مشاوران امور بانوان فرمانداریهای استان بسیار برجسته است. جذب، آموزش و توانمندسازی نیروهای مردمی و کنشگران محلی به عنوان تسهیلگران طرح در سطح محله و دهستان، ایجاد هماهنگی بین دستگاهی، نظارت بر اجرای صحیح طرح که شامل پایش مستمر فعالیتها، ارزیابی اثربخشی مداخلات و اطمینان از انطباق فعالیتها با اهداف تعیین شده از جمله وظایف مشاوران است.
تقویت ازدواج و فرزندآوری با هدف افزایش نرخ ازدواج، کاهش سن ازدواج و فاصله زمانی ازدواج تا فرزند اول، تحکیم خانواده از طریق کاهش نرخ طلاق، ارائه خدمات مشاورهای و فرهنگی و حمایت از خانوادههای در معرض خطر و ترویج فرزندآوری مسوولانه با رفع موانع ذهنی و فرهنگی و ترویج سبک زندگی خانوادهمحور در قالب این طرح مجدانه در اصفهان دنبال می شود.
رویکرد اجرایی طرح فتحان مبتنی بر فعالیت میدانی و چهره به چهره، شبکهسازی و جبههسازی اجتماعی و اولویتبندی مبتنی بر داده با استفاده از شناسنامههای جمعیتی است.
با وجود چالش های این طرح، کارگروههای حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در سطح استان و شهرستان ها تلاش می کنند بومیسازی پیامها و انطباق با فرهنگ محلی، ایجاد هماهنگی بینبخشی مؤثر بین دستگاههای مختلف استان و پایش شفاف و مستمر فعالیتها را انجام دهند.
ایرنا: آیا طرح ها و برنامه هایی با رویکرد مردم محور در مسیر تحقق اهداف جوانی جمعیت در استان داشته اید؟
همایش بزرگ مردمی «نجات آینده» روز سهشنبه ۲۹ اردیبهشت در آستان مقدس حرم زینبیه (س) با حضور استاندار و فعالان جمعیت و خانواده برگزار و در آن از پیشگامان مردمی فعال در حوزه جمعیت قدردانی شد. در این مراسم همچنین برترینهای جشنواره ملی هوش مصنوعی با موضوع فرزندآوری معرفی و تجلیل شدند.
همچنین به همت مجموعههای مردمی فعال در حوزه خانواده و جمعیت و با همکاری اداره کل ورزش و جوانان، طرح ۱۰۰ پاتوق گفتوگو و مشاوره در موضوع خانواده و جمعیت در سطح استان اصفهان ویژه مواکب، مساجد و مجموعههای فرهنگی آغاز شده است.
در هفته جوانی جمعیت، از کارخانه ها و صنایع دوستدار خانواده و حامی ازدواج و فرزندآوری استان اصفهان نیز تجلیل شد. دورهمی شاد انجمن سهقلوهای نصف جهان نیز از برنامه های مردم محور بود که با استقبال بی نظیر خانوادههای دارای چندقلو مواجهه شد.
وبینارهای متعدد با حضور اساتید برجسته کشوری حوزه جمعیت همچنین نشست تحلیل پاسخ رهبر انقلاب اسلامی به نامه جمعی از فعالان مردمی حوزه جمعیت از جمله برنامه های اجرا شده در این زمینه بود.
«اتوبوس ویژه جوانی جمعیت»، یکی دیگر از برنامهها بود که با همکاری شهرداری اصفهان و مجمع فعالان جمعیت استان اجرا شد. داخل این اتوبوس، سیر نمایشگاهی شامل نمایش «دشمن ما را جوان نمیخواهد»، نمایش «حفظ حیات جنین»، پویش «نامهای از آسمان»، پویش «عهدی به آسمان»، نمایش «بهشت مادری» و معرفی کانال «تنهایی دور بزن» طراحی شده بود.
ایرنا: ستادهای مردمی مجمع فعالان جمعیت استان چگونه به تحقق و اجرای راهبردهای بومی یاری می رسانند؟
در سال گذشته در ۲۲ شهرستان، ستادهای مردمی مجمع فعالان جمعیت استان تشکیل و برنامه عملیاتی امسال در سه محور اصلی «مواسات مادرانه»، «مسجد دوستدار خانواده» و «آموزش مربی کنشگر» تدوین شده است.
همچنین تفاهمنامه سهجانبه بین مسوولان طرح های مسجد دوستدار خانواده، گروههای مواسات مادرانه و مرکز جامع سلامت برای پوشش مسائل زیستی، روانی و معنوی مادران در حال انعقاد است.
ایرنا: کدام سنجه ها برای ارزیابی میزان موفقیت راهبردهای جوانی جمعیت استان در نظر گرفته شد؟
در این زمینه ضمن پاسداشت همه فعالیت های خرد و کلان در سطح ملی و استانی بر این باوریم نزدیکترین و قابل رصدترین کار در بحث ارزیابی اهداف جمعیت افزایش ثبت «کد ملی» است؛ از این رو در شهرستان اصفهان بیش از ۳۰ جلسه برای ستاد جوانی جمعیت برگزار و تحلیل استراتژیک منطقه به منطقه انجام شده است.
برآوردها نشان داد در مناطق شهری اصفهان، ۱۲ منطقه در وضعیت تدافعی هستند و سه منطقه در وضعیت مناسبتر قرار دارند. ۱۷ گره ذهنی استخراج و ۴۷ اقدام عملیاتی (از جمله اتاق مادر و کودک، اتاق شیردهی، مشاوره به زوجین و...) تدوین شده است. برخی از گروههای اجتماعی ممکن است از نظر مالی مشکلی نداشته باشند اما به ازدواج یا فرزندآوری تمایل نشان ندهند. این گروهها نیازمند اقناع فکری و فرهنگی هستند.
ایرنا: در زمینه گفتمان سازی نوین برای جوانی جمعیت چه اقداماتی انجام داده اید؟
به موضوع مهمی اشاره کردید؛ در این زمینه ابتدا در همه نشستهای برگزار شده بر ضرورت تغییر گفتمان از نگاه صرفاً کلان و ملی به سمت گفتمان «فرزند من/ خانواده من» که بر منافع فردی و خانوادگی فرزندآوری تمرکز دارد، تأکید شد. این نگاه همسو با تحولات اجتماعی و فرهنگی روز بوده و اقناعکنندگی بیشتری دارد.
در بحث تمرکز بر مخاطب هدف، اولویت اصلی فعالیتهای فرهنگی، معطوف به «بانوان متأهل خانهدار در سن باروری» تشخیص داده شد و موفقیت، هنگامی تعریف میشود که این زنان خود به مبلغان و کنشگران فعال در محله و خانواده تبدیل شوند.
در این بخش، مدل عملیاتی پیشنهادی، شناسایی و شبکه سازی «حلقههای میانی جمعیت» یا همان رهبران اجتماعی اثرگذار در محلات و شهرهاست که وظیفه دستگاههای اجرایی، پشتیبانی محتوایی، آموزشی و تسهیل گری فعالیت این شبکههای مردمی خودجوش است.
ایرنا: راهبردهای فرهنگی منطبق با نیازهای حوزه جمعیت در اصفهان کدام است؟
در اصفهان «ترغیب به فرزندآوری» و «پیشگیری از سقط و حفظ حیات جنین» به عنوان اولویت نخست کار فرهنگی تعیین شده است.
در این زمینه نرم افزار «نمای جوانی» به عنوان بانک جامع محتوایی ویژه فعالان، کارشناسان و پژوهشگران حوزه جمعیت و فرزندآوری معرفی شد که بستری برای دسترسی به محتوای متنی، تصویری و صوتی، ایدههای فعالیت میدانی و اطلاع از حمایتهای قانونی است.
ایرنا: رویکرد اجرایی در استان برای کمک به فرایند باروری سالم با هدف توجه به شاخص های کیفی جوانی جمعیت چیست؟
همانطور که می دانیم مخاطرات زیستی (عوامل مرتبط با انسان، دام، نباتات، آب آشامیدنی، محیط زیست، منابع طبیعی، غذا، دارو و صنایع) بر باروری انسان تأثیر میگذارند. مخاطرات شیمیایی (فلزات سنگین، سموم شیمیایی، افزودنیهای غذایی و نهادههایی که از طریق غذا منتقل میشوند)، امواج الکترومغناطیسی، مخاطرات پرتویی و زیست محیطی نیز می توانند باعث کاهش باروری و یا اختلال در آن شوند.
بر اساس ماده ۶۵ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مبنی بر رعایت ضوابط ابلاغی سازمان پدافند غیرعامل در باره این تهدیدها و به دنبال تاکید مدیریت استان مقرر شد دانشگاه علوم پزشکی اصفهان به طور مستمر وضعیت فرآوردههای غذایی، محصولات وارداتی تراریخته، عوامل حملات زیستی و آلایندههای محیطی و تاثیر آن ها بر مساله باروری را پایش کند.
ایرنا: بنابراین می توانیم بگوییم این موضوع به عنوان یک نگرانی جدید در بوم جوانی جمعیت استان گنجانده شده است؟
بله، درست است. اکنون در کشور حدود ۲۰ درصد از زوجین و از هر پنج زوج یک زوج نابارور است. با توجه به وجود برخی تهدیدها در اصفهان پیشگیری و کاهش خطرات عوامل زیست محیطی، کمهزینهترین برنامه محسوب میشود. آلایندهها و مشکلات زیست محیطی باعث زایمان زودرس و افزایش سقطهای ناخواسته میشوند. در چارچوب ماده ۶۵ قانون، ۱۰ اقدام در این زمینه برای وزارت بهداشت پیشبینی شده است.
شناسایی عوامل تهدیدکننده باروری، ایجاد آزمایشگاه منطقهای ظرف ۶ ماه، پایش آلایندهها و سموم، مطالعه دورهای مواد غذایی، همکاری بین دستگاهی با جهاد کشاورزی و محیط زیست، برگزاری دورههای آموزش پدافند غیر عامل، اطلاع رسانی به مردم برای خود مراقبتی، هزینه حداقل ۳۰ درصد اعتبارات پژوهشی، اجرای استانداردها و ضوابط ابلاغی و نظارت بر فرآوردههای غذایی وارداتی از جمله این تمهیدات است.
ایرنا: تازه ترین سیاست های تشویقی قانون جوانی جمعیت که موازی با سطح ملی در استان اجرا می شود چیست؟
علاوه بر تسهیلات، اختصاص زمین و خودرو که پیش از این نیز اجرا می شد طرح «کارت امید مادران» در راستای سیاست جوانی جمعیت از اوایل سال ۱۴۰۵ برای مادران نوزاد اجرا میشود. روش اجرایی این است که وقتی نوزاد متولد میشود، مادر صرف نظر از اینکه در بیمارستان یا در خانه به دنیا آمده باشد، برای اخذ شناسنامه اقدام میکند، شناسنامه که اخذ شد، کد ملی به فرزند اختصاص داده میشود و ثبت احوال کدهای ملی صادر شده برای نوزادان را طی یک ماه جمعآوری و به وزارت رفاه اعلام میکند. سپس این مشخصات در معاونت رفاه پالایش و در نهایت پول به حساب مادر نوزاد واریز می شود. در این طرح به ازای هر نوزاد ۲ میلیون تومان به حساب مادر واریز میشود که برای حمایت غذایی نوزاد است. برای فرزندان چندقلو این مبلغ به ازای هر نوزاد جداگانه واریز می شود. بنابراین کافی است که کارت بانکی مادر، شناسنامه و کد ملی نوزاد اخذ شده باشد که در ماه بعد از تولد در روز پانزدهم این اعتبار شارژ شود. مادران همهدهک ها میتواند علاوه بر اقلام کالابرگ، کالاهایی مانند پوشک بچه و شیر خشک از داروخانه خریداری کند.
طرح ملی «یسنا» نیز که نوعی کالابرگ الکترونیکی است برای حمایت از مادران باردار و دارای فرزند شیرخوار زیر ۲ سال در پنج دهک نخست درآمدی اجرا می شود. در قالب این طرح به ازای هر خانوار در دهکهای یک تا سه، ۶ میلیون و ۵۰۰ هزار ریال اعتبار کالابرگ شارژ میشود.
فراهم آوردن شرایط دورکاری یا موافقت با مرخصی استعلاجی مادران باردار در بسته های سیاستی این حوزه مورد تاکید قرار گرفته است. همچنین بیمههای پایه نیز موظف به پوشش ۹۰ درصدی هزینههای درمان ناباروری در بخش دولتی و ۷۰ درصدی در بخش خصوصی هستند.
به گزارش ایرنا، امسال هفته ملی جمعیت از ۲۴ تا ۳۰ اردیبهشت برگزار شد.
در روزشمار هفته ای که گذشت، شنبه «مشارکت اجتماعی و شبکهسازی محله ها»، جمعه ۲۵ اردیبهشت «فرهنگ و رسانه»، شنبه ۲۶ اردیبهشت «سلامت مادر و کودک»، یکشنبه ۲۷ اردیبهشت «ازدواج و خانواده پایدار»، دوشنبه ۲۸ اردیبهشت «محیط کار دوستدار خانواده»، سهشنبه ۲۹ اردیبهشت «امنیت و عدالت اقتصادی» و چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت همزمان با روز ملی جمعیت «پایداری جمعیتی و اتحاد ملی» نامگذاری شده بود.
استان اصفهان ۶.۶ درصد از کل جمعیت خانواری ایران را به خود اختصاص داده که نشاندهنده جایگاه راهبردی این استان در ساختار اجتماعی کشور است.
حدود ۱۲ درصد از جمعیت این استان سالمند و بالای ۶۰ سال هستند و شیب سالمندی در این خطه تندتر از میانگین کشور است.
«قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» با هدف دستیابی به این چشمانداز در حال اجراست. این قانون مشتمل بر ۷۳ ماده و ۸۱ تبصره در جلسه مورخ ۲۴ مهر ۱۴۰۰ در کمیسیون مشترک طرح جوانی جمعیت و حمایت از خانواده مجلس شورای اسلامی طبق اصل هشتاد و پنجم(۸۵) قانون اساسی تصویب شد و پس از موافقت مجلس با اجرای آزمایشی آن به مدت هفت سال در تاریخ ۱۴۰۰/۸/۱۰ به تایید شورای نگهبان رسید.
