به گزارش ایرنا، خراسان رضوی به واسطه پیشینه تاریخی، تنوع فرهنگی و برخورداری از هنرمندان توانمند یکی از مهمترین استانهای کشور در حوزه صنایع دستی به شمار میرود.
از فیروزهتراشی و سنگتراشی گرفته تا سفال، سرامیک، گلیم، فرش، چرم و دهها رشته دیگر هر یک بخشی از هویت فرهنگی این استان را به نمایش میگذارند و در عین حال زمینه اشتغال و درآمدزایی برای هزاران هنرمند و فعال این حوزه را فراهم کردهاند.
امروزه صنایع دستی دیگر تنها یک میراث فرهنگی یا کالای هنری نیست بلکه یکی از مهمترین مصادیق اقتصاد خلاق محسوب میشود؛ اقتصادی که بر پایه دانش، فرهنگ، هنر، نوآوری و خلاقیت شکل میگیرد و میتواند سهم قابل توجهی در رشد اقتصادی و توسعه پایدار داشته باشد.
بسیاری از کشورها با سرمایهگذاری بر صنایع فرهنگی و خلاق توانستهاند علاوه بر حفظ هویت ملی، فرصتهای جدیدی برای اشتغال، صادرات و ارزآوری ایجاد کنند؛ ظرفیتی که در ایران به ویژه خراسان رضوی نیز از قابلیتهای فراوانی برخوردار است.
با این حال فعالان حوزه صنایع دستی معتقدند بهرهگیری از این ظرفیت نیازمند رفع موانعی همچون محدودیت بازار فروش، مشکلات صادرات، کمبود حمایتهای مالی، افزایش هزینههای تولید و ضرورت انطباق محصولات با نیازهای روز بازار است.
از سوی دیگر، توسعه فروش اینترنتی، حضور در بازارهای بینالمللی، طراحیهای نوآورانه و پیوند صنایع دستی با گردشگری میتواند افقهای تازهای پیش روی هنرمندان این حوزه قرار دهد.
در آستانه ۲۰ خرداد روز جهانی صنایع دستی، نشست خبری مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی و معاون میراث فرهنگی استان در مرکز ایرنای خراسان رضوی برگزار شد؛ نشستی که در آن مسوولان ضمن تشریح آخرین وضعیت صنایع دستی استان به ظرفیتهای اقتصادی این بخش، برنامههای حمایتی، چالشهای موجود و راهکارهای توسعه بازارهای داخلی و خارجی پرداختند.
آنچه از این نشست حاصل شد؛ ضرورت توجه همزمان به حفظ اصالتهای فرهنگی و تقویت زیرساختهای اقتصادی است؛ مسیری که میتواند صنایع دستی را از یک میراث ارزشمند به یکی از موتورهای محرک اقتصاد خلاق در خراسان رضوی و کشور تبدیل کند.
خراسان رضوی قطب هنرهای صنایع دستی ایران
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی روز سهشنبه در این نشست خبری با تاکید بر جایگاه این بخش در اقتصاد استان گفت: خراسان رضوی از میان ۲۹۰ رشته شناختهشده صنایع دستی کشور دارای ۹۰ رشته فعال است که از مهمترین آنها میتوان به زیورآلات، فلزات، صنایع چوبی، آبگینه و صنایع سنگی اشاره کرد.
سید جواد موسوی با اشاره به اقدامات انجامشده در سال گذشته افزود: با تاکید بر سیاستهای کلان کشور و توجه به اقتصاد مقاومتی، ۲ هزار و ۴۵۰ مجوز در حوزه صنایع دستی صادر شده و همزمان ۱۳۷۸ فرصت شغلی جدید ایجاد شده است.
مدیرکل میراث فرهنگی استان ادامه داد: در حوزه آموزش، برنامههای متعددی در همکاری با زندانها، بهزیستی، کمیته امداد و آموزش و پرورش و همچنین دورههای تخصصی داخلی برگزار شده است.
وی افزود: همچنین در بخش توسعه و ترویج ۱۸۰ مورد فعالیت در زمینه اصالت و ترویج صنایع دستی به اجرا درآمده است.
موسوی با بیان اینکه رویکرد حمایتی استان بر توسعه مناطق کمتر برخوردار متمرکز است، اظهار کرد: بیش از ۶۰ درصد تسهیلات به شهرستانها اختصاص یافته و با توجه به ظرفیتهای متنوع هر شهرستان، توسعه صنایع دستی بهصورت منطقهای دنبال میشود. در استان سه شهر ملی فیروزه، بایگ و لایین و همچنین شهر جهانی گوهرسنگها را داریم و حمایتها بهویژه بر این مناطق متمرکز بوده است.
وی از اجرای برنامههای آموزشی در حوزه زیورآلات، طراحی و سنگهای قیمتی در ایام جنگ خبر داد و افزود: در این ایام وشرایط خاص کشور، برنامهریزی های بازاریابی و فروش جدید نیز برای صنعتگران انجام شده است.
به گفته او، در مجموع بیش از ۸۰ برنامه در سطح استان در ایام هفته صنایع دستی که شامل؛ ۲۳ نمایشگاه، ۶ افتتاح کارگاه، ۱۲ فروشگاه صنایع دستی، ۲ آموزشگاه و ۲۴ برنامه عمومی دیگر می شود، برگزار خواهد شد همچنین نخستین مرکز آموزش صنایع دستی در شهرستان مرزی سرخس فردا افتتاح خواهد شد.
موسوی با اشاره به طرح «اتاق ایرانی» گفت: نخستین نمایشگاه تخصصی تجهیزات تاسیسات اقامتی و آرایههای معماری ایرانی در روزهای ۲۴ و ۲۵ خردادماه در هتل نوین پلاس در این هفته از مجموعههای اقامتی برگزار میشود و هدف آن تجهیز اتاقها و واحدهای اقامتی با ظرفیت صنایع دستی و بهره از هنر معماری قدیمی است.
او افزود: یکی از دغدغههای اصلی ما اتصال صنایعدستی به صنعت گردشگری است. در این نمایشگاه تلاش میشود نشان داده شود که چگونه صنایعدستی میتواند در تجهیز اتاقهای ایرانی و همچنین آرایههای معماری هتلها نقشآفرینی کند.
وی شعار سال جاری برای این هفته را «صنایع دستی؛ اصالت، هویت و اقتصاد خلاق» اعلام کرد و افزود: دراین راستا یک مرکز توسعه و استارتآپی برای تقویت اقتصاد خلاق صنعتگران ایجاد شده است.
مدیرکل میراث فرهنگی استان با اشاره به ظرفیت روستاهای فعال در حوزه صنایع دستی گفت: روستا «بزد» و مناطق همجوار به عنوان منطقه ملی «فرتبافی» با جمعیتی حدود ۲ هزار هنرمند در این عرصه ظرفیت مهمی در حوزه صادرات دارند.
رشد ۳۷ درصدی صادرات صنایع دستی، سندی بر ظرفیتهای فراوان
مدیرکل گردشگری خراسان رضوی بیان کرد: صادرات صنایع دستی استان با رشد ۳۷ درصدی به ۲۲۰ میلیارد ریال رسیده است و این نخستین بار است که حتی در شرایط دشوار کشور رشد صادراتی ثبت شده است.
وی تاکید کرد: این امر نشان از ظرفیت بالای صنایع دستی استان برای جهانی شدن و دیده شدن دارد که در حال طی این مسیر هستیم.
موسوی در ادامه همچنین خواستار توجه شهرداران و رسانهها به نامگذاری میادین شهری با عناوین صنایع دستی شد و گفت: هدف از این اقدام، تقویت هویت شهری و حمایت از هنرمندان این حوزه است.
وی در پایان با اشاره به برنامههای توسعهای استان اظهار کرد: افتتاح خانههای صنایع دستی در شهرستانها، توسعه گردشگری، راهاندازی ۶۱۷ بازارچه دائمی در مجموعههای تاریخی نوروزی با فروش ۱۷۰ میلیارد ریالی، برگزاری نمایشگاه در ۳۴ شهرستان در هفته فرهنگ و ادب و همچنین اجرای طرح فروش همزمان مشاغل خانگی از جمله برنامههای مهم امسال است.
او افزود: همچنین برنامههایی برای احیای رشتههای در حال فراموشی مانند؛ چاقوسازی، پلاسبافی و قفلسازی در دستور کار قرار دارد که در این زمینه شهر خور نیشابور بهعنوان یکی از مراکز چاقوسازی مورد توجه ویژه قرار گرفته است.
موسوی با اشاره به چالشهای زنجیره تامین و بازار گفت: در حوزه گوهرسنگها نیز با وجود مشکلات، اقدامات موثری برای تامین مواد اولیه، بستهبندی، طراحی و بازاریابی انجام شده و پیشنهادهایی برای بهبود فرآیند ارزیابی سنگها در مشهد ارائه شده است.
وی بیان کرد: مشهد بهعنوان هاب گردشگری کشور میزبان یکسوم گردشگران ایران است و باید سهم صنایع دستی در سبد سوغات گردشگران افزایش یابد که در این راستا توسعه فروشگاهها و بازارچههای تخصصی دنبال میشود.
صنایعدستی؛ از ریشههای هویتی تا موتور اقتصاد خلاق در خراسان رضوی
معاون صنایعدستی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی نیز با اشاره به شعار امسال روز جهانی صنایعدستی با عنوان «اصالت، هویت و اقتصاد خلاق» گفت: این شعار نشاندهنده مسیر و برنامههای پیشروی حوزه صنایعدستی است.
سمیه روانخواه با بیان اینکه صنایعدستی امروز یک حوزه مهم اشتغالزا محسوب میشود، اظهار کرد: در گذشته نگاه به صنایعدستی بیشتر تزیینی و غیرتخصصی بود اما در سالهای اخیر با رویکردی ویژه این حوزه بهعنوان بخشی اثرگذار در اشتغال و در عین حال هویتمحور مورد توجه قرار گرفته است.
وی ادامه داد: تلاش ما این است که صنایعدستی بهعنوان هنری برخاسته از فرهنگ ایرانی بیش از پیش ترویج شود؛ هنری که به دلیل تنوع اقلیمها و سبکهای زیست در ایران از گستردگی و غنای بالایی برخوردار است.
روانخواه ادامه داد: در خراسان رضوی نیز به دلیل تنوع جغرافیایی، گونههای مختلف صنایعدستی در مناطق شمالی، مرکزی و جنوبی استان تولید میشود و این ظرفیت مهمی برای توسعه این بخش به شمار میرود و امسال نیز حدود ۸۰ برنامه به مناسبت بزرگداشت روز جهانی صنایعدستی در استان پیشبینی شده است.
معاون صنایعدستی استان با اشاره به برنامههای احیای رشتههای در حال فراموشی افزود: یکی از دغدغههای جدی ما احیای رشتههای منسوخ یا در معرض فراموشی است در همین راستا ایجاد واحد تحقیق و توسعه (R&D) در حوزه سفال گناباد در دستور کار قرار گرفته است.
وی اظهار کرد: با توجه به تغییر کیفیت خاک و گل در دهههای اخیر بخشی از تولیدات فعلی مبتنی بر بازآفرینی نقوش است، در حالی که جنس خاک و مواد اولیه در گذشته یکی از وجوه تمایز اصلی این هنر بوده است و تلاشهایی برای احیای این ظرفیت در حال انجام است ضمن اینکه طرح معرفی گناباد بهعنوان منطقه ملی «مند» نیز در حال پیگیری است.
وی درباره هنر «فرتبافی» گفت: هر زمان که فهرست رشتههای صنایعدستی بازبینی میشود این رشته مورد بی مهری و بی توجهی واقع می شود در حالی که برآوردها نشان میدهد بیش از چهار تا پنج هزار نفر در استان در این حوزه فعالیت دارند که حدود ۲ هزار نفرشان بهصورت خانگی و در قالب تولیدکننده فعال هستند و توانستهاند ارتباط مؤثری با بازار برقرار کنند.
وی با اشاره به ظرفیتهای تاریخی مشهد در حوزه معماری سنتی افزود: مشهد همواره یکی از قطبهای معماری سنتی بوده است اما هنوز پیوند موثری میان صنایعدستی و واحدهای گردشگری شکل نگرفته و این نمایشگاه میتواند گامی در راستای تقویت این ارتباط باشد.
معاون صنایعدستی استان همچنین از افزایش ظرفیت خانههای صنایعدستی خبر داد و گفت: در هفته جاری هفت خانه صنایعدستی جدید در استان به بهرهبرداری میرسد که همگی خصوصی هستند. در حال حاضر نیز سه خانه خصوصی و ۲ خانه دولتی فعال هستند.
وی افزود: یکی دیگر از اقدامات مهم تسهیل روند صدور مجوز آموزشگاههای صنایعدستی است که اکنون بهصورت مستقیم در استان انجام میشود و تاکنون دو آموزشگاه مجوز فعالیت دریافت کردهاند.
روانخواه با تاکید بر اینکه «صنایعدستی یعنی زندگی» اظهار کرد: این صنایع در طول تاریخ بخشی از زندگی مردم بوده و اگر نوآوری در آن صورت نگیرد، امکان ماندگاری آن کاهش مییابد. امروز ضرورت دارد این هنر دوباره به متن زندگی بازگردد.
وی در ادامه به استفاده از تکنیکهای معماری سنتی در ساختوسازهای جدید اشاره کرد و گفت: بهرهگیری از تکنیک لعاب و رنگهای ایرانی در معماری میتواند به احیای هویت بصری کمک کند.
معاون صنایعدستی استان با اشاره به یکی از دغدغههای مهم این حوزه گفت: یکی از چالشهای اساسی ما شناسایی عدد واقعی صنعتگران است در حالی که حدود ۱۵ هزار مجوز صادر شده و هم اکنون حدود ۶ هزار و ۵۰۰ نفر دارای مجوز فعال هستند و بسیاری از افراد از مزایای کارت صنایعدستی بیاطلاع هستند.
وی افزود: کارت صنایعدستی یکی از مهمترین ابزارهای حمایتی است که مزایایی مانند معافیت مالیاتی، وام کمبهره و کاهش یکسوم هزینه حاملهای انرژی را به همراه دارد اما نیازمند اطلاعرسانی گستردهتر است.
روانخواه با بیان اینکه گردش مالی صنایعدستی در خراسان رضوی قابل توجه است، گفت: استان به دلیل مزیت صنعت نقره یکی از قطبهای اصلی این حوزه در کشور محسوب میشود و سالانه حدود ۹۰ تن نقره در مشهد مصرف میشود. به همین دلیل بازار نقره مشهد نقش تعیینکنندهای در قیمتگذاری این فلز در کشور دارد.
وی در پایان تاکید کرد: صنایعدستی در خراسان رضوی کاملا ایرانی است و کالای خارجی در این حوزه نداریم و هرآنچه به اسم صنایع دستی وارداتی در بازار وجود دارد صرفا کالاهای صنعتی ساز و ماشینی هستند.
هدایای سازمانی و ظرفیت قانونی صنایعدستی برای رونق تولید
مهدی اکاتی، کارشناس مسوول حوزه حمایت از تولید صنایعدستی با اشاره به تأثیر شرایط اقتصادی بر این بخش گفت: نوسانات اقتصادی در سالهای اخیر آسیبهایی را به تولیدکنندگان و فعالان صنایعدستی وارد کرده است اما در کنار این چالشها ظرفیتهای قانونی مناسبی برای حمایت از این حوزه وجود دارد که باید بیش از گذشته مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود: قانون حمایت از صنایعدستی فرصتهای ارزشمندی را برای رونق تولید و توسعه بازار این محصولات فراهم کرده است. بر اساس یکی از بندهای این قانون، دستگاههای دولتی مکلفند در تهیه هدایای رسمی و سازمانی از محصولات صنایعدستی استفاده کنند.
اکاتی با تأکید بر ضرورت اجرای کامل این قانون اظهار کرد: بهرهگیری از صنایعدستی در هدایای سازمانی میتواند به حمایت از هنرمندان و تولیدکنندگان کمک کند و لازم است میزان استفاده دستگاهها بهویژه بانکها و نهادهای اقتصادی از این ظرفیت قانونی مورد توجه و ارزیابی قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد که اجرای مؤثر این بخش از قانون میتواند نقش مهمی در تقویت بازار فروش و افزایش درآمد فعالان صنایعدستی داشته باشد.
حلقه اتصال هنرمندان و بازار در سایه تجارت الکترونیک
مهدی ساعدی، کارشناس بازاریابی و تجاریسازی صنایعدستی نیز با اشاره به اهمیت توسعه بازارهای نوین فروش محصولات صنایعدستی گفت: بخش قابل توجهی از فروش این محصولات در بستر اینترنت و شبکههای اجتماعی انجام میشود و بهرهگیری از ظرفیت فروش آنلاین میتواند نقش مهمی در افزایش درآمد هنرمندان و تولیدکنندگان داشته باشد.
وی افزود: با وجود اینکه تکلیف یا دستورالعمل مشخصی در این زمینه ابلاغ نشده بود اما بر اساس دغدغه حمایت از فعالان صنایعدستی، موضوع استفاده از پلتفرمهای فروش اینترنتی و همکاری با شرکتهای واسط فعال در حوزه تجارت الکترونیک پیگیری و به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی پیشنهاد شده است.
ساعدی ادامه داد: یکی از چالشهای اصلی فعالان صنایعدستی این است که بیشتر تولیدکنندگان زمان و توان خود را صرف تولید میکنند و فرصت کافی برای بازاریابی و فروش محصولات ندارند از این رو لازم است افرادی بهصورت تخصصی در حوزه بازاریابی، معرفی و عرضه محصولات فعالیت کنند تا حلقه اتصال میان تولیدکننده و بازار تقویت شود.
وی تأکید کرد: ایجاد سازوکارهای موثر بازاریابی میتواند به هنرمندانی که در کارگاههای خانگی یا مراکز صنایعدستی مشغول فعالیت هستند کمک کند تا محصولات خود را آسانتر به بازار عرضه کرده و از ظرفیتهای فروش در سطح ملی و فضای مجازی بهرهمند شوند.
