به گزارش خبرگزاری تسنیم از نطنز، مردمان هر نقطه از جهان، آدابی خاص برای ادب به پیشگاه امام حسین(ع) دارند که در طول زمان، به یک فرهنگ تبدیل شده است و شهروندان نوشآباد، با سنت دینی و آیینی «سقاخوانی» از شامگاه عید غدیر به استقبال قافله حسینی میروند.
سقایی در فرهنگ عام به معنای رساندن آب است، اما در مفهوم خاص، شیوهای از عزاداری است که بیش از یک قرن در شهر تاریخی نوشآباد، اجرا می شود و سقاخوانی نوش آباد، از مشهد الگو برداری شده و در 100 سال گذشته، مانند میراثی گرانبها در این شهر حفظ شده است.
تاریخ ورود این سبک عزاداری به نوشآباد مشخص نیست، اما بنابه قول استاد ساجدی از شاعران آیینی نوشآباد، سیدمسلم ساداتالحسینی، عباسقلی چاوشیان و محمد ارفع تبار پسر باباحسین از جمله پیشکسوتان سقاخوانی هستند که با اشعار صغیر اصفهانی سقاخوانی میکردند.
برادران «آمیرعلی اکبری» به نامهای آقا مصطفی، سید شکراله و سید محمد، پسران ملا سکینه هم از پیشکسوتان آیین سقاخوانی بودند و خود ملا سکینه نیز معلم قرآن بود.
با افزایش جمعیت، هیئتهای دیگری نیز در نوشآباد راهاندازی شد که نعمتاله ترابی و برادرش رحمتالله، برای هئیت ابوالفضلی، سقاخوانی میکردند و جعفرقلی اشرفی نیز برای هئیت علی اکبری سقاخوانی می کرد.
سقاخوانی یکی از با وقارترین آیینهای عزاداری است که ماه محرم در شهرهایی مثل همدان، کاشان، تهران، تبریز، قم، یزد، اراک، کرمان، نوشآباد، نیاسر و حتی شهرهای عتبات عالیات در عراق میشود.
بنابه پژوهش «محمد مشهدی نوش آبادی» عضو هیئت علمی دانشگاه کاشان، آیینهای عزاداری، سبک و شیوه سقایی که توسط شهروندان نوشآباد برگزار میشود باشکوهترین نوع آیین سقایی در ایران محسوب میشود.
شیوه سقاخوانی بدین صورت است که دو گروه نقیب قطعات اصلی شعر را خوانده و دو گروه شاگرد که معمولا تعدادشان از گروه اصلی بیشتر است بندهای قطعات را که در قالب ترجیع و یا ترکیب بند است و یا یک مصرع از هر بیت را، پاسخ میگویند.
شعر سقایی در مقام موسیقی سنتی ایرانی در مایههای شور، دشتی، ابوعطا، همایون، شوشتری و افشاری به صورت گروهی اجرا میشود که سینهزنی، زنجیرزنی، سنج و طبلزنی در اجرای آن دخالتی ندارد.
آنچه در سقاخوانی مردم نوشآباد، بیشتر جلوه میکند، اشعار به کار رفته و محتوای آن است که شامل مفاهیم قرآنی و عرفانی و حقایق تاریخی است و اشعار سقایی را از سطح شعر عامیانه بالاتر آورده است.
سقاخوانان نوشآباد پس از 10 شب سقاخوانی، در آخرین شب از ذیحجه، از مرکز هیئت حسینی حرکت کرده، در کوچهها و خیابان میگردند و خبر رسیدن محرم را به همگان اعلام میکنند تا به مرکز هیئت قاسمی برسند.
سقاخوانی مردم نوشآباد، در صبح تاسوعا به یاد درگذشتگان به فاصله دو محرم اجرا میشود و سقاخوانها در کوچهها، فاتحهخوانی میکنند و خانواده اموات نیز به یادبود، پرچمی را به هیات هدیه میکنند.
سقاخوانی روز عاشورا، فقط توسط سادات محل اجرا میشود و در این روز، سادات محل، شالهای سبز، بر گردن انداخته و پیشاپیش هیات سینهزنی و پس از تابوت نمادین کشته، حرکت میکنند و اشعار این روز نیز حامل پیام قیام حسینی است.
به گفته حاج علی چاوشیان، از پیشکسوتان سقاخوانی، پیش از اینکه حسینیه ساخته شود، سقاخوانی در منزل مردم برگزار میشد و زندهیاد میرزا حسن و میرزا حسین کبریایی و آقا جواد هاشمی، نسخههای خطی از اشعار صغیر اصفهانی، خباز کاشانی و شرمی کاشانی را میخواندند.
آنچه که در مناطقی مثل کاشان و همدان به نام سقایی برگزار میشود، افرادی هستند که در مراسم محرم، مشک یا کوزه آب بر دوش گرفته و در میان جمعیت با خواندن اشعاری به ذکر مظلومیت حضرت ابا عبدالهالحسین میپردازند، اما سقاخوانی نوشآباد و اردبیل، سبک خاصی از عزاداری است.
آیینهای سنتی نوشآباد در پاسداشت حماسه حسینی، علاوه بر سقاخوانی، شامل پنجهبندی حسینیه در نخستین روز محرم، طوغبرداری، کُتَل و کشته برداری در روز عاشورا، خیمهکوبی در عصر هشتم و خیمهبرداری در عصر یازدهم محرم نیز هست که در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسیده است.
سقاخوانی، فقط یک سنت و آیین نیست بلکه فرهنگ زیستن بر مرام آزادگی است و برخلاف مداحی و روضهخوانی، گریستن و گریاندن نیست بلکه زیستن و آزاده زیستن در خدمت به خلق خدا و به نیت رضای خالق است و در این فرهنگ، مرگ، فقط شکستن کالبد خاکی است.
یکی از ویژگیهای سقاخوانی، تغییرهای متناوب سبک خواندن است که از دستگاه همایون به دستگاه شور میرود و پس از آن به دستگاهی دیگر که باید سالها آموخته باشی تا بتوانی همراه شوی.
پنجهبندی و توغبندی حسینیه در نخستین روز محرم، کُتَل خردسالان و تعزیه روز عاشورا، خیمهکوبی عصر هشتم محرم، جریدهشویی صبح روز تاسوعا و خیمهبرداری عصر یازدهم محرم از جمله آیینهای محرم در شهر نوشآباد است.
آیینهای سقاخوانی در مهرماه 96 به شماره 1334، خیمهکوبی و خیمهبرداری در سال 92 به شماره 598، جریدهشویی در دیماه 97 به شماره 1717 و نان عباسعلی در خرداد 1395 به شماره 1200 در فهرست میراث ناملمـوس ثبت شده است.
یادداشت از جلال جلیلی نوشآبادی، روزنگامهنگار فرهنگی
انتهای پیام/801
