عصر ایران ؛ علی نجومی ــ تورج شعبانخانی، از چهرههای ماندگار موسیقی پاپ ایران، در سال ۱۳۲۹ در محله امیریه تهران متولد شد. او تا پایان عمر در خیابان ولیعصر زندگی کرد و سالها به ترانهسرایی، آهنگسازی و خوانندگی پرداخت. مادرش ذوق شاعری داشت و پدرش با موسیقی دستگاهی ایران آشنا بود؛ فضایی که سبب شد از همان کودکی با شعر و موسیقی انس بگیرد.
شعبانخانی در یکی از گفتوگوهای خود تعریف کرده بود که برادرش در سالهای نوجوانی برای او ویولن خرید، اما علاقهای به این ساز نداشت و در هفدهسالگی به سراغ گیتار رفت؛ سازی که مسیر هنری او را شکل داد.
پادکست را اینجا بشنوید
نخستین تصنیف شناختهشده او «بارانی» نام دارد؛ اثری با شعری از محمدعلی بهمنی که آهنگسازی آن را خود تورج شعبانخانی بر عهده داشت. در ادامه فعالیت هنریاش نیز آهنگسازی بیشتر آثارش را شخصاً انجام داد.
از مشهورترین آثار او میتوان به تصنیف «هنوزم چشمای تو» اشاره کرد که با نام «دیره» نیز شناخته میشود. شعر این اثر را فرهاد شیبانی سروده است و همچنان یکی از ماندگارترین ترانههای موسیقی پاپ ایران به شمار میآید.
در سال ۱۳۵۰، رادیو تلویزیون ملی ایران آزمونی برای انتخاب استعدادهای جوان موسیقی برگزار کرد تا برگزیدگان به مدت دو سال زیر نظر استاد مرتضی حنانه آموزش ببینند. از میان شرکتکنندگان، ۴۰ نفر انتخاب شدند که تورج شعبانخانی نیز یکی از آنان بود.
از دیگر آثار شناختهشده او تصنیف «بهار بهار» با شعری از محمدعلی بهمنی است. این اثر سالها بعد با صدای ناصر عبداللهی نیز اجرا شد، اما نسخه اصلی آن متعلق به تورج شعبانخانی است. تصنیف «باغچه» با شعر فرهاد شیبانی نیز از دیگر آثار محبوب اوست که با مصرع مشهور «گل ناز، ناز میکنه» در ذهن بسیاری از علاقهمندان موسیقی باقی مانده است.
از مجموعه پادکست خوانندگان جاودانه موسیقی ایران، پادکستی درباره صدیق تعریف را اینجا بشنوید
شعبانخانی در سالهای آغازین دهه بیست زندگی خود با فرهاد مهراد و اردلان سرفراز دوستی نزدیکی پیدا کرد. به گفته خودش، آنها حدود دو سال تقریباً هر شب گرد هم میآمدند، درباره موسیقی گفتوگو میکردند و آثار مختلف را میشنیدند. او بارها تأکید کرده بود که در آن دوران، نکات فراوانی از این دو هنرمند آموخته است.
تصنیف «بیتو، بهار بیتو» با شعری از فرهاد شیبانی و همچنین «خواب کوچه» با شعر محمد ذکایی از دیگر آثار شاخص او هستند.
در میان اعضای خانواده تورج شعبانخانی نیز چهرههای شناختهشدهای در موسیقی حضور دارند. او پسرعموی پدر سینا شعبانخانی، خواننده پاپ، و پسرخاله سیمین غانم است. در دهه ۱۳۷۰، همزمان با رونق دوباره موسیقی پاپ پس از انقلاب، برای خوانندگان مطرحی همچون خشایار اعتمادی، ناصر عبداللهی و محمدرضا عیوضی آهنگسازی کرد.
تصنیف «کاکلی» که شعر آن را فرهاد شیبانی سروده، از آثار متفاوت و تأثیرگذار شعبانخانی است و روایت اندوهبار پرندهای گرفتار و محروم از آزادی را به تصویر میکشد. «دستمال آبی» نیز با شعری از فرهاد شیبانی، از دیگر آثار پرشنونده او محسوب میشود.
فعالیت هنری تورج شعبانخانی تنها به موسیقی پاپ محدود نبود. او در زمینه موسیقی فیلم نیز فعالیت داشت که از میان آنها، موسیقی فیلم «آدمک» به کارگردانی خسرو هریتاش، با صدای فریدون فروغی، از شناختهشدهترین آثار اوست.
از دیگر آثار او میتوان به تصنیف «خسته» با شعری از محمدعلی بهمنی و «گوهر یکدانه» بر اساس غزلی از حافظ اشاره کرد.
تورج شعبانخانی در آبان ۱۳۹۸ برای برگزاری کارگاه آموزشی «آسیبشناسی ۱۰۰ سال ترانه در ایران» به همدان سفر کرده بود که دچار کسالت شد و در بیمارستان بستری شد. او سرانجام در ۱۸ آذر ۱۳۹۸ بر اثر عوارض قلبی و ریوی درگذشت و جامعه موسیقی ایران یکی از هنرمندان تأثیرگذار خود را از دست داد.
نام و آثار تورج شعبانخانی همچنان در حافظه موسیقی معاصر ایران زنده است و بسیاری از تصنیفهای او پس از گذشت دههها، همچنان شنیده میشوند و مورد توجه علاقهمندان قرار دارند.
