به گزارش ایرنا، عبور از مسیر شمال کشور به سوی مشهدالرضا، برای بسیاری از مسافران و زائرانی که با نیت زیارت و آرامش راهی حرم مطهر میشوند، باید همراه با حس معنویت، آرامش و آسودگی باشد؛ اما در بخشی از این مسیر، واقعیتی تلخ و آزاردهنده سایه انداخته است که این تجربه را تحتالشعاع قرار میدهد.
در محورهای منتهی به شیروان، بهویژه در محدوده فعالیتهای صنعتی کارخانه قند شیروان، بوی تند و آزاردهندهای در فضا پراکنده میشود که نهتنها ساکنان محلی، بلکه مسافران عبوری و زائران در مسیر مشهد مقدس را نیز درگیر خود کرده است.
این مسیر که یکی از شریانهای مهم ارتباطی شمال شرق کشور به شمار میرود، هر روز میزبان هزاران خودرو سواری، اتوبوسهای بینشهری و کاروانهای زائرانی است که مقصدشان حرم امام رضا(ع) است؛ اما در میانه این حرکت معنوی، مواجهه ناخواسته با بوی سنگین و ماندگار، تصویر دیگری از واقعیت این جاده ترسیم میکند؛ تصویری که با مفهوم «راه زیارت» فاصله دارد و به «راه عبور از آلودگی» نزدیکتر شده است.
شدت این بو در برخی ساعات شبانهروز، بهویژه هنگام افزایش دما و تغییر جریان باد، به حدی گزارش شده که رانندگان و مسافران از دشواری ادامه مسیر و آزار تنفسی در داخل خودروها سخن میگویند.
این وضعیت، پرسشهای جدی درباره نحوه مدیریت پسماند صنعتی، نظارتهای زیستمحیطی و میزان پایبندی واحدهای تولیدی به استانداردهای سلامت محیطی ایجاد کرده است؛ پرسشهایی که سالهاست مطرح میشوند، اما پاسخ روشن و قاطع متناسب با حجم گلایهها کمتر دیده شده است.
در چنین شرایطی، مسیری که باید نماد پیوند معنویت و حرکت باشد، بهواسطه تداوم یک آلودگی حلنشده، با نارضایتی و نگرانی همراه شده است؛ نگرانیای که از روستاهای اطراف تا جادههای بینشهری امتداد یافته و اکنون به تجربه مشترک هزاران مسافر و زائر تبدیل شده است.
انباشت بحران و صدای مردم در برابر بوی متعفن
مردم مناطق مختلف شهری و روستایی بهویژه روستاهای اسلامآباد، منصوران و توده، سالهاست با بوی نامطبوع و آزاردهندهای دستوپنجه نرم میکنند که به گفته آنان منشا آن فعالیتهای صنعتی و بهویژه پسابهای کارخانه قند است.
شدت بوی متعفن کارخانه قند در روزهای گرم سال زندگی روزمره را مختل می کند
آنان معتقدند که این آلودگی نهتنها کیفیت هوا، بلکه خاک و محصولات کشاورزی را نیز تحت تاثیر قرار داده است.
گزارش میدانی خبرنگار ایرنا حاکی از این است که جمعی از اهالی روستاهای اسلام آباد، منصوران و توده شهرستان ضمن ابراز گلایه مندی از بوی متعفن کارخانه قند این شهرستان اظهار دارند که فاضلاب تصفیه نشده این کارخانه به سمت مزارع و باغات این منطقه سرریز و باعث آلودگی محصولات زراعی و باغی آنان شده و حالا هم سلامت مردم را نشانه رفته است.
همچنین ساکنان مناطق اطراف تاکید دارند که شدت بوی نامطبوع در روزهای گرم سال به حدی میرسد که زندگی روزمره را مختل میکند.
طبق گفتههای مردمی، شدت پراکنش بوی متعفن این کارخانه با گرمی هوا افزایش و ظهر هنگام در محلات مجاور با این کارخانه نفس کشیدن سخت و آلودگی این منطقه به بیش از حد میرسد.
این وضعیت تنها محدود به ساکنان اطراف نیست؛ رانندگان عبوری در محور بجنورد–شیروان نیز از این آلودگی بینصیب نماندهاند و همین مسئله نشان میدهد که دامنه اثرات زیستمحیطی از محدوده صنعتی فراتر رفته است.
در میان این گلایهها، برخی اهالی با لحنی انتقادیتر میگویند: کارخانهای که قرار بوده تا چرخ تولید را بچرخاند و باعث دلگرمی کارگران این منطقه شود، حالا باعث رنجش مردم و ساکنان محلات و روستاها شده و جانشان را به لب رسانده است.
فرار از مسئولیت زیر سایه بوی تعفن
مدیرعامل کارخانه قند شیروان در مقابل این اعتراضات تلاش کرده است منشا بو را چندعاملی توصیف کند و مسئولیت مستقیم را از دوش کارخانه بردارد.
کم کردن میزان فاضلاب کارخانه در دست انجام است تا کمی از بوی تعفن کاشته شود
استیک می گوید: معمولا شهروندان وقتی از کنار شرکت صنعتی عبور می کنند بو می آید و با وزش باد و گرمای هوا شدت می یابد. ساکنان منطقه از قدیم الایام بوی تعفن را ناشی از وجود کارخانه قند شهر می دانند.
وی همچنین در بخش دیگری از اظهاراتش تاکید کرده است: مشکل بوی تعفن از کارخانه قند شهرستان نیست، منشا باید بررسی شود، تجهیزات در حال نصب است و همچنین کم کردن میزان فاضلاب در دست انجام است تا کمی از بوی تعفن منطقه کاسته شود.
مدیرعامل کارخانه قند شیروان در ادامه افزود: با توجه به گلایه مندی های مکرر شهروندان در خصوص بوی تعفن منطقه؛ حتی پساب شرکت در این منطقه نگهداری نمی شود تا باعث بوی نامطبوع نشود.
وی همچنین با اشاره به وجود سایر واحدهای صنعتی در منطقه می افزاید: تاکنون مورد و مساله جدی در این خصوص به این شرکت گزارش نشده است، در این منطقه دامداری صنعتی، کارخانه تولید نوشابه و نوشیدنی هم وجود دارد و نمی توان فقط روی کارخانه قند برچسب زد و باید بررسی های لازم در این خصوص توسط مسئولان مربوطه انجام شود.
وعدههای اصلاحی و واقعیتهای معلق
در سطح مدیریتی شهرستان نیز موضوع بهعنوان یک مسئله قدیمی و مزمن مطرح شده است.
کارهای زیست محیطی کارخانه در حال انجام است تا مشکل برطرف شود
معاون عمرانی فرماندار شیروان در توضیح روند پیگیریها می گوید: سیستم فاضلاب کارخانه قند این شهر در دست اجرا است تا مشکل برطرف شود، کارخانه بهنوش چنین مشکلی داشت که با نصب دستگاه تصفیه فاضلاب این مشکل برطرف شد.
سیدهادی محمدی همچنین با اشاره به سابقه طولانی این مشکل اظهار می کند: بوی نامطبوع کارخانه قند شیروان و مشکل آن از دهه ۴۰ یا ۵۰ است که با تمام جدیت در حال پیگیری های لازم هستیم و کارهای زیست محیطی آن در حال انجام است تا مشکل برطرف شود.
وی در ادامه سخنانش نیز توضیح می دهد که فرآیند چند محصول در کارخانه انجام می شود که باعث ایجاد پساب می شود و باعث ایجاد بوی نامطبوع شده است، اما پیگیرها در این خصوص با جدیت در حال انجام است.
با این حال، در سطح نظارتی، ابهاماتی نیز وجود دارد.
طی تماسها و پیگیریهای خبرنگار با مسوولان ادارهکل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی، یکی از مسوولان مرتبط از پاسخگویی خودداری کرده است؛ موضوعی که خود به تشدید ابهامها درباره میزان نظارت موثر بر این وضعیت دامن میزند.
این در حالی است که کارخانه قند شیروان که در سال ۱۳۳۷ تاسیس و در دهه ۷۰ وارد بازار سرمایه شد، امروز در فاصله حدود ۱۰ کیلومتری مسیر شیروان–بجنورد قرار دارد و بهدلیل موقعیت جغرافیایی و نوع فعالیت صنعتی، در معرض حساسیتهای جدی زیستمحیطی قرار گرفته است.
در مجموع، آنچه امروز در شیروان مشاهده میشود، صرفا یک اختلاف نظر میان مردم و یک واحد صنعتی نیست؛ بلکه شکافی عمیق میان توسعه صنعتی، مدیریت پسماند و حقوق زیستمحیطی شهروندان است.
شکافی که اگر با اقدامات عملی، شفافیت و پاسخگویی پر نشود، به یک بحران پایدار اجتماعی و زیستمحیطی تبدیل خواهد شد.
