همشهری آنلاین - مجیدجباری: دماوند بلندترین قله ایران و یکی از مهمترین نمادهای طبیعی کشور سالهاست با انبوهی از چالشها دست وپنجه نرم میکند. افزایش صعودهای بیضابطه، تخریب پوشش گیاهی، فرسایش خاک، رهاسازی زباله، معدنکاوی و جادهسازی غیر اصولی چهره این اثر طبیعی ملی را تغییر داده و نگرانی فعالان محیط زیست را برانگیخته است.
همزمان با ۱۳ تیرماه، روز ملی دماوند فعالان محیطزیست و کوهنوردی نسبت به افزایش تخریب محیطزیست و تهدیدهایی که این کوهستان ارزشمند را تحت فشار قرار داده است، هشدار میدهند.
عضو هیات موسس انجمن کوهنوردان ایران به مناسبت روز ملی دماوند میگوید: دماوند علاوه بر جایگاه ویژه در فرهنگ، تاریخ و اسطورههای ایرانی، یکی از مهمترین اهداف کوهنوردی در جهان نیز به شمار میرود. این قله با ارتفاع ۵۶۱۰ متر بلندترین کوه حدفاصل رشته کوه آلپ تا هیمالیا و بلندترین آتشفشان این محدوده است. همین ویژگیها دماوند را به مقصد جذاب برای کوهنوردان ایرانی و خارجی تبدیل کرده است.
عباس محمدی در گفتوگو با همشهریآنلاین تصریح میکند: برای بسیاری از کوهنوردان جهان، صعود به قلههایی که رکورد ارتفاعی یا ویژگیهای خاص دارند، اهمیت زیادی دارد و دماوند از همین منظر میتواند مقصد گردشگران و کوهنوردان بسیاری باشد.
زخمی که ترمیم نمیشود
او ریشه بخش بزرگی از مشکلات دماوند را در نبود مدیریت منسجم میداند و میگوید: فرسایش شدید خاک یکی از جدیترین تهدیدهای این کوهستان است. دماوند یک کوه آتشفشانی با خاکی بسیار سست و آسیبپذیر است. هر بخش از این خاک که از بین برود به راحتی قابل بازسازی نیست. افزایش تعداد کوهنوردان و گردشگران موجب شده است عرض مسیرهای پاکوب در برخی نقاط به چندین متر برسند و پوشش گیاهی بخشهایی از دامنههای کوه به طور کامل از بین برود.
این کنشگر محیطزیست تاکید میکند: در بسیاری از مناطق، لایه سطحی خاک از بین رفته و خاک خاکستری آتشفشانی زیرین نمایان شده و طبیعت فرصت بازسازی خود را از دست داده است.
معدنکاوی، جادهسازی و رانش زمین
به گفته مدیر گروه دیدهبان کوهستان بخش زیادی از فعالیت معادن پوکه معدنی در سالهای اخیر متوقف شده، اما برداشتهای پراکنده و غیررسمی همچنان ادامه دارد. ضمن اینکه استخراج سنگ از مناطق پیرامونی دماوند و ساخت و ساز جادههای غیرضروری یا غیراصولی هم از دیگر عوامل تخریب این کوهستان به شمار میروند. این جادهسازیها در برخی نقاط به رانش زمین و افزایش تردد خودروها در مناطقی منجر شده که ظرفیت چنین فشاری را ندارند.
زباله؛ چهره ناخوشایند بام ایران
او یکی دیگر از مشکلات جدی دماوند را انباشت زباله در مسیرهای صعود و اطراف پناهگاهها عنوان میکند و می افزاید: هرچند گروههای مردمی، انجمنهای کوهنوردی و فدراسیون کوهنوردی هر سال برنامههای پاکسازی دارند، اما حجم ورود گردشگران و کوهنوردان به حدی است که این اقدامات هم پاسخگوی میزان زباله تولیدشده نیست و اغلب، اطراف پناهگاهها و مسیرهای صعود با تودههای زباله روبه رو هستیم.
دماوند ظرفیت نامحدود ندارد
این فعال محیطزیست با تاکید بر اینکه یکی از مهمترین راهکارهای حفاظت از دماوند، تعیین ظرفیت پذیرش و کنترل تعداد صعودهاست، میگوید: براساس مطالعات فدراسیون کوهنوردی برای هر مسیر صعود ظرفیت مشخصی تعیین شده است. به عنوان نمونه، مسیر جنوبی در هر روز حداکثر ظرفیت حضور حدود ۳۰۰ نفر را دارد و در سایر جبههها نیز اعداد مشخصی برآورد شده است. اما در حال حاضر دماوند مقصد بسباری از افرادی است که در نهایت توان جسمی و فنی صعود به بام ایران را ندارند. صعود به ارتفاع بیش از ۵۶۰۰ متری این قله، شرایط ویژهای را میطلبد که نیازمند آمادگی جسمانی، تجربه و توانایی سازگاری با ارتفاع است.
محدودیت صعود به دماوند
محمدی با تاکید بر اینکه سالهاست درباره حفاظت از دماوند اطلاع رسانی و فرهنگسازی انجام میشود، اما این روند به تنهایی کافی نیست. اکنون زمان اجرای قانون است. باید ساز وکاری وجود داشته باشد که ورود به دماوند بر اساس ظرفیت و ضابطه مشخص صورت بگیرد. دریافت مجوز صعود و محدود کردن تعداد افراد حاضر در کوهستان از راهکارهایی است که در بسیاری از مناطق حساس طبیعی جهان اجرا شده و در دماوند نیز قابلیت اجرا دارد.
این فعال محیطزیست یکی دیگر از چالشهای دماوند را فعالیت برخی تورهای تجاری بدون نظارت کافی میداند و توضیح میدهد: در سالهای اخیر گروههای مختلفی از طریق فضای مجازی اقدام به جذب افراد برای صعود به دماوند میکنند. هرچند اصل فعالیت گردشگری و تورهای کوهنوردی ایرادی ندارد، اما زمانی که این فعالیتها بدون ضابطه و صرفا با هدف افزایش درآمد انجام شوند، هم به محیطزیست آسیب میزند و هم سلامت افراد را به خطر میاندازد. نبود نظارت موثر بر تعداد صعود کنندگان، صلاحیت راهنمایان و توانایی افراد برای صعود، می تواند به بروز حوادث و افزایش ماموریتهای امداد و نجات منجر شود.
ضرورت ورود دستگاههای مسئول
به گفته عضو هیات موسس انجمن کوهنوردان ایران، انجمنهای تخصصی و فدراسیون کوهنوردی طی سالهای گذشته بارها درباره ضرورت ساماندهی صعودها و حفاظت از دماوند پیشنهاداتی دادهاند، اما اجرای دقیق این اقدامات نیازمند حمایت دستگاههای دولتی و نهادهای مسئول است.
محمدی تاکید میکند: فدراسیون و انجمنها توان اجرایی و قانونی برای اعمال محدودیتها را ندارند. اگر قرار است دماوند حفظ شود، باید دستگاههای مسئول، از دولت تا نهادهای نظارتی و انتظامی، برای اجرای مقررات و مدیریت ظرفیت این اثر طبیعی ملی وارد عمل شوند. در واقع حفاظت از دماوند برنامه مدیریتی جامع و الزامآوری میخواهد که بتواند میان گردشگری و حفاظت از طبیعت تعادل برقرار کند.
