به گزارش ایسنا، آلودگیهای محیطزیستی، بهویژه آلودگی هوا، امروز از مهمترین چالشهای شهرهای بزرگ به شمار میروند. با افزایش جمعیت شهری و بیشتر شدن استفاده از خودروهای شخصی، این مسئله ابعاد گستردهتری پیدا کرده است. حملونقل شهری فقط به رفتوآمد مردم محدود نمیشود، بلکه یکی از منابع اصلی تولید آلایندههایی است که میتوانند سلامت انسان، گیاهان و جانوران را تهدید کنند. روند انتشار آلایندههای بخش حملونقل شهری در سالهای مورد بررسی افزایشی بوده و همین موضوع زنگ خطری جدی برای شهرها است. این آلودگیها تنها به هوا محدود نیستند و بر خاک، آب و حتی شبکه غذایی نیز اثر میگذارند. به همین دلیل، بررسی این موضوع برای مدیریت بهتر شهرها و کاهش آسیبهای بلندمدت، ضرورتی جدی دارد.
اهمیت این موضوع از آنجا بیشتر میشود که پیامدهای آلودگی ناشی از حملونقل، هم بر سلامت انسان اثر میگذارد و هم بر کیفیت محیط زندگی. این نوع آلودگی میتواند عملکرد برخی بخشهای بدن را مختل کند، زمینه بروز عفونتها و بیماریهای خطرناک را افزایش دهد و حتی با افزایش ذرات معلق در هوا، سلامت عمومی را با خطر روبهرو کند. از سوی دیگر، رشد سفرهای شهری و استفاده بیش از حد از وسایل نقلیه موتوری، مصرف بیرویه سوخت را به دنبال دارد و فشار بیشتری بر منابع انرژی وارد میکند. در کنار این موارد، آلودگی صدا و آسیبهای دیداری نیز از پیامدهای گسترش ترافیک و خودروهاست. بنابراین، پرداختن به این مسئله فقط یک موضوع فنی نیست، بلکه مستقیماً با سلامت، اقتصاد، کیفیت زندگی و آینده زیستپذیری شهرها در ارتباط است.
در تحقیقی که توسط سعدی رسولی، پژوهشگر گروه مهندسی عمران- برنامهریزی حملونقل در دانشکده فنیمهندسی دانشگاه بینالمللی امام خمینی قزوین، به همراه دو همکار انجام گردیده، تلاش شده است تصویری روشن از مهمترین آسیبها و راهحلهای موثر، بهویژه برای شرایط ایران، ارائه شود. هدف اصلی این کار، جمعبندی یافتههای قبلی و تبدیل آنها به مجموعهای از پیشنهادهای عملی برای کاهش فشار حملونقل شهری بر محیط زیست بوده است.
روش انجام این پژوهش از نوع مروری بوده است. به زبان ساده، پژوهشگران بهجای اجرای یک آزمایش میدانی تازه، مطالعات و پژوهشهای پیشین را بررسی و تحلیل کردهاند تا ببینند حملونقل شهری چه اثراتی بر محیط زیست دارد و چه راهکارهایی برای کم کردن این اثرات پیشنهاد شده است. در این بررسی، موضوعاتی مانند آلودگی هوا، آلودگی صوتی و تخریب منابع طبیعی مورد توجه قرار گرفته است. سپس بر اساس جمعبندی این منابع، راهکارهایی که میتوانند در کاهش آلودگیهای ناشی از حملونقل موثر باشند، استخراج و دستهبندی شدهاند. چنین روشهایی معمولاً کمک میکنند تا بدون پراکندگی اطلاعات، نتیجهای منسجم و قابل استفاده برای تصمیمگیری به دست آید.
یافتههای این پژوهش نشان میدهند که آلودگی ناشی از حملونقل، فقط به افت کیفیت هوا محدود نیست و میتواند کیفیت خاک و منابع آبی را نیز کاهش دهد. همچنین این آلودگیها تهدیدی برای سلامت انسان، گیاهان و حیوانات به شمار میروند.
در این مطالعه، از جمله راهکارهای مهم برای کاهش این آسیبها، فرهنگسازی ترافیکی، گسترش حملونقل همگانی، تشویق به پیادهروی، بهبود فناوری خودروها و سوخت، جایگزینی خودروهای فرسوده با خودروهای برقی، استفاده از سوختهای جایگزین و توسعه فضاهای سبز شهری معرفی شده است.
پژوهشگران در جمعبندی خود تاکید کردهاند که اجرای این راهکارها، اگر با نظارت دقیق و سیاستگذاری هدفمند همراه باشد، میتواند به کاهش معنادار آلودگیها و بهبود کیفیت زندگی شهروندان کمک کند. به بیان ساده، حل این مشکل با یک اقدام محدود ممکن نیست و نیاز به مجموعهای از تصمیمها در حوزه حملونقل، فناوری، آموزش عمومی و برنامهریزی شهری دارد. این نتیجهگیری نشان میدهد که حفاظت از محیط زیست شهری، بدون اصلاح الگوی حملونقل و بدون توجه همزمان به زیرساخت، فرهنگ عمومی و استانداردهای فنی، دشوار خواهد بود.
طبق اطلاعات تکمیلی این پژوهش، یکی از نکات بسیار مهم، توجه به ارزیابی محیطزیستی پیش از اجرای طرحهای حملونقل است. یعنی پیش از ساخت جاده، توسعه مسیر یا اجرای پروژههای تازه، باید اثر آن بر منطقه، زیستبومها و منابع طبیعی بررسی شود. اگر توسعه حملونقل بدون در نظر گرفتن ویژگیهای محیط زیست انجام شود، ممکن است تخریبهایی ایجاد کند که اثر آنها سالها بعد آشکار شود. به همین دلیل، انتخاب مسیر مناسب، کاهش آسیب به پوشش گیاهی و حیات وحش، و توجه به شرایط محلی باید در اولویت باشد.
در این مطالعه همچنین بر اقداماتی مانند بهبود فناوری ساخت خودرو، ارتقای فناوری سوخت، تعویض خودروهای فرسوده، کاهش مصرف سوخت، استفاده از سوختهای پاکتر، گازسوز کردن خودروها و گسترش فضای سبز تاکید شده است.
رسولی، مجری این پژوهش، آلودگی صوتی را هم مسئلهای مهم میداند و توضیح میدهد که حذف خودروهای پرصدای فرسوده و استفاده از فضاهای سبز طبیعی، مانند جنگلها بهعنوان سد صوتی، میتواند به کاهش این نوع آلودگی کمک کند. علاوه بر این، بر لزوم آموزش عمومی، ترویج حملونقل عمومی، توسعه پیادهروی و دوچرخهسواری و افزایش آگاهی عمومی در زمینه حفظ محیط زیست تاکید شده است. در سطح جهانی نیز گرایش به سمت سوختهای پاک و برقیسازی ناوگان، بهویژه در بخش اتوبوسرانی، بهعنوان یک مسیر مهم برای کاهش آلودگی و سر و صدا مورد توجه قرار گرفته است.
گفتنی است این یافتههای علمی-پژوهشی که توجه به آنها میتواند پیش نیاز حرکت به سوی شهرهایی پاکتر باشد، در «فصلنامه جاده» نشریهای وابسته به مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی منتشر شدهاند.
انتهای پیام
