همشهریآنلاین - پروانه بندپی: شاید هیچ محصول مراقبت از پوستی نیست که به اندازه ضدآفتاب، هم پرمصرف باشد و هم محل بحث. هر تابستان میلیونها نفر برای محافظت از پوستشان سراغ آن میروند، اما بسیاری هنوز نمیدانند که استفاده نادرست از ضدآفتاب میتواند بخش زیادی از اثر محافظتی آن را از بین ببرد. در مقابل، گروهی هم این پرسش را مطرح میکنند که آیا توصیه مداوم پزشکان به مصرف ضدآفتاب، بر شواهد علمی استوار است یا بیش از آنکه یک ضرورت پزشکی باشد، به منافع بازار محصولات مراقبت از پوست گره خورده است؟
تجارت یا ضرورت پزشکی؟
خیلی از مردم هنوز تصور میکنند اصرار پزشکان به استفاده از ضدآفتابها و لزوم تکرار آن هر دو ساعت، نوعی بازارگرمی برای شرکتهای آرایشی و بهداشتی است. اما دکتر شروین علوی، متخصص پوست و مو در این باره نگاه متفاوتی دارد. او به همشهریآنلاین میگوید: «اگر ضدآفتاب صرفاً یک محصول آرایشی و تبلیغی بود، وزارت بهداشت آن را به عنوان اولین خط پیشگیری معرفی نمیکرد. بر اساس آمارهای رسمی کشور، سرطان پوست شایعترین سرطان در میان مردان ایرانی و دومین سرطان شایع در میان زنان است. طبق آماری که سال گذشته از طرف وزارت بهداشت اعلام شد، سرطان پوست، یکی از شش سرطانی است که آمارش طی شش سال گذشته در کشور رو به افزایش است. مهمترین دلیلش هم عدم محافظت پوست دربرابر اشعههای خورشید است.»
علوی ادامه میدهد: «ما در کشوری با اقلیم خشک، نیمهخشک و تابش بسیار شدید آفتاب زندگی میکنیم. نور خورشید محرک اصلی سرطانهای شایع پوست در ایران است و ضدآفتابها واقعاً از این فاجعه پیشگیری میکنند. البته جنبه تبلیغاتی هم در این بازار وجود دارد؛ مثلاً اعداد SPF ۱۰۰ اغلب برای جلب توجه مشتری است. در حالی که تفاوت محافظت SPF ۳۰ با SPF ۱۰۰ بسیار کم و ناچیز و در حد یکی دو درصد است. اما غیر از این موضوع، اهمیت و اثر محافظتی ضدآفتابها را نمیتوان انکار کرد.»
این متخصص پوست درباره تصویر نادرستی که از SPF ضدآفتابها در ذهن مردم ایجاد شده، میگوید: «سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) و بسیاری از نهادهای علمی جهان سالها است دارند تلاش میکنند که برچسب زدن اعداد بالاتر از ۵۰ را روی ضدآفتابها محدود کنند و برندها را ملزم کنند که به نوشتن +۵۰ بسنده کنند. چون بزرگترین خطر SPF ۱۰۰ این است که ایجاد امنیت کاذب میکند. به طوری که مصرفکننده تصور میکند این کرم محافظت ۱۰۰ درصدی دارد و درنتیجه ممکن است ساعتها زیر آفتاب شدید بماند، کرم خود را تمدید نکند یا مقدار بسیار کمی از آن را روی پوست بمالد. این رفتار دقیقاً همان چیزی است که به پوست آسیب جدی میزند.»
او ادامه میدهد: «موضوع مهم دیگر این که تفاوت محافظتی SPFها بسیار ناچیز است. مثلا ضدآفتاب با SPF ۳۰ حدود ۹۷ درصد از پرتوهای UVB را مهار میکند. یا ضدآفتاب با SPF ۵۰ حدود ۹۸ درصد از این پرتوها را پوشش میدهد. یا مثلا ضدآفتاب با SPF ۱۰۰ تنها ۹۹ درصد از پرتوها را مسدود میکند. بنابراین تفاوت بین SPF ۵۰ و SPF ۱۰۰ عملاً فقط یک درصد محافظت بیشتر است. موضوعی که خیلیها نمیدانند.»
اشتباهات رایج در مصرف ضدآفتابها
علم پزشکی تایید میکند که ضدآفتابها واقعاً کارآیی و برای پوست اثرات محافظتی دارند، اما کارآمدی آنها مشروط به یک «اما»ی بسیار بزرگ است. در واقع، مرز باریکی میان یک ضدآفتاب اثربخش علمی و یک لایه کرم بیخاصیت وجود دارد؛ مرزی که با رفتار روزانه ما و نحوه مصرف محصول تعیین میشود.
بسیاری از ما در مصرف ضدآفتابها اشتباهاتی داریم که تأثیر بهترین و گرانترین ضدآفتابها را هم به صفر میرسانند. این اشتباهات شامل موارد زیر هستند:
۱. خساست در میزان مصرف (فراموشی قانون دو انگشت):
بسیاری از افراد برای صرفهجویی مالی یا فرار از سنگینی کرم، تنها چند قطره ضدآفتاب را روی پوست پخش میکنند. دکتر علوی در این خصوص توضیح میدهد: «بزرگترین اشتباه رایج در مصرف ضدآفتاها، مصرف ناچیز آنها است. برای پوشش کامل صورت و گردن، به اندازه دو بند انگشت کامل به کرم نیاز داریم. دوزی کمتر از این عملاً SPF محصول را به شدت کاهش میدهد و لایهای آسیبپذیر روی پوست باقی میگذارد.»
۲. اعتقاد به ماندگاری همیشگی و عدم تمدید:
یک بار استفاده در ابتدای روز، هرگز تا شب دوام نمیآورد. فیلترهای ضدآفتاب بعد از دو تا سه ساعت در مواجهه با نور خورشید، تعریق و ترشح چربی پوست تجزیه میشوند. تمدید مداوم آنها به خصوص در ساعات اوج تابش (۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر)، کلید اصلی بقای این سپر دفاعی است.
۳. حبس کردن تیوپ ضدآفتاب در خودروی داغ:
این نکتهای است که کمتر کسی به آن توجه میکند. دمای بالا دشمن فرمولاسیون ضدآفتاب است. دکتر علوی در این باره هشدار میدهد: «وقتی ضدآفتاب خود را در داشبورد ماشین یا کیف دستی زیر آفتاب رها میکنید، مواد فعال شیمیایی آن در اثر حرارت بالا تجزیه میشوند. در این حالت، شما عملاً لوسیونی بیخاصیت را روی پوست خود میمالید که هیچ اثر محافظتی در برابر اشعه فرابنفش ندارد.»
۴. استفاده نکردن ضدآفتاب در روزهای ابری با داخل خودرو:
تصور اشتباه دیگر این است که در روزهای ابری یا هنگام رانندگی نیازی به ضدآفتاب نیست. درحالیکه پرتوهای UVA (عامل اصلی لک و پیری پوست) به راحتی از ابر و شیشه عبور میکنند. بنابراین ضدآفتاب یک محصول چهارفصل و مستقل از وضعیت آبوهوا است.
