به گزارش همشهری آنلاین، تولید شاید پرتکرارترین کلیدواژه اقتصادی در منظومه فکری رهبر شهید، آیتالله سیدعلی خامنهای باشد. در طول بیش از ۳ دهه رهبری، ایشان بارها بر این نکته تأکید کردند که حل مشکلات اقتصادی کشور از مسیر تقویت تولید ملی، سرمایهگذاری، حمایت از صنعت، افزایش بهرهوری و کاهش وابستگی به واردات میگذرد. نامگذاری سالهای متوالی با محورهای تولید و اقتصاد نیز نشاندهنده جایگاه ویژه تولید در نگاه ایشان است.
به گزارش همشهری، مرور آمارهای رسمی نشان میدهد که اقتصاد ایران با وجود جنگ تحمیلی، تحریمهای گسترده و محدودیتهای بینالمللی در بسیاری از حوزههای صنعتی مسیر متفاوتی را نسبت به سالهای پیش از انقلاب پیموده است؛ مسیری که ایران را در بسیاری از صنایع از یک واردکننده صرف به تولیدکننده و حتی صادرکننده تبدیل کرده است.
مقایسه شاخصهای تولیدی ایران در دهههای گذشته با وضعیت کنونی نشان میدهد که اقتصاد کشور در بسیاری از صنایع راهبردی، مسیر قابل توجهی را از وابستگی به سمت خوداتکایی و توسعه ظرفیتهای داخلی طی کرده است؛ مسیری که تولید را به یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت اقتصادی ایران تبدیل کرده و میراثی ماندگار از اندیشه اقتصادی رهبر شهید به شمار میرود.
تولید؛ ستون استقلال اقتصادی
رهبر شهید بارها تأکید کرده بودند که اقتصاد بدون تولید قدرتمند نمیتواند در برابر فشارهای خارجی مقاوم باشد. از نگاه ایشان، تولید داخلی تنها یک فعالیت اقتصادی نبود، بلکه پایه اشتغال، امنیت اقتصادی، اقتدار ملی و کاهش آسیبپذیری کشور محسوب میشد.
نامگذاری سالهای متعدد با محور تولید نیز بیانگر همین رویکرد بود؛ رویکردی که سرمایهگذاری، نوآوری، حمایت از کارآفرینان و افزایش بهرهوری را لازمه پیشرفت اقتصاد کشور میدانست.
اگر به نامگذاری سالها در ۲ دهه اخیر نگاه کنید، بخش عمده آنها مستقیما با کلیدواژههایی مثل تولید، پشتیبانیها، مانعزداییها، اشتغال و جهش تولید گره خوردهاند که نشاندهنده تمرکز اول نظام بر این مسئله است.
یکی دیگر از نکات مورد تأکید ایشان خنثیسازی تحریمها بود. در دکترین رهبر شهید راه مقابله با فشارهای خارجی التماس برای لغو تحریمها نبود، بلکه مصونسازی اقتصاد از درون از طریق رونق صنعت و خودکفایی بود.
صنعتی که از نو ساخته شد
سال ۱۳۵۷ بخش قابل توجهی از صنایع بزرگ کشور وابسته به شرکتهای خارجی بود. بسیاری از تجهیزات صنعتی، ماشینآلات، قطعات و فناوری از خارج تأمین میشد و اقتصاد ایران به صادرات نفت خام و واردات کالاهای صنعتی وابستگی زیادی داشت.
پس از انقلاب، اگرچه جنگ ۸ساله و سپس تحریمهای اقتصادی محدودیتهای فراوانی ایجاد کرد اما همین شرایط موجب شد توسعه صنایع داخلی به یکی از راهبردهای اصلی کشور تبدیل شود. سرمایهگذاری در صنایع مادر، توسعه شرکتهای دانشبنیان، داخلیسازی تجهیزات و گسترش زنجیرههای تولید از مهمترین اقداماتی بود که طی ۴ دهه گذشته دنبال شد.
جهش فولاد؛ از نیم میلیون تن تا جمع ۱۰ کشور نخست جهان
صنعت فولاد یکی از شاخصترین نمونههای این تحول است. ظرفیت تولید فولاد ایران پیش از انقلاب کمتر از ۶۰۰ هزار تن بود اما امروز تولید فولاد خام کشور از مرز ۳۰میلیون تن عبور کرده و ایران را در میان ۱۰ تولیدکننده بزرگ فولاد جهان قرار داده است.
امروزه علاوه بر تأمین نیاز صنایع داخلی میلیونها تن محصولات فولادی ایران به کشورهای مختلف صادر میشود و این صنعت یکی از مهمترین منابع ارزآوری غیرنفتی کشور به شمار میرود.
پتروشیمی؛ خامفروشی کمتر، ارزش افزوده بیشتر
در سالهای نخست انقلاب صنعت پتروشیمی ایران ظرفیت محدودی داشت اما امروز ظرفیت اسمی تولید این صنعت به بیش از ۹۰میلیون تن رسیده است.
تنوع محصولات پتروشیمی نیز بهطور قابل توجهی افزایش یافته و سهم این صنعت در صادرات غیرنفتی کشور هر سال پررنگتر شده است. توسعه مجتمعهای پتروشیمی در عسلویه، ماهشهر و سایر مناطق جنوبی، ایران را به یکی از بازیگران مهم بازار پتروشیمی منطقه تبدیل کرده است.
خودکفایی در برق و انرژی
یکی دیگر از حوزههایی که رشد قابل توجهی را تجربه کرده، صنعت برق است. ظرفیت نیروگاهی کشور که در سال ۱۳۵۷ حدود ۷ هزار مگاوات بود، اکنون از ۹۵ هزار مگاوات فراتر رفته است.
در کنار توسعه ظرفیت تولید برق، بخش عمده تجهیزات اصلی نیروگاهی ازجمله توربینهای گازی، بخاری، ژنراتورها و سامانههای کنترل اکنون توسط شرکتهای داخلی طراحی و تولید میشود؛ موضوعی که نقش مهمی در کاهش وابستگی کشور داشته است.
از واردات دارو تا تولید داخل
صنعت داروسازی یکی از نمونههای موفق توسعه تولید داخلی است. اگر پیش از انقلاب بخش عمده داروهای مصرفی کشور وارداتی بود امروز بیش از ۹۵ درصد نیاز دارویی کشور از نظر تعداد اقلام در داخل تولید میشود.
البته همچنان بخشی از مواداولیه دارویی، تجهیزات پزشکی پیشرفته و برخی داروهای خاص از خارج تأمین میشود اما توان تولید داخلی نسبت به ۴ دهه قبل قابل مقایسه نیست.
صادرات غیرنفتی؛ تنوع بیشتر، وابستگی کمتر
یکی از مهمترین اهداف سیاستهای اقتصادی پس از انقلاب کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی بود. هرچند نفت همچنان سهم مهمی در اقتصاد کشور دارد اما صادرات غیرنفتی ایران نسبت به ابتدای انقلاب رشد قابل توجهی داشته است.
امروز محصولات پتروشیمی، فولاد، مس، سیمان، مواد معدنی، محصولات کشاورزی، صنایع غذایی و خدمات فنی و مهندسی سهم مهمی از صادرات کشور را تشکیل میدهند.
در بخش گاز نیز ایران از تولید روزانه کمتر از ۴۰ میلیون مترمکعب در ابتدای انقلاب به تولید بیش از یک میلیارد مترمکعب در روز رسیده و اکنون یکی از بزرگترین تولیدکنندگان گاز طبیعی جهان محسوب میشود.
