به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، حکمرانی مردمی تنها با افزایش تعداد مشارکتکنندگان استقرار و استمرار نمییابد، بلکه دوام آن مستلزم شکلگیری شبکهای از شهروندان مسئولیتپذیر است که بتوانند احساس مسئولیت را در جامعه گسترش دهند و دیگران را نیز با خود همراه کنند. از این رو، یکی از مهمترین پرسشهای حکمرانی مردمی، شناسایی ظرفیتهایی است که بتوانند مشارکت اجتماعی را از یک رفتار مقطعی به یک فرهنگ پایدار تبدیل کنند. در منظومه فکری رهبر شهید بر ظرفیت زنان در حکمرانی بارها تأکید شده است و تأکید مکرر ایشان بر حضور اجتماعی زنان، این پرسش را پیش روی ما قرار میدهد که چرا این موضوع تا این اندازه اهمیت یافته است.
در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، حضور اجتماعی زنان نه یک حق صرف و نه صرفاً یک امکان، بلکه پیش از هر چیز یک مسئولیت اجتماعی است. این مسئولیت، صرفاً متوجه زنان فعال اجتماعی یا صاحبان مناصب نیست، بلکه همه زنان، فارغ از نقش و موقعیتشان در برابر سرنوشت جامعه مسئولاند. رهبر شهید انقلاب در این باره فرمودند: شما صبح که میکنید، زن خانهدارید، زن کارمندید، زن شاغلید... باید به فکر جامعه باشید... این اهتمام همگانی است.
اما مسئولیت اجتماعی، بهتنهایی نمیتواند دلیل این حجم از تأکید بر حضور اجتماعی زنان باشد، زیرا این مسئولیت، متوجه مردان نیز هست. آنچه جایگاه حضور اجتماعی زنان را در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب متمایز میکند، آن است که کنش اجتماعی زن معمولاً در خود او متوقف نمیشود، بلکه به خانواده و پیرامون اجتماعی نیز سرایت میکند. از همین رو، حضور یک زن در عرصههای اجتماعی، غالباً به معنای حضور یک فرد نیست، بلکه میتواند خانوادهای را به میدان مسئولیتپذیری وارد کند.
ایشان با اشاره به نقش زنان در دوران انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، این ویژگی را این چنین توصیف میکنند: وقتی زن خانه، خود را در مبارزه سهیم میدانست و وارد میدان میشد، در واقع خانهای را که در آن، مرد و زن و فرزندان هستند، به صحنه میآورد و خانوادهای را در میدان مبارزه حاضر میکرد. در جنگ نیز همینطور بود.
با این حال، گسترش دامنه مشارکت تنها اثر حضور اجتماعی زنان نیست که اگر اینطور بود تفاوت چندانی میان تأکید بر حضور زنان و تأکید بر حضور همه اقشار جامعه وجود نداشت. آنچه این حضور را در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب متمایز میکند، کیفیت اثری است که بر دیگران بر جای میگذارد. زن میتواند بر نحوه کنش دیگران نیز اثر بگذارد و حضور آنان را از یک مشارکت صرف، به مشارکتی آگاهانه و مسئولانه ارتقا دهد.
رهبر شهید انقلاب در اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی با اشاره به همین ویژگی میفرمایند: اگر زنان در یک حرکت حضور پیدا بکنند، یک حضور جدی و آگاهانه و از روی بصیرت، آن حرکت به طور مضاعف پیشرفت خواهد کرد. این عبارت، صرفاً به حضور زنان در یک حرکت اجتماعی اشاره نمیکند، بلکه کیفیت این حضور را عامل مضاعف شدن اثر آن حرکت میداند. دو تعبیر آگاهانه و از روی بصیرت نشان میدهد که از منظر ایشان، ارزش حضور اجتماعی زمانی آشکار میشود که بر شناخت، فهم و مسئولیتپذیری استوار باشد. به بیان دیگر، آنچه یک حرکت اجتماعی را پیش میبرد، صرف افزایش جمعیت حاضر در صحنه نیست، بلکه افزایش سطح آگاهی و بصیرت در میان همان جمع است. از همین رو، حضور زن زمانی نقشآفرین خواهد بود که بتواند این آگاهی را در محیط پیرامون خود نیز گسترش دهد.
همین منطق را میتوان در توصیههای ایشان به بانوان درباره انتخابات نیز مشاهده کرد. رهبر شهید انقلاب از زنان نمیخواهند صرفاً اعضای خانواده را به شرکت در انتخابات ترغیب کنند، بلکه از آنان میخواهند دیگران را به درست تحقیق کردن و شناخت دقیقتر افراد و جریانها سوق دهند و تصریح میکنند: مادرها میتوانند نقش ایفا کنند، وادار کنند فرزندان را و همسر را برای اینکه در زمینه انتخابات فعال باشند و درست تحقیق کنند... زنها در برخی از مسائل شناخت اشخاص و جریانها، دقیقتر و ظریفتر از مردها نگاه میکنند. تأکید بر تحقیق، شناخت و نگاه دقیقتر نشان میدهد که نقش زن تنها دعوت دیگران به مشارکت نیست، بلکه هدایت آنان به مشارکتی سنجیده، آگاهانه و مسئولانه است.
کنار هم قرار دادن این دو بیان، یک منطق واحد را آشکار میکند؛ رهبر شهید انقلاب از زنان تنها انتظار افزایش دامنه مشارکت اجتماعی را ندارند، بلکه آنان را عاملی برای ارتقای کیفیت کنش اجتماعی دیگران میدانند. از این منظر، اثر اجتماعی زن تنها در شمار افرادی که به میدان میآیند خلاصه نمیشود، بلکه در آن است که چگونه به میدان میآیند و با چه میزان آگاهی، بصیرت و مسئولیتپذیری کنش میکنند. همین تفاوت است که این حضور را از یک مشارکت فردی فراتر میبرد و آن را به ظرفیتی برای تعمیق فرهنگ مشارکت در جامعه تبدیل میکند.0
این ظرفیت برای تعمیق کنش اجتماعی دیگران، امری اتفاقی یا صرفاً ناشی از موقعیت زنان در خانواده نیست، بلکه ریشه در ویژگیهایی دارد که رهبر شهید انقلاب برای نقش زن قائلاند. از نگاه ایشان، زن مهمترین منتقلکننده هویت، فرهنگ و ایمان در جامعه است. ایشان میفرمایند: مادرها مایه انتقال عناصر هویت ملیاند... افشاننده بذر ایمان در دلها، مادرها هستند.
انتقال هویت، صرفاً آموزش چند ارزش یا هنجار نیست، بلکه شکل دادن به شیوه اندیشیدن و زیستن نسل بعد است. زنی که چنین نقشی را در کوچکترین واحد اجتماعی، یعنی خانواده، ایفا میکند، طبیعی است که در عرصه اجتماعی نیز بتواند بر نگرش، باور و رفتار دیگران اثر بگذارد. از همین رو، رهبر شهید انقلاب در بیانی دیگر، از نقش اجتماعی زن به عنوان نقشی استثنائی یاد میکنند و تصریح میکنند که هیچ مردی قادر به ایفای چنین نقشی نیست. مقصود از این تعبیر، برتری زن بر مرد نیست، بلکه تأکید بر ظرفیتی متمایز برای اثرگذاری اجتماعی است، ظرفیتی که از پیوند عاطفه، هویتبخشی و توان تربیتی زن سرچشمه میگیرد و به او امکان میدهد بر شکلگیری کنش اجتماعی دیگران نیز اثر بگذارد.
از همینجا، نسبت حضور اجتماعی زنان با حکمرانی مردمی آشکار میشود. تعمیق حکمرانی مردمی، به شکلگیری زنجیرهای از مسئولیت، آگاهی و مشارکت اجتماعی وابسته است که بتواند خود را در جامعه بازتولید کند. بر این اساس، تأکید رهبر شهید انقلاب بر حضور اجتماعی زنان را باید ناظر به یکی از سازوکارهای تعمیق حکمرانی مردمی دانست، زیرا جامعهای که در آن مسئولیت اجتماعی، آگاهی و مشارکت از فردی به فرد دیگر منتقل میشود، بهتدریج ظرفیت تولید کنشگران مسئول را در درون خود ایجاد میکند و همین فرایند، حکمرانی مردمی را عمیق و پایدار میسازد. بنابراین در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، حضور اجتماعی زنان صرفاً به معنای حضور یک فرد در جامعه نیست، بلکه آغاز زنجیرهای از مسئولیت، آگاهی و مشارکت اجتماعی است که حکمرانی مردمی را تعمیق و پایدار میسازد
یادداشت از: زهرا باقری
انتهای پیام/
