یادداشت مهمان- سعید ساداتی؛ اگر روزی از جاده‌های عسلویه و کنگان عبور کرده باشید، احتمالاً شعله‌های سرخ و بلندی را دیده‌اید که بی‌وقفه از بالای پالایشگاه‌ها زبانه می‌کشند؛ شعله‌هایی که سال‌ها بخشی از چشم‌انداز جنوب ایران بودند و بسیاری آن‌ها را نشانه فعالیت صنعت نفت و گاز می‌دانستند. اما پشت این تصویر آشنا، واقعیتی نهفته بود که کمتر درباره آن سخن گفته می‌شد؛ اینکه هر لحظه، بخشی از ثروت ملی در میان همان آتش‌ها می‌سوخت و به آسمان می‌رفت.

فلرینگ، اگرچه در بسیاری از تأسیسات نفت و گاز دنیا به دلایل ایمنی اجتناب‌ناپذیر است، اما استمرار آن در حجم بالا به معنای هدررفت منابع ارزشمند، افزایش آلایندگی و از دست رفتن فرصت‌های اقتصادی است. به همین دلیل، کاهش فلرینگ سال‌ها یکی از مهم‌ترین اهداف صنعت انرژی در جهان و البته یکی از مطالبات جدی در صنعت نفت ایران بوده است.

اکنون، خاموش شدن مشعل پالایشگاه فاز نهم پارس جنوبی را باید فراتر از خاموشی یک شعله دید. این اتفاق در حقیقت نشانه تغییر رویکردی است که سال‌ها درباره آن صحبت می‌شد و امروز به مرحله اجرا رسیده است.

شرکت پتروپالایش کنگان با اجرای پروژه راهبردی جمع‌آوری گازهای مشعل، توانسته گازهایی را که پیش‌تر بدون استفاده در فلرها می‌سوختند، جمع‌آوری و دوباره وارد چرخه مصرف کند. این گازها امروز به عنوان سوخت بویلرهای این مجموعه مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ یعنی همان انرژی که تا دیروز به شکل دود و حرارت از دست می‌رفت، اکنون به تأمین انرژی فرآیندهای صنعتی کمک می‌کند.

شاید بتوان این اتفاق را با مثالی ساده توضیح داد. تصور کنید در خانه‌ای سال‌ها شیر آبی باز مانده باشد و آب، بی‌وقفه هدر برود. طبیعی است که نخستین اقدام، بستن مسیر هدررفت و استفاده دوباره از آن آب است. در صنعت نفت نیز همین منطق حاکم است؛ با این تفاوت که اینجا موضوع، گاز طبیعی و سرمایه ملی است؛ سرمایه‌ای که ارزش اقتصادی آن بسیار فراتر از چیزی است که در نگاه نخست به نظر می‌رسد.

در شرایطی که مدیریت مصرف انرژی و بهره‌وری منابع به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های کشور تبدیل شده، هر مترمکعب گازی که از سوختن نجات پیدا می‌کند، می‌تواند در تولید، تأمین انرژی صنایع، صادرات یا جایگزینی سوخت‌های دیگر نقش‌آفرینی کند. بنابراین، جمع‌آوری گازهای فلر تنها یک اقدام فنی نیست؛ بلکه تصمیمی اقتصادی است که مستقیماً بر حفظ سرمایه ملی، کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری اثر می‌گذارد.

البته اهمیت این پروژه تنها به اقتصاد محدود نمی‌شود. فلرها علاوه بر هدر دادن گاز، از مهم‌ترین منابع انتشار دی‌اکسیدکربن و دیگر آلاینده‌های زیست‌محیطی به شمار می‌روند. خاموش شدن هر مشعل، به معنای کاهش انتشار آلاینده‌ها، بهبود کیفیت هوا، کاهش اثرات زیست‌محیطی و حرکت به سمت صنعتی مسئولانه‌تر است؛ صنعتی که توسعه را در کنار حفاظت از محیط زیست دنبال می‌کند، نه در تقابل با آن.

آنچه ارزش این دستاورد را دوچندان می‌کند، مسیر دشواری است که برای رسیدن به آن طی شده است. اجرای پروژه‌های جمع‌آوری گازهای مشعل، صرفاً نصب چند تجهیز یا تغییر یک فرآیند نیست. این پروژه‌ها به طراحی دقیق مهندسی، سرمایه‌گذاری، هماهنگی میان بخش‌های مختلف، دانش فنی و تجربه عملیاتی نیاز دارند. خاموش شدن نخستین فلر در این طرح، حاصل ماه‌ها برنامه‌ریزی، تلاش متخصصان و همکاری میان پتروپالایش کنگان و شرکت ملی گاز ایران است؛ همکاری‌ای که نشان داد تکیه بر توان کارشناسان داخلی می‌تواند پیچیده‌ترین پروژه‌های صنعت انرژی را نیز به نتیجه برساند.

در شرایط امروز کشور، مفهوم «دفاع از ایران» تنها به مرزهای جغرافیایی محدود نمی‌شود. همان‌گونه که نیروهای مسلح مسئولیت حفاظت از امنیت کشور را بر عهده دارند، در جبهه‌ای دیگر، مهندسان، متخصصان و کارکنان صنعت نفت، گاز و پتروشیمی نیز با حفظ منابع انرژی، جلوگیری از هدررفت سرمایه‌های ملی، افزایش بهره‌وری و صیانت از محیط زیست، نقشی تعیین‌کننده در تقویت بنیان‌های اقتصادی کشور ایفا می‌کنند. این تلاش، اگرچه در سکوت پالایشگاه‌ها و اتاق‌های کنترل جریان دارد، اما نتیجه آن مستقیماً در آینده اقتصاد و توسعه ایران دیده خواهد شد.

از همین منظر، خاموش شدن مشعل فاز نهم پارس جنوبی را باید نمادی از یک تغییر بزرگ‌تر دانست؛ تغییری در نگاه به منابع انرژی. سال‌ها گازهایی که می‌توانستند در خدمت تولید و توسعه قرار گیرند، در آسمان جنوب می‌سوختند. امروز اما همان گازها دوباره به چرخه تولید بازگشته‌اند و این پیام را منتقل می‌کنند که توسعه پایدار، پیش از آنکه به کشف منابع جدید وابسته باشد، به مدیریت درست منابع موجود نیاز دارد.

بی‌تردید این پروژه پایان راه نیست؛ بلکه آغاز مسیری است که اگر در دیگر پالایشگاه‌ها و مجتمع‌های صنعتی کشور نیز با همین جدیت دنبال شود، می‌تواند علاوه بر کاهش چشمگیر آلایندگی‌های زیست‌محیطی، میلیاردها مترمکعب گاز را از هدررفت نجات دهد؛ گازی که می‌تواند به تولید، اشتغال، توسعه صنایع پایین‌دستی، افزایش درآمدهای ملی و ارتقای امنیت انرژی کشور کمک کند.

گاهی نقطه آغاز یک تحول بزرگ، نه روشن شدن یک شعله، بلکه خاموش شدن آن است. خاموشی فلر فاز نهم پارس جنوبی نیز از همین جنس است؛ خاموشی شعله‌ای که سال‌ها ثروت ایران را می‌سوزاند و امروز، به همت متخصصان ایرانی، جای خود را به بهره‌وری، تولید و آینده‌ای روشن‌تر داده است.