به گزارش سرویس جهان مشرق، کانال یوتوبی «AiTelly»، که در حوزهی تحلیل و آموزش امور دفاعی فعال است، در ویدئویی روند زد و خوردهای متقابل میان سیستمهای راداری-موشکی ایران را با رادارها، جنگندهها و پهپادهای آمریکایی، به خصوص در ایام توقف آتش در هفتههای اخیر، مورد بررسی قرار داده است.
این ویدئو، با این سوال مهم آغاز می شود: در واقع چه اتفاقی می افتد وقتی یک هواپیمای بدون سرنشین آمریکایی توسط یک موشک ایرانی سرنگون می شود؟
جواب آن است که با قفل شروع می شود. نیروی هوا-فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، با رادارهای هشدار دهنده اولیه ، پهپاد شکارچی را نشانگذاری می کند. چند لحظه بعد، این سیگنالها به نزدیکترین مقرهای موشکهای زمین به هوا منتقل می شوند و هواگردهای نظارتی آمریکایی را به نخالههای در حال سقوط تبدیل می کنند.
به ادعای این کانال یوتوبی، اما در جنگ مدرن، هر شلیک، اثری از خود به جا می گذارد و با شلیک این موشک، ایرانیها بلافاصله موقعیت های رادار خود را روشن می کنند، و مختصات دقیق خود را مستقیما به فرماندهی و کنترل ایالات متحده تحویل می دهند. در عرض چند دقیقه، بستههای حمله آمریکایی در هوا پخش می شوند.
این نقص مرگبار دفاع هوایی است، یعنی روشنکردن یک رادار مثل روشن کردن یک چراغ قوه بزرگ در یک اتاق کاملا سیاه است. این به عنوان یک چراغ راهنما برای دشمن عمل می کند و ارتش آمریکا سلاحی دارد که به طور خاص برای این لحظه ساخته شده است. این سلاح، یک شکارچی رادار اختصاصی است. تا زمانی که ان سیگنالهای راداری ساطع شوند، این پرتابهی تخصصی آن امواج الکترونیکی را مستقیم به منبع صدور سیگنال، برمی گرداند و در نهایت آن را هدف قرار می دهد. موشک ضد-تشعشع AGM-۸۸ HARM اصلیترین پرتابهای است که برای سرکوب منبع تشعشعات راداری در نیروی هوایی تروریستی آمریکا استفاده می شود.
اما آیا این پایان این زنجیره از واکنشهاست؟
خیر، در دنیای واقعی، زنجیره واکنشها به این سادگی تمام نمیشود. ویدیوی مذکور یک سناریوی بسیار سادهشده و آموزشی را نمایش میدهد. در عمل، ایران آگاهانه راهکارهای متنوعی برای مقابله با چنین تهدیداتی ایجاد کرده است که در ادامه به تفکیک توضیح داده شدهاند:
تحرک بالا: اصل "بزن و در رو"
پدافند هوایی ایران برخلاف تصور ویدیوی «AiTelly» که یک سامانه ثابت را نشان میداد، به شدت متکی بر نیروهای واکنش سریع، متحرک و چابک است. راهکار اصلی آنها تاکتیک «بزن و در رو» (Shoot-and-Scoot) است:
سامانههایی مانند سوم خرداد (که یک فروند آرکیو-۴ گلوبال هاوک آمریکا را در سال ۲۰۱۹ سرنگون کرد) روی کامیونهای زرهی سنگین نصب شدهاند.
این سامانهها میتوانند در کمتر از ۵ تا ۱۰ دقیقه مستقر شده، شلیک کنند و بلافاصله موضع خود را ترک کنند و تا قبل از سررسیدن موشکهای ضد رادار، از محدوده خطر خارج شوند. این تاکتیک، اثربخشی عملیات سرکوب پدافند هوایی دشمن (SEAD) را به شدت کاهش میدهد.
پنهانکاری الکترومغناطیسی: اصل "خاموش و شکار کن"
اصلیترین نقطه ضعف در سناریوی ویدیو، روشن بودن رادار است. ایران برای دور زدن این مشکل، تاکتیکهای مختلفی را به کار میگیرد:
رادارهای غیرفعال (Passive Radars): سامانههایی مانند رادار «منیر» هیچ سیگنالی از خود ساطع نمیکنند و صرفاً با دریافت امواج و تشعشعات وسایل پرنده دشمن (مانند سیگنالهای راداری، ارتباطی یا گرمای موتور)، آنها را ردیابی میکنند. این رادارها برای دشمن «نامرئی» هستند و میتوانند هواپیماهای رادارگریز را نیز شناسایی کنند.
کنترل انتشار (EMCON): استراتژی کلیدی ایران به نام «الکترومغناطیس خاموش + تحرک و کمین + فریب دشمن برای پرواز در ارتفاع پایین» شناخته میشود. رادارهای بلندبرد فقط برای لحظاتی کوتاه و ضروری روشن میشوند و سپس خاموش میگردند تا زمان کافی برای رهگیری موشک ضد رادار فراهم نباشد.
فریب و فناوری: اصل "فریب و قاپیدن"
یکی از هوشمندانهترین راهکارهای ایران، استفاده گسترده از فریبهای تاکتیکی (Decoys) در کنار جنگ الکترونیک است:
جاعلها (Decoys): ایران از اهداف فریبنده (شامل ماکتهای مقوایی یا بادی) برای گمراهکردن سامانههای شناسایی و مهمات هوشمند دشمن استفاده میکند. در حوزه مقابله با موشکهای ضدرادار، استفاده از فرستندههای فریبنده که سیگنالهای یک رادار واقعی را تقلید میکنند، یک روش استاندارد است. این فرستندهها موشک را به سمت خود منحرف کرده و از رادار اصلی دور میکنند.
جنگ الکترونیک تهاجمی: سامانههای بومی مانند «کبرا-وی ۸» (Cobra-V۸) که شباهت زیادی به سامانه قدرتمند روسی کراسوخا-۴ دارد، قادر به پارازیت (جمینگ) و مختلکردن سیگنالهای رادارهای هشداردهنده، ماهوارهها و زنجیره فرماندهی دشمن هستند. این کار میتواند زنجیره هدفگیری آنها را از همان ابتدا مختل کند.
راهکارهای جایگزین: اصل "اسلحهخانه جایگزین"
ایران به خوبی از آسیبپذیری رادارهای فعال آگاه است، به همین دلیل راهکارهای رزمی خود را تنها به آنها محدود نکرده است:
سامانههای مادون قرمز (IR): موشکهای پدافندی مانند سامانه «مجید» یا موشک «۳۵۸» که تهدیدی جدی برای هواپیماهای بدونسرنشین پیشرفته محسوب میشود، از ردیاب حرارتی (فروسرخ) استفاده میکنند.
این موشکها هیچ گونه تشعشع الکترومغناطیسی نداشته و به موشکهای ضد رادار وابسته نیستند. موشک ۳۵۸ حتی قابلیت گشتن در هوا و شکار خودکار هدف را نیز دارد.
پدافند لایهای: به کارگیری ترکیبی از سامانههای کوتاهبرد (مانند مجید و موشک ۳۵۸) با سامانههای میانبرد (مانند پانزده خرداد و سوم خرداد) یک شبکه چندلایه و پیچیده ایجاد میکند.
این شبکه با داشتن تعداد زیادی هدف، عملیات دشمن را به شدت پیچیده و پرهزینه میکند.
استراتژی کلان: اصل "مقاومت و تلافی"
نکته مهمتر این است که صرف نگاه کردن به نبرد رادارها، تصویر کاملی را نشان نمیدهد. استراتژی نظامی ایران در سطح کلان بر پایه «بازدارندگی تهاجمی» طراحی شده است:
برخلاف ویدیوی کانال یوتوبی فوقالذکر که پدافند هوایی را به عنوان آخرین خط دفاعی نشان میدهد، ایران اساساً توانایی دفاع کامل از حریم هوایی خود با روشهای متعارف را ندارد و این را میداند.
بنابراین، راهبرد اصلی آن بر «حملهی تلافیجویانه» متمرکز است. به این معنا که از زرادخانه عظیم موشکهای بالستیک و کروز خود برای تهدید پایگاههای آمریکا در منطقه و متحدانش استفاده میکند. پیام این استراتژی روشن است: «اگر به زیرساختهای ما حمله کنید، ما قادر به پاسخگویی گسترده و پرهزینه برای شما هستیم».
خلاصه: فراتر از یک سناریوی ساده
در یک کلام، ویدیوی مورد نظر یک سناریوی آموزشی ابتدایی را نمایش میدهد. در دنیای واقعی، زنجیره واکنشها به هیچ وجه با انهدام یک سامانه به پایان نمیرسد. ایران با بهرهگیری از سامانههای متحرک، رادارهای غیرفعال، فریبهای تاکتیکی و تاکتیکهای جنگ الکترونیک، تهدید موشکهای ضد رادار را به خوبی مدیریت کرده و آن را بخشی از یک معمای نظامی بزرگتر و چندلایهتر ساخته است.
