به گزارش ایرنا، «استیو دینز» از هفتم تا نهم ژوئیه (۱۶ تا ۱۸ تیر) در سفری سه روزه به جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان با مقام های عالی رتبه این کشورها دیدار و درباره همکاری های اقتصادی، انرژی، حمل و نقل و اتصال منطقه ای گفت وگو کرد. به گفته تحلیلگران، سفر سه روزه «استیو دینز» سناتور آمریکایی به جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان را می توان نشانه ای از تلاش واشنگتن برای پیشبرد یک راهبرد منطقه ای در حوزه خزر دانست؛ راهبردی که بر توسعه کریدورهای حمل و نقل، انرژی، زیرساخت های دیجیتال و زنجیره تامین مواد معدنی حیاتی متمرکز است و در پی ایجاد مسیرهایی برای اتصال آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی به بازارهای غربی، بدون عبور از روسیه و ایران است.

اگرچه هر یک از این دیدارها به صورت جداگانه از سوی طرف های میزبان اطلاع رسانی شد، اما توالی زمانی و محورهای مشترک مذاکرات، از شکل گیری یک رویکرد منطقه ای حکایت دارد که فراتر از روابط دوجانبه ارزیابی می شود.

این رویکرد پیش تر نیز در سخنرانی ۱۱ ژوئن دینز در مجمع فراخزر مرکز سیاست خزر مطرح شده بود؛ جایی که وی آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی را در قالب یک چارچوب مشترک برای توسعه سرمایه گذاری، اتصال به بازارهای غربی و تنوع بخشی به زنجیره های تامین معرفی کرد.

این گزارش بر اساس مقاله دکتر رابرت ام. کاتلر پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک و انرژی تهیه و در پایگاه تحلیلی تایمز آسیای مرکزی شده است. وی معتقد است مجموعه تحرکات اخیر واشنگتن را باید در قالب یک راهبرد منطقه ای برای ایجاد کریدوری جدید در حوزه خزر ارزیابی کرد.

بر اساس این دیدگاه، حوزه هایی مانند مواد معدنی حیاتی، انرژی، مخابرات، زیرساخت های فیزیکی و دیجیتال، از مهم ترین محورهای سرمایه گذاری به شمار می روند. همچنین طرح هایی مانند اتصال گازی دریای خزر (TRIP) و ایجاد مسیرهای تجاری که بدون عبور از ایران و روسیه، آسیای مرکزی را به اروپا متصل کند، از جمله اهداف مطرح شده در این چارچوب است.

آذربایجان؛ محور غربی کریدور خزر

در جمهوری آذربایجان، دینز با «الهام علی اف» رئیس جمهور، «جیحون بایراموف» وزیر امور خارجه و «میکائیل جباروف» وزیر اقتصاد دیدار کرد. محور اصلی این مذاکرات، همکاری در حوزه انرژی، حمل و نقل، توسعه دیجیتال، تجارت، کریدور میانی و استخراج و فرآوری مواد معدنی حیاتی بود.

بر پایه منشور مشارکت راهبردی آمریکا و جمهوری آذربایجان که در فوریه سال جاری امضا شده است، همکاری های دو کشور بر حوزه هایی همچون انرژی، تجارت، ترانزیت، اتصال دیجیتال و توسعه کریدور میانی متمرکز شده و آذربایجان به عنوان یکی از مراکز لجستیکی و ترانزیتی منطقه خزر معرفی شده است.

همچنین نخستین گفت وگوی اقتصادی دو کشور در ماه ژوئن، دستورکار همکاری ها را به موضوعاتی مانند امنیت انرژی، سرمایه گذاری، هوش مصنوعی، زیرساخت های دیجیتال، زنجیره تامین مواد معدنی و توسعه منطقه آزاد اقتصادی «آلات» گسترش داد.

در همین چارچوب، بندر آلات که هم اکنون یکی از مهم ترین پایانه های حمل و نقل دریای خزر محسوب می شود، با اجرای طرح توسعه، ظرفیت جابه جایی بار و کانتینر خود را به طور قابل توجهی افزایش خواهد داد.

قزاقستان؛ حلقه شرقی مسیر ترانزیتی

در قزاقستان، گفت وگوهای دینز با «قاسم جومارت توکایف» رئیس جمهور این کشور، بر توسعه تجارت، سرمایه گذاری، اجرای توافق های پیشین، همکاری های راهبردی و گسترش مشارکت اقتصادی متمرکز بود.

همچنین نشست هایی با نمایندگان وزارتخانه های انرژی، امور خارجه، صنعت و ساخت و ساز و نیز فعالان اقتصادی و شرکت های آمریکایی برگزار شد که موضوعاتی همچون زنجیره تامین، نوآوری در حوزه انرژی و تجارت را در بر گرفت.

قزاقستان به عنوان بزرگ ترین اقتصاد آسیای مرکزی و یکی از اصلی ترین تامین کنندگان بار کریدور میانی، جایگاه مهمی در این طرح دارد. دولت این کشور نیز در حال توسعه ظرفیت بنادر و مسیرهای ترانزیتی است و برنامه هایی برای افزایش قابل توجه ظرفیت حمل کانتینری و کاهش زمان انتقال کالا در این مسیر تا سال ۲۰۲۹ در دست اجرا دارد.

همزمان، پروژه های مشترک در حوزه استخراج و فرآوری مواد معدنی، از جمله پروژه توسعه معادن تنگستن با مشارکت شرکت های آمریکایی، نشان دهنده تمرکز بر ایجاد زنجیره های جدید تامین مواد معدنی مورد نیاز صنایع غربی است.

ترکمنستان؛ گزینه انرژی در راهبرد جدید

در عشق آباد نیز دینز با «سردار بردی محمداف» رئیس جمهور، «رشید مردوف» وزیر امور خارجه و «قربانقلی بردی محمداف» رئیس جمهور پیشین ترکمنستان دیدار کرد.

بر اساس گزارش های منتشر شده، موضوعاتی مانند تجارت، سرمایه گذاری، انرژی، حمل و نقل، فناوری، لجستیک، اتصال منطقه ای و همکاری های اقتصادی در دستور کار این مذاکرات قرار داشت.

اگرچه در گزارش های رسمی تنها به پروژه خط لوله تاپی (TAPI) اشاره شده است، اما با توجه به ذخایر گسترده گاز طبیعی ترکمنستان، این کشور همچنان یکی از گزینه های مهم برای توسعه مسیرهای صادرات انرژی به شمار می رود. با این حال، تاکنون هیچ برنامه اجرایی، سازوکار مالی یا جدول زمانی مشخصی برای اتصال گازی فراخزر میان طرف ها اعلام نشده است.

راهبردی در حال شکل گیری

بررسی مجموعه این تحولات نشان می دهد که واشنگتن در حال پیگیری چارچوبی است که در آن آذربایجان به عنوان محور غربی کریدور، قزاقستان به عنوان تامین کننده اصلی بار و مواد معدنی و ترکمنستان به عنوان یکی از گزینه های تامین انرژی ایفای نقش می کنند.

در عین حال، این چارچوب هنوز به یک سازوکار منطقه ای واحد تبدیل نشده و همکاری ها عمدتا از طریق توافق های دوجانبه، منشورهای همکاری، گفت وگوهای اقتصادی و دیدارهای سیاسی دنبال می شود.

دکتر رابرت ام. کاتلر در جمع بندی مقاله خود تاکید می کند که هدف این رویکرد بیش از آنکه تغییر فوری موازنه های ژئوپلیتیکی باشد، گسترش گزینه های ژئواکونومیک کشورهای منطقه، تنوع بخشی به مسیرهای تجاری و کاهش وابستگی به کریدورهای سنتی است. به اعتقاد وی، موفقیت این راهبرد در گرو تبدیل توافق های سیاسی به پروژه های اجرایی، تامین مالی زیرساخت ها و ایجاد شبکه ای عملیاتی برای اتصال آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی به بازارهای اروپا از مسیر خزر و خارج از قلمرو ایران و روسیه خواهد بود.