به گفته او، این مبالغ از سوی صندوق تثبیت بازار سرمایه و از طریق شرکت سپردهگذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه به حساب مشمولان واریز خواهد شد. معصومی خانقاه همچنین تاکید کرد منابع مالی اجرای این تعهدات، مطابق مصوبه هیات امنای صندوق تثبیت بازار سرمایه، از محل داراییهای دولت نزد این صندوق تامین شده است. هرچند خبر امروز به پرداخت تعهدات این طرح اختصاص دارد، اما اهمیت «همیار» تنها به واریز مابهالتفاوت بازده محدود نمیشود. این طرح را میتوان یکی از مهمترین ابزارهای حمایتی بازار سرمایه در دورهای دانست که بورس پس از یک وقفه طولانی در معاملات، بار دیگر فعالیت خود را از سر گرفت. در آن مقطع، هدف اصلی سیاستگذار، کاهش ریسک سهامداران خرد، کنترل رفتارهای هیجانی و بازسازی اعتماد به بازار بود.
بازار سرمایه در سال گذشته یکی از حساسترین مقاطع فعالیت خود را پشت سر گذاشت. جنگ ۱۲روزه و پیامدهای آن، فضای معاملات را با نااطمینانی همراه کرد و بازگشایی بورس در شرایطی انجام شد که بسیاری از فعالان بازار نسبت به رفتار معاملهگران در نخستین روزهای دادوستد ابراز نگرانی میکردند. تجربه بازارهای مالی نشان میدهد پس از وقوع شوکهای سیاسی و امنیتی، احتمال افزایش عرضههای هیجانی و تشدید نوسان قیمتها افزایش مییابد. از همین رو، سازمان بورس همزمان با بازگشایی بازار، مجموعهای از سیاستهای حمایتی را در دستور کار قرار داد که اجرای طرح «همیار» مهمترین آنها بود.
همیار در واقع نسخهای از ابزار «بیمه سهام» بود که بر پایه اوراق اختیار فروش تبعی طراحی شد؛ ابزاری که به جای حمایت مستقیم از شاخص یا قیمت سهام، بر کاهش ریسک سرمایهگذاران تمرکز داشت. فلسفه این طرح آن بود که سهامداران خرد، بهویژه در روزهای پرالتهاب بازار، با اطمینان بیشتری درباره نگهداری داراییهای خود تصمیم بگیرند و از فشار فروش هیجانی کاسته شود.
بر اساس دستورالعمل طرح، سهامداران حقیقی دارای سبد سهام تا سقف ۵۰۰میلیون تومان میتوانستند با خرید تنها یک ورقه اوراق همیار با ارزش اسمی یک ریال، پرتفوی خود را تحت پوشش این طرح قرار دهند. شرط اصلی بهرهمندی از حمایت نیز حفظ سبد سهام تا پایاندوره تعیینشده بود.
در صورت رعایت این شرط، اگر بازده پرتفوی کمتر از بازده تضمینشده ۲۰درصدی میشد، مابهالتفاوت آن از سوی صندوق تثبیت بازار سرمایه پرداخت میشد. به این ترتیب، سیاستگذار تلاش کرد به جای مداخله مستقیم در معاملات، از طریق کاهش ریسک سرمایهگذاری، فضای روانی بازار را مدیریت کند.
محدود شدن طرح به پرتفویهای کوچک نیز نشان میداد حمایت از سهامداران خرد در اولویت قرار دارد؛ گروهی که در دورههای بحران، بیش از سایر فعالان بازار در معرض تصمیمهای احساسی و زیانهای ناشی از نوسانهای شدید قرار میگیرند.
همیار با استقبال قابلتوجه سرمایهگذاران همراه شد. آمارهای منتشرشده نشان میدهد ۱۴۸ هزار و ۵۴۳ نفر برای خرید اوراق این طرح اقدام کردند که از این میان، ۱۳۶ هزار و ۸۹۸ سهامدار با احراز شرایط، سبد سهام خود را بیمه کردند.
مهلت خرید اوراق نیز که در ابتدا از ۲۳ تا ۳۱ تیر ۱۴۰۴ تعیین شده بود، به دلیل استقبال سرمایهگذاران تا هشتم مرداد همان سال تمدید شد. این استقبال نشان داد در دورههای پرریسک، سرمایهگذاران بیش از هر زمان دیگری به ابزارهای پوشش ریسک و حمایت از داراییهای خود نیاز دارند.
اجرای طرح همیار بر عهده صندوق تثبیت بازار سرمایه قرار گرفت؛ نهادی که با هدف کاهش اثر شوکهای مقطعی بر بازار و تقویت ثبات معاملات ایجاد شده است. تفاوت این تجربه با بسیاری از حمایتهای گذشته در آن بود که صندوق تثبیت، به جای مداخله مستقیم در روند قیمتها، نقش ضامن اجرای تعهدات را بر عهده گرفت و منابع مالی اجرای طرح نیز در چارچوب مصوبات هیات امنای این صندوق تامین شد.
این رویکرد را میتوان گامی در جهت استفاده بیشتر از ابزارهای مالی برای مدیریت ریسک بازار دانست؛ رویکردی که در بسیاری از بورسهای دنیا نیز در دورههای بحرانی مورد استفاده قرار میگیرد.
پرداخت تعهدات همیار، بیش از آنکه یک اقدام اجرایی باشد، آزمونی برای اعتبار سیاستهای حمایتی بازار سرمایه است. در بازارهای مالی، اعتماد سرمایهگذاران تنها با اعلام بستههای حمایتی شکل نمیگیرد، بلکه زمانی تقویت میشود که فعالان بازار اطمینان یابند وعدههای اعلامشده در موعد مقرر عملیاتی خواهد شد.
همیار نیز از همین منظر قابل ارزیابی است. این طرح نه برای تغییر مسیر عرضه و تقاضا، بلکه برای کاهش ریسک سرمایهگذاری و ایجاد آرامش در یکی از پرالتهابترین مقاطع بازار طراحی شد. اکنون که تعهدات آن در حال پرداخت است، پرونده نخستین بسته حمایتی سازمان بورس پس از جنگ ۱۲ روزه به پایان خود نزدیک میشود؛ تجربهای که میتواند در آینده نیز مبنای طراحی ابزارهای حمایتی جدید برای بازار سرمایه قرار گیرد.
