به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ در پنجم اردیبهشت ۱۳۵۹ (۲۴ آوریل ۱۹۸۰)، یکی از مفتضحانه‌ترین شکست‌های نظامی آمریکا در تاریخ این کشور در صحرای طبس ایران رقم خورد. عملیات پنجه عقاب (Operation Eagle Claw) که با هدف آزادسازی گروگان‌های آمریکایی در سفارت آمریکا در تهران طراحی شده بود، به فاجعه‌ای نظامی تبدیل شد که پیامد‌های سیاسی و نظامی گسترده‌ای برای آمریکا و تقویت موقعیت جمهوری اسلامی ایران داشت.

پس از اشغال سفارت آمریکا در تهران به دست دانشجویان پیرو خط امام (ره) در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ (۴ نوامبر ۱۹۷۹) و دستگیری دیپلمات‌های آمریکایی، دولت جیمی کارتر پس از ماه‌ها ناکامی در فشار‌های دیپلماتیک و تحریم‌های اقتصادی، به گزینه نظامی متوسل شد.

عملیات پنجه عقاب یک طرح دو مرحله‌ای پیچیده بود که شامل ورود از مرز‌های جنوبی ایران به کویر و فرود در اطراف طبس در استان خراسان و سپس سوخت‌گیری هواگرد‌ها و هماهنگی نیرو‌ها برای حرکت به سوی تهران می‌شد. تکاوران نیروی دلتا با هماهنگی ضد انقلاب داخلی و با حمایت برخی دیگر از کشور‌ها اجرای این عملیات را بر عهده داشتند.

بر اساس گزارش‌ها، عوامل متعددی نظیر شرایط جوی، مشکلات فنی، اشتباهات برنامه ریزی و فرسودگی تجهیزات به شکست این عملیات منجر شد؛ اما حضرت امام (ره)  با بینش توحیدی خود همه را به علت اصلی این شکست یعنی تحقق اراده الهی بر پیروزی جبهه حق و شکست باطل، توجه دادند. ایشان در این باب فرمودند: "باید بیدار بشوند آنهایی که توجه به معنویات ندارند و به این غیب ایمان نیاورده‌اند؟ نباید بیدار بشوند؟ کی این هلیکوپتر‌های آقای کارتر را که می‌خواستند به ایران بیایند ساقط کرد؟ ما ساقط کردیم؟ شن‌ها ساقط کردند، شن‌ها مأمور خدا بودند، باد مأمور خداست، قوم عاد را باد از بین برد. این باد مأمور خداست، این شن‌ها همه مأمورند" (صحیفه امام، ج ۱۲، ۳۸۰).

آمریکایی‌ها نیز به عوامل یاد شده اشاره کردند؛ به عنوان نمونه سرهنگ جیمز کایل، فرمانده هوایی عملیات، پنج مشکل اصلی شامل پیش‌بینی نادرست وضع هوا، نقص ارتباطات، تصمیم‌گیری‌های اشتباه خلبانان و محدودیت‌های تاکتیکی را دلیل شکست ذکر کرده است.

اسناد و تحلیل‌ها نشان می‌دهد که آزادسازی گروگان‌ها تنها هدف این عملیات نبود. مایلز کاپلند، از مأموران سابق سیا و از طراحان کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، معتقد بود هدف اصلی، سرنگونی نظام جمهوری اسلامی ایران بود. بر اساس این دیدگاه، آمریکا قصد داشت با استفاده از نیرو‌های ویژه و همکاری عناصر ضد انقلاب، به مراکز حساسی مانند سفارت، وزارت خارجه و حتی محل اقامت امام خمینی (ره) حمله کند.

شکست آمریکا در طبس تأثیرات عمیقی بر ایران داشت:

۱- تقویت روحیه انقلابی: این واقعه به عنوان نشانه‌ای از امداد الهی و بشارتی برای پیروزی نظام نوپای اسلامی محسوب می‌شد؛ همان گونه که اشاره شد امام خمینی (ره) در پیامی تاریخی فرمودند: "شن‌ها مأمور خدا بودند".

۲- تغییر مکان گروگان‌ها: پس از این عملیات، گروگان‌های آمریکایی به مکان‌های مختلفی منتقل شدند تا از عملیات‌های مشابه در آینده جلوگیری شود.

۳- رسوایی عوامل نفوذی: محسن رفیقدوست اشاره کرده که آمریکا در برنامه‌اش برای آزادی گروگان‌ها از طبس تا ورامین و سفارت، همکاران ایرانی داشت.

شکست در طبس ضربه سنگینی به حیثیت آمریکا وارد کرد:

- رسوایی جهانی: این عملیات به عنوان یکی از شکست‌های مفتضحانه نظامی آمریکا ثبت شد.

- شکست کارتر در انتخابات: جیمی کارتر که امیدوار بود با موفقیت در این عملیات موقعیت خود را در انتخابات ۱۹۸۰ تقویت کند، نه تنها شکست خورد بلکه این واقعه یکی از عوامل اصلی باخت او به رونالد ریگان شد.

- اعتراف مقامات آمریکایی: برژینسکی، مشاور امنیت ملی کارتر، این واقعه را "احساس ناامیدی ملی" خواند و ویلیام سولیوان، سفیر سابق آمریکا در تهران، از آن به عنوان "دوران تحقیر ملی آمریکا" یاد کرد.

در واقعه طبس نقش ایمان و اراده ملی ایرانی‌ها و فریب کاری و غیرقابل اعتماد بودن آمریکایی‌ها برجسته شد. شماری از تحلیلگران این واقعه را پیروزی ایمان بر فناوری تفسیر کردند. همچنین این واقعه به نمادی از مقاومت ملت‌های مستضعف در برابر زورگویی‌های مستکبران تبدیل شد.

شکست آمریکا در عملیات پنجه عقاب نه تنها یک ناکامی نظامی، بلکه شکستی سیاسی، روانی و استراتژیک برای این کشور بود. نکته جالب توجه این بود که سیاستمداران کاخ سفید، در ظاهر وانمود می‌کردند به دنبال راه حل دیپلماتیک هستند و تمایل دارند مساله گروگان‌ها به صورت مسالمت‌آمیز حل شود، حتی آنها پیش از آغاز برنامه نظامی، برای مذاکرات جدید، زمینه‌چینی می‌کردند تا مسئولان ایران را غافلگیر کنند؛ اما در واقع این فریبی بیش نبود؛ زیرا مدت پنج ماه بود که نیرو‌های ویژه شان را برای این کار در محیطی مشابه صحرای طبس در «آریزونا» آموزش می‌دادند.

امروز پس از گذشت بیش از چهار دهه، واقعه طبس همچنان به عنوان یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر ایران و نمونه‌ای از ناکامی‌های استکبار جهانی در برابر اراده ملتی با ایمان باقی مانده است. این رویداد درس‌های مهمی برای مردم و مسئولان ایران در پی داشت که مهم‌ترین آن‌ها تکیه بر وعده‌های الهی در مسیر حق و بی اعتمادی به سران استکبار است.