به گزارش خبرنگار موسیقی ایرنا، چهارمین برنامه از سلسله برنامههای «موزیک تک» با طراحی و دبیری محسن شریفیان و مدیریت پروژه علی مغازهای با محوریت «صداهای جنوب و با درنگی بر موسیقی جنوب ایران» عصر پنجشنبه (۳۱ اردیبهشت ماه) با حضور مهدی شفیعی معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، بابک رضایی مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، اسحاق شکری مدیرعامل انجمن موسیقی ایران، علی مغازهای، کیوان فرزین، جمعی از هنرمندان و استقبال قابل توجه مخاطبان در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد.
این برنامه که با محوریت موسیقی و سازهای جنوب کشور طراحی شده بود با نواختن بوقهای شاخی مارپیچ در محوطه بیرونی موزه هنرهای معاصر تهران و در کنار بادگیرهای این موزه آغاز شد.
ساز بوق شاخی به شکلهای حلزونی، مارپیچ و هلالی از دوره باستان نواخته میشد و همواره کارکردش اعلان خبر بوده است؛ این ساز ریشه در موسیقی باستانی ایران دارد و به نوعی بازگوکننده بخش تلاقی فرهنگی بین خلیج فارس و مناطق دیگر است.
پس از نواختن بوقهای شاخی، مخاطبان با نوای موسیقی به داخل موزه هدایت شدند؛ در این بخش در نمایشگرها، فیلمها و تصاویری از دریای جنوب و خلیج فارس به نمایش گذاشته شد و بر روی دیوارهای موزه هم تصاویری از نمادهای موسیقی جنوب و پوشش مردم جنوب به نمایش گذاشته شد.
در یکی از بخشها، لیانا شریفیان نوازنده نیانبان با نواختن این ساز، مخاطبان را به اجرای گروه موسیقی بانوان هدایت کرد که بانوان موسیقی خود را در حوزه خلیج فارس اجرا کردند. این بخش بسیار مورد توجه مخاطبان قرار گرفت و برخی نیز قطعات را با خواننده این گروه همخوانی کردند.
در بخش دیگر نیز چنگ باستانی دوره ایلامی توسط یک بانوی هنرمند نواخته شد، در یکی دیگر از گالریها، موسیقی آیینی هرمزگان نواخته شد و در بخشی دیگر یکی از نوازندگان با نواختن ساکسیفون تلاقی فرهنگهای مختلف از شرق و غرب را به نمایش گذاشت.
اجرای آثاری با سازهای ابداعی و بازسازی شده و سازهای الکترونیکی مانند لیانیک از دیگر بخشهای این رویداد بود. در پایان نیز در کنار «حوض روغن» موزه هنرهای معاصر تهران، آثاری با همراهی ساز نیانبان با نوازندگی محسن شریفیان و نوازندگان سازهای عود، کیبورد و کوبهای اجرا شد که بسیار مورد توجه مخاطبان قرار گرفت.
در این برنامه، گروههای مختلفی از جنوب کشور قطعاتی را با استفاده از سازهای الهام گرفته از دوران باستان تا دوران معاصر این منطقه نواختند که حضور بانوان به خصوص در این برنامه قابل توجه بود.
آکا صفویی، سحر منیری، بهرنگ عباسپور، لیانا شریفیان، مرتی عزیززاده، فریده سرسنگی، بهنام شهرکی، آتنا خاریابند، امید سعیدی، صالحه زهرهوند، مغداد اسفندی، آتنا قرائی، ایمان رضایی، داوود منصوری، محمود بردکنیا، علی براتی، مرتضی پالیزدان، محمد شریعت، فرزاد خسرومقدم، حسین کاوهخو، بهروز شریفیان، مونا آقاجانی، داوود اریکه، پژمان زارع، فرهاد گرزم، علی بوشهری، صادق حسینپور، محسن قدرتی، پارسا پالیزدان، ژوبین عسکریه، علی میرالی(کاوه)، احسان حیدرزاده، فرامرز صداقتی، عرفان احمدی، حسین رستمی، حمیدرضا نوری، امیر رستمی، دیمن عسگری، کیمیا صابونی، ثمین موسوی، شهره روستا، کیارش بازیار، وحید موسوی، ربین تباک و میلاد پیرمرادیان از هنرمندان و نوازندگان این رویداد بودند.
روایت یک گفتمان متفاوت از موسیقی جنوب
محسن شریفیان طراح و دبیر چهارمین «موزیک تک» با محوریت موسیقی جنوب کشور در جمع خبرنگاران درباره ایده این رویداد اظهارداشت: نگاه ما در این رویداد به موسیقی معاصر جنوب ایران بود؛ سازها ابزاری برای یک گفتمان متفاوت بودند. نوازندگان و شخصیتهایی که پشت سازها قرار داشتند، روایتهای خود را بیان میکردند. بنابراین موضوع صرفا موسیقی، مراسم یا آیین نبود، تصمیم ما این بود شاهد رویدادی باشیم که با یک کنسرت متفاوت و روایت دیگری داشته باشد.
وی گفت: به همین دلیل به نوازندگان این رویداد هم اعلام کردیم کاملا آزادانه و متناسب با شرایط آثاری را اجرا کنند، قرار نبود این رویداد مانند یک کنسرت باشد که برخی سازهایی بنوازند و مخاطبان تنها نظارهگر یا تشویقکننده باشند. با توجه به اینکه مکان رویداد، موزه هنرهای معاصر بود، آنچه اجرا شد چیزی جز هنر معاصر نبود. قرار نبود بگوییم که ما فقط موسیقی محلی یا موسیقی مربوط به دوره گذشته را اجرا کردیم.
شریفیان با اشاره به سازهای سنتی و مدرن در این رویداد افزود: در این رویداد، روایتهای مختلفی وجود داشت؛ از موسیقی خلیج فارس گرفته تا روایتهایی از شرق و غرب خلیج فارس و حتی تلفیق با الکترونیک. اینها چیزهایی بود که سعی کردیم در برنامه اجرا کنیم. بخش اول برنامه با ساز بوق شاخی آغاز شد و در ادامه شاهد اجرای ساز چنگ ایلامی بازسازی شده و موسیقی زنان خلیج فارس، هرمزگان و ساز عود بودیم.
طراح و دبیر چهارمین «موزیک تک» بیان کرد: فضایی که در موزه هنرهای معاصر تهران شکل گرفت، فضایی بود که قرار نبود خیلی در چارچوبهای سخت قرار بگیرد. مخاطبان هم میتوانستند آزادانه با موسیقی مواجه شوند. در واقع خود موزه هنرهای معاصر بانی این شد که ما چنین رویدادی را شکل بدهیم.
استقبال قابل توجه مخاطبان از موسیقی جنوب
شریفیان در پاسخ به سوالی مبنی بر استقبال قابل توجه مخاطبان از این رویداد و تناسب برگزاری رویداد موسیقی در موزه گفت: با توجه به محدودیتهای اینترنت، تبلغات زیادی برای این رویداد نداشتیم اما پیشبینی میکردیم که جمعیت زیادی در موزه هنرهای معاصر تهران حضور پیدا کنند و ممکن است مشکلاتی ایجاد شود. با این حال ترجیح دادیم این رویداد را برگزار کنیم. این برای ما فرصت خوبی بود تا کار را آغاز کنیم و با مردم ارتباط بگیریم. به نظر من این فضا بسیار شریف و جذاب بود.
وی درباره برگزاری «موزیک تک چهار» با توجه به محدود بودن کنسرتهای موسیقی در کشور و برگزاری کنسرت گروه «لیان بوشهر» اظهارداشت: ما تصمیم گرفتیم این رویداد را برگزار کنیم تا آغازی برای چنین فعالیتهایی باشد، نوازندگان جوان کنار هم باشند و آشتی دوبارهای باشد و مخاطبان هم بدانند که میتوانیم در کنار هم باشیم. هدف این رویداد همین همنشینی و باهمبودن بود و فکر میکنم این اتفاق تا حد زیادی افتاد. تصمیمی برای برگزاری کنسرت گروه «لیان» نداریم و کنسرتهای این رویداد با توجه به نوع و ویژگی موسیقی، به بعد از ماههای محرم و صفر موکول میشود.
شریفیان درباره تداوم رویداد «موزیک تک چهار» برای معرفی بیشتر موسیقی جنوب اظهارداشت: من و همه نوازندگانی که در این رویداد حضور داشتند، بیش از پنجاه نفر بودیم و نشان دادیم که میتوانیم این مسیر را ادامه دهیم. ادامه آن تا حدی به مسئولان و صدور مجوزهای لازم هم بستگی دارد؛ چون طبیعتاً یک نفر به تنهایی نمیتواند چنین کاری را پیش ببرد. این برنامه نیازمند ارتباط و تعامل میان موسیقی و سایر حوزههای هنری و برنامهریزی دقیق است تا بتوانیم در قالب این مجموعه، ارتباطی مؤثر با مخاطبان برقرار کنیم.
این نوازنده پیشکسوت نیانبان گفت: برنامهای که تجربه کردیم برای خود ما هم بسیار خاص و متفاوت بود. با توجه به فضایی که در اختیار داشتیم، اتفاق جذابی رقم خورد. البته شخصاً دوست داشتم مخاطبان بتوانند موسیقی معاصر را در کنار عناصر دیگری مانند آثار حجمی، نقاشیها و مجسمهها تجربه کنند اما به دلیل مسائل امنیتی چنین امکانی فراهم نشد.
حضور قابل توجه بانوان هنرمند در «موزیک تک ۴»
شریفیان در پاسخ به سوال خبرنگار ایرنا درباره حضور قابل توجه بانوان هنرمند در «موزیک تک چهار» و روایتی از موسیقی جنوب کشور بیان کرد: همیشه معتقد بودهایم که زنان بخش جدانشدنی موسیقی به ویژه موسیقی جنوب هستند که ویژگی خاص خودش را دارد، بنابراین تصمیم گرفتیم که گروه بانوان به صورت مستقل در این رویداد حضور داشته باشند.
وی افزود: گروه موسیقی بانوان موسیقی جنوب پیش از این در جشنواره موسیقی کیش حضور داشتند اما به این صورت در تهران حضور نداشتند طی مذاکراتی با مدیرکل دفتر موسیقی و انجمن موسیقی، به این جمعبندی رسیدیم که این امکان فراهم شود تا این هنرمندان به ویژه زنانی که به موسیقی جنوب ایران میپردازند، بتوانند آزادانه اجرا داشته باشند. امیدواریم این روند ادامه پیدا کند و زنان دیگری هم بتوانند به صورت مستقل آثار خود را ارائه کنند.
این پژوهشگر موسیقی درباره برگزاری رویداد موسیقی با توجه به شرایط کشور اظهارداشت: مردم در هر شرایطی به موسیقی نیاز دارند حتی وقتی تنها هستیم، زیر لب چیزی زمزمه میکنیم. موسیقی یکی از چیزهایی است که میتواند انسانها را دور هم جمع کند. اکنون شرایطی نیست که از یکدیگر فاصله بگیریم باید بیشتر دور هم جمع بشویم و با یکدیگر گفت و گو کنیم.
شریفیان گفت: یکی از ویژگیهای ساز و آواز همیشه در طول تاریخ این بوده است که انسانها را کنار هم جمع کند. ما باید اکنون حال یکدیگر را خوب کنیم. باید کنار هم باشیم یکی از راههای دوام آوردن موسیقی و کنسرت است، برای هر فردی به یک طریقی است، فردی فکر میکند با شعار دادن در خیابان میتواند در این شرایط دوام بیاورد، آن هم قابل احترام است، برخی هم فکر میکنند با برگزاری کنسرت و یک رویداد موسیقایی میتوانند درکنار هم باشند. باید در این شرایط به یکدیگر احترام بگذاریم.
تاکید بر سیر تحول موسیقی جنوب
طراح و دبیر چهارمین «موزیک تک» بیان کرد: در این برنامه تأکید زیادی بر تاریخ موسیقی جنوب وجود داشت. دلیل این تأکید این بود که میخواستیم سیر تحول موسیقی را نشان دهیم؛ اینکه از موسیقی جنوب از کجا آغاز شده و به کجا رسیده است. از اشارههایی به دورههای کهن مانند ایلامی آغاز میکنیم و به موسیقی مدرن میرسیم. این نگاه نشان میدهد که در عین حفظ اصالتهای موسیقی، میتوان به سمت موسیقی معاصر حرکت کرد.
وی افزود: در نهایت آنچه در این برنامه دنبال میکردیم نوعی گفتوگو میان سنت، مدرنیته و دوره معاصر بود؛ اینکه این سه حوزه چگونه به هم مرتبط میشوند و در زمان حال چه اتفاقی در موسیقی رخ میدهد. در این مسیر، حضور پررنگ گروههای هرمزگان و موسیقی جنوب ایران نیز بخش مهمی از برنامه را تشکیل میداد.
پاسخ به دوگانه هنرمند حکومتی و هنرمند مردمی
شریفیان در پاسخ به سوال خبرنگاری درباره چرایی دوگانه هنرمند حکومتی و هنرمند مردمی و همهگیر شدن این دوگانه در کشور و اینکه بسیاری از هنرمندان خارج از کشور کنسرت برگزار میکنند و هیچ برچسبی به آنها زده نمیشود اما وقتی یک هنرمند در داخل کشور، حتی بعد از مدتها فعالیت، کنسرت برگزار میکند، در دستهبندی عجیبی قرار میگیرد اظهارداشت: به نظرم در این ماجرا چیز عجیب و غریبی وجود ندارد اما این دستهبندی که امروز ساخته شده چندان برای من قابل هضم نیست. اینکه بگوییم کسانی که در ایران فعالیت میکنند حکومتی هستند، تعبیر درستی نیست. واقعیت این است که در ایران همیشه هنرمندان برای کارشان باید مجوز بگیرند و با قوانین مشخصی کار کنند. این موضوع ربطی به حکومتی بودن ندارد.
وی گفت: حکومت کار خودش را انجام میدهد و ما هم به عنوان هنرمند کار خودمان را میکنیم. کسانی هم که خارج از کشور فعالیت میکنند در نهایت برای مردم کار میکنند، همانطور که ما هم برای مردم کار میکنیم. بنابراین این بحثها بیشتر نوعی انحراف از اصل ماجراست و گاهی عدهای خاص از این فضا سود میبرند. در حالی که این نگاه میتواند بین مردم و هنرمندان فاصله ایجاد کند.
این نوازنده پیشکسوت نیانبان افزود: اگر ما در ایران از قوانین تبعیت میکنیم، به این معنا نیست که حکومتی هستیم. هر کسی که در یک کشور کار میکند، طبیعتاً تابع قوانین همان کشور است. این موضوع در همه جای دنیا وجود دارد. مثلاً در بسیاری از کشورها، حتی برای اجرای خیابانی هم باید از شهرداری یا نهادهای مربوطه مجوز گرفت. آیا اگر کسی در کانادا یا هر کشور دیگری مجوز بگیرد، به این معناست که هنرمند حکومتی است؟ قطعاً نه.
شریفیان بیان کرد: بنابراین رعایت قانون در هر کشوری یک امر طبیعی است. اینکه این موضوع بهانهای شود برای ایجاد فاصله میان مردم و هنرمندان، به نظرم درست نیست. چنین نگاههایی بیشتر باعث دوقطبی شدن فضا میشود و بهتر است از آن عبور کنیم.
طراح و دبیر چهارمین «موزیک تک» ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این رویداد اظهارداشت: این رویداد با همراهی خود هنرمندان و نوازندگانی که در این برنامه حضور داشتند شکل گرفت. کسی آنان را مجبور نکرد که کنار هم جمع شوند؛ خودشان با علاقه و همراهی در کنار هم قرار گرفتند و این موضوع بسیار ارزشمند است. هیچ پیششرط خاصی هم برای حضور نوازندگان وجود نداشت و توضیحات و دیدگاههای خودشان برای ما اهمیت زیادی داشت.
«موزیک تک چهار» با همکاری معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مرکز هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، موزه هنرهای معاصر تهران و انجمن موسیقی ایران برگزار شد.
پیش از این سه برنامه دیگر از این مجموعه در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شده است؛ «موزیک تک یک» با عنوان «در جست و جوی صدا، موسیقی معاصر قرن بیست و یکم» با طراحی مهدی جلالی هشتم و نهم آبان ۱۴۰۴، «موزیک تک ۲» با عنوان «صدا در گذر زمان» با طراحی نیما عطرکارروشن ۱۶ آبان ۱۴۰۴، و «موزیک تک سه» با عنوان «صدای ارکستر ایرانی» با طراحی آروین صداقت کیش چهارم و پنجم دی ماه ۱۴۰۴ به مدیریت پروژهای علی مغازهای اجرا شده است.
